Alles over Pluto: ontdek de bijzondere dwergplaneet
Pluto werd tot 2006 beschouwd als de negende planeet van het zonnestelsel. In dat jaar classificeerde de Internationale Astronomische Unie hem opnieuw als dwergplaneet. Waarom namen wetenschappers deze beslissing? Wat maakt Pluto uniek? In dit artikel bekijken we dit intrigerende hemellichaam van dichtbij. Hoewel Pluto zelfs met een telescoop moeilijk waar te nemen is, kun je zijn positie aan de hemel eenvoudig volgen met Sky Tonight.
Inhoud
- Feiten over Pluto
- Wanneer werd Pluto ontdekt?
- Waarom is Pluto geen planeet?
- Hoe groot is Pluto?
- Hoe ziet Pluto eruit?
- Baan en rotatie van Pluto
- Hoe ver staat Pluto?
- Waaruit bestaat Pluto?
- Manen van Pluto
- Missies naar Pluto
- Astronomische gebeurtenissen rond Pluto
- FAQ: alles wat je over Pluto moet weten
- Alles over Pluto: samenvatting
Feiten over Pluto
- Type: dwergplaneet
- Straal: 1.188 km
- Massa: 1,30 × 10²² kg
- Aphelium: 7,37 miljard km
- Perihelium: 4,44 miljard km
- Afstand tot de aarde: ongeveer 4,3–7,5 miljard km
- Oppervlaktetemperatuur: −240 °C tot −226 °C
- Rotatieperiode: 6,387 aardse dagen (ongeveer 153 uur)
- Duur van een jaar: 248 aardse jaren
- Leeftijd: ongeveer 4,5 miljard jaar
- Vernoemd naar: de Romeinse god van de onderwereld
5 interessante feiten over Pluto
- Pluto is kleiner dan sommige manen, namelijk Ganymedes, Titan, Callisto, Io, Europa, Triton en onze eigen maan.
- Pluto en zijn grootste maan, Charon, zijn wederzijds getijdenvergrendeld. Charon komt nooit op en gaat nooit onder aan de hemel van Pluto, en steeds zijn dezelfde halfronden van beide hemellichamen naar elkaar gericht.
- Pluto heeft een uitzonderlijk excentrische baan: hoewel hij een transneptunisch object is, staat hij soms dichter bij de zon dan Neptunus.
- Pluto heeft een ijle atmosfeer die met de seizoenen verandert. Wanneer Pluto dichter bij de zon komt, sublimeert het ijs aan het oppervlak rechtstreeks tot gas, waardoor de atmosfeer uitdijt. Verder van de zon kan een deel van de atmosfeer condenseren en op het oppervlak bevriezen.
- Pluto is geen planeet. In 2006 classificeerde de Internationale Astronomische Unie hem opnieuw als dwergplaneet. Deze verandering leidde tot een kosmisch debat dat nog altijd voortduurt. Pluto mag dan geen volwaardige planeet meer zijn, maar hij heeft beslist een grote plaats in het hart van veel mensen!
Wanneer werd Pluto ontdekt?
Pluto werd in 1930 ontdekt door de Amerikaanse astronoom Clyde Tombaugh bij het Lowell-observatorium. Deze mijlpaal in de astronomie is een van de vele gebeurtenissen die ons begrip van de kosmos hebben gevormd. Bekijk deze infographic over de geschiedenis van de astronomie om te ontdekken hoe Pluto in dit grotere verhaal past.
In 1905 begon Percival Lowell, de oprichter van het observatorium, te zoeken naar wat hij Planeet X noemde: een hypothetische negende planeet die volgens hem schijnbare onregelmatigheden in de bewegingen van Uranus en Neptunus kon verklaren. Na de dood van Lowell in 1916 werd de zoektocht opgeschort. Ze werd in 1929 hervat, toen het observatorium Clyde Tombaugh in dienst nam om het onderzoek voort te zetten. Tombaugh identificeerde Pluto op 18 februari 1930 door fotografische platen van 23 en 29 januari met elkaar te vergelijken. Latere metingen toonden aan dat Pluto veel te klein is om de baanonregelmatigheden te hebben veroorzaakt die Lowell probeerde te verklaren.
Waarom is Pluto geen planeet?
Toen Pluto werd ontdekt, beschouwden astronomen hem als de negende planeet van het zonnestelsel. Zijn afmetingen waren toen nog niet nauwkeurig bekend. In de daaropvolgende decennia ontdekten astronomen voorbij de baan van Neptunus veel andere objecten die op Pluto leken. De ontdekking van Eris, een hemellichaam dat ongeveer even groot is als Pluto maar meer massa heeft, maakte duidelijk dat er een formele definitie van een planeet nodig was. Op 24 augustus 2006 nam de Internationale Astronomische Unie (IAU) een nieuwe definitie aan, waardoor Pluto als dwergplaneet werd geclassificeerd.
Volgens de definitie van de IAU is een planeet een hemellichaam dat:
- rond de zon draait;
- voldoende massa heeft om door zijn zwaartekracht een bolvorm te hebben gekregen;
- de omgeving van zijn baan heeft schoongeveegd.
Pluto voldoet aan de eerste twee criteria: hij draait rond de zon en heeft voldoende massa om vrijwel rond te zijn. Hij heeft de omgeving van zijn baan echter niet schoongeveegd en deelt zijn baangebied met veel andere objecten uit de Kuipergordel. Daarom classificeert de IAU Pluto als een dwergplaneet.
Vind jij dat Pluto als een planeet moet worden beschouwd?
In ons uitgestrekte zonnestelsel vormen dwergplaneten een fascinerende categorie die de grens tussen planeten en kleinere hemellichamen doet vervagen. Pluto is het bekendste voorbeeld, maar elk van deze intrigerende werelden bezit unieke eigenschappen en een eigen verhaal. Doe de quiz en test je kennis van dwergplaneten, van hun ontdekking tot hun kenmerkende eigenschappen.
Hoe groot is Pluto?
Na de ontdekking van Pluto in 1930 werd er tientallen jaren over zijn grootte gediscussieerd. De passage van New Horizons in 2015 leverde de nauwkeurigste meting van zijn diameter tot nu toe op.
Grootte van Pluto
Omdat Pluto zeer ver van de aarde staat, was er weinig met zekerheid over dit hemellichaam bekend voordat New Horizons van NASA er in 2015 langs vloog. Metingen van de ruimtesonde toonden aan dat Pluto een diameter van 2.377 kilometer heeft. Ondanks zijn relatief bescheiden afmetingen is Pluto naar diameter het grootste bekende transneptunische¹ object, hoewel Eris iets meer massa heeft.
¹ Een object in het zonnestelsel waarvan de gemiddelde baanafstand tot de zon groter is dan die van Neptunus.
Hoe groot is Pluto vergeleken met de aarde?
De diameter van Pluto is ongeveer een vijfde van die van de aarde en circa twee derde van die van onze maan. Als je zonder tussenstops met een constante snelheid van 60 kilometer per uur langs de evenaar van Pluto zou reizen — een afstand van ongeveer 7.470 kilometer — zou dat iets meer dan vijf dagen duren.
Hoe ziet Pluto eruit?
Oppervlak van Pluto
Het oppervlak van Pluto is zeer gevarieerd, met bergen, valleien, vlakten en kraters. De bergen van de dwergplaneet bestaan uit waterijs en kunnen ongeveer drie kilometer hoog worden.
Een opvallend kenmerk van Pluto is een hartvormig gebied dat Tombaugh Regio heet, genoemd ter ere van Clyde Tombaugh, de ontdekker van Pluto. Het is een uitgestrekt gletsjergebied dat rijk is aan stikstof-, koolmonoxide- en methaanijs. De westelijke lob van het ‘hart’, Sputnik Planitia, is gladder dan de oostelijke lob en vertoont geen duidelijke inslagkraters. Kratertellingen wijzen erop dat sommige delen van het oppervlak mogelijk minder dan 10 miljoen jaar oud zijn.
Hoe ziet Pluto eruit wanneer hij vanaf de aarde wordt waargenomen?
Door zijn geringe afmetingen en enorme afstand tot de aarde is Pluto niet met het blote oog zichtbaar. Zijn schijnbare magnitude ligt doorgaans rond 14–15, waardoor de dwergplaneet veel zwakker is dan sterren en planeten die zonder optische hulpmiddelen zichtbaar zijn. Zelfs door een krachtige amateurtelescoop blijft Pluto een onopgelost, sterachtig lichtpuntje. Hij kan alleen worden geïdentificeerd met een nauwkeurige zoekkaart en door zijn beweging ten opzichte van de achtergrondsterren gedurende meerdere nachten te volgen.
Baan en rotatie van Pluto
Pluto heeft een vrij ongebruikelijke baan vergeleken met de acht planeten van het zonnestelsel. Laten we nader bekijken hoe deze dwergplaneet rond de zon draait en om zijn as roteert.
Hoe lang duurt een jaar op Pluto?
Pluto heeft een zeer lange omlooptijd: de dwergplaneet doet er 248 aardse jaren over om één baan rond de zon te voltooien. Bovendien ligt zijn baan niet in hetzelfde baanvlak als die van de acht planeten, maar helt ze ongeveer 17 graden. Ten slotte is de baan van Pluto sterk elliptisch. Daardoor komt de dwergplaneet op sommige punten van zijn baan veel dichter bij de zon dan op andere.
Hoe lang duurt een dag op Pluto?
Pluto roteert veel langzamer dan de aarde: hij heeft ongeveer 6,4 aardse dagen (6 dagen, 9 uur en 17 minuten) nodig om eenmaal om zijn as te draaien. Zijn as helt ongeveer 120 graden ten opzichte van zijn baan, waardoor Pluto vrijwel op zijn kant en in retrograde richting draait.
Hoe ver staat Pluto?
Pluto staat meestal verder van de zon dan Neptunus, hoewel zijn excentrische baan hem af en toe binnen de baanafstand van Neptunus brengt.
Hoe ver staat Pluto van de zon?
Gemiddeld bevindt Pluto zich op ongeveer 39,5 AE van de zon, wat overeenkomt met 5,9 miljard kilometer. Hij staat bijna 40 keer verder van de zon dan de aarde. Pluto is zo ver weg dat zonlicht, dat met ongeveer 300.000 kilometer per seconde reist, circa vijf en een half uur nodig heeft om de dwergplaneet te bereiken.
Hoe ver staat Pluto van de aarde?
Door de sterk elliptische baan van Pluto en de veranderende posities van de aarde en Pluto varieert de afstand tussen de twee hemellichamen aanzienlijk. Op zijn verst staat Pluto ongeveer 7,5 miljard kilometer van de aarde. Wanneer de twee hemellichamen het dichtst bij elkaar staan, bedraagt hun onderlinge afstand ongeveer 4,3 miljard kilometer.
Hoe lang zou het duren om Pluto te bereiken?
De New Horizons-ruimtesonde van NASA werd in 2006 richting Pluto gelanceerd. Bij de lancering was het de snelste ruimtesonde die ooit ten opzichte van de aarde was gelanceerd, met een snelheid van 58.536 kilometer per uur. Toen New Horizons in 2007 langs Jupiter vloog, verhoogde de zwaartekracht van de gasreus de snelheid waarmee de sonde zich van de zon verwijderde met ongeveer 14.000 kilometer per uur. Hierdoor werd de reis naar Pluto ongeveer drie jaar korter. In totaal deed New Horizons er negen jaar, vijf maanden en vijfentwintig dagen over om de dwergplaneet te bereiken.
Waaruit bestaat Pluto?
In tegenstelling tot de naburige buitenplaneten is Pluto geen gasreus of ijsreus. Het is een kleine, ijzige en rotsachtige wereld die sterk verschilt van zowel de aardse planeten als de reuzenplaneten.
Ontstaan van Pluto
Pluto maakt deel uit van de Kuipergordel, een donutvormig gebied voorbij de baan van Neptunus dat duizenden kleine ijzige objecten bevat die ongeveer 4,5 miljard jaar geleden zijn overgebleven uit de vorming van het zonnestelsel. Objecten in dit gebied worden Kuipergordelobjecten genoemd. Omdat hun gemiddelde baanafstand tot de zon groter is dan die van Neptunus, zijn het ook transneptunische objecten. Pluto wordt daarnaast geclassificeerd als een plutoïde: een dwergplaneet die voorbij Neptunus om de zon draait.
Structuur van Pluto
Wetenschappers denken dat Pluto een rotsachtige kern heeft met daaromheen een mantel van waterijs. Tussen de kern en de mantel bevindt zich mogelijk een oceaan van vloeibaar water.
Manen van Pluto
Ondanks zijn geringe afmetingen heeft Pluto meerdere manen die verschillen in grootte, vorm en rotatie.
Hoeveel manen heeft Pluto?
Pluto heeft vijf bekende natuurlijke satellieten: Charon, Nix, Hydra, Kerberos en Styx. Deze satellieten zijn mogelijk ontstaan toen Pluto miljarden jaren geleden in botsing kwam met een ander object uit de Kuipergordel.
Wanneer werden de manen van Pluto ontdekt?
Het klinkt bijna te vreemd om waar te zijn: alle vijf bekende manen van Pluto werden in juni ontdekt, maar wel in verschillende jaren.
Charon was de eerste en werd in juni 1978 waargenomen door James Christy en Robert Harrington bij het Amerikaanse Naval Observatory in Flagstaff, Arizona, ongeveer 10 kilometer van het Lowell-observatorium, waar Pluto zelf tientallen jaren eerder was ontdekt.
Daarna volgden Nix en Hydra, die beide in juni 2005 werden ontdekt door een team astronomen met behulp van de Hubble-ruimtetelescoop. Hubble hielp ook bij de ontdekking van de twee kleinste bekende manen van Pluto: Kerberos, ontdekt op 28 juni 2011 door een team onder leiding van Mark Showalter, en Styx, ontdekt op 26 juni 2012 door een ander team onder leiding van Showalter.
Was dit soms een kosmisch complot? Niet echt. De timing heeft een veel eenvoudigere verklaring: de oppositie van Pluto.
Een oppositie vindt plaats wanneer Pluto vanaf de aarde gezien tegenover de zon staat, waardoor deze periode bijzonder gunstig is voor waarnemingen. Rond dit moment is de dwergplaneet vrijwel volledig verlicht en bevindt hij zich het grootste deel van de nacht boven de horizon. Met andere woorden: dit is precies het moment waarop astronomen hun telescopen waarschijnlijk op Pluto richten.
De data sluiten hier mooi op aan: Pluto bereikte de oppositie op 14 juni 2005, 28 juni 2011 en 29 juni 2012, dicht bij de data waarop zijn kleinere manen werden ontdekt.
Er was nog een reden waarom Pluto begin jaren 2010 bijzonder nauwlettend werd gevolgd. De New Horizons-ruimtesonde van NASA was onderweg naar de dwergplaneet en bereidde zich voor op de historische passage in 2015. Voordat het missieteam de alternatieve passagebaan definitief vastlegde, moest het zoeken naar mogelijke gevaren, zoals onbekende manen, ringen of puin. De ontdekking van nieuwe wetenschappelijke doelen was een bijkomend voordeel van die zoektocht.
Wat is de grootste maan van Pluto?
De grootste maan van Pluto is Charon. Dit bolvormige hemellichaam heeft een diameter van ongeveer 1.214 kilometer, iets meer dan de helft van de diameter van de dwergplaneet. Daarmee is Charon de grootste bekende satelliet in verhouding tot zijn hoofdlichaam in het zonnestelsel. Omdat het massamiddelpunt van het systeem buiten Pluto ligt, worden Pluto en Charon informeel vaak omschreven als een dubbele dwergplaneet of een binair systeem.
Pluto en Charon zijn wederzijds getijdenvergrendeld. De omlooptijd van Charon, de rotatieperiode van Charon en de rotatieperiode van Pluto bedragen allemaal ongeveer 6,4 aardse dagen. Daardoor zijn altijd dezelfde halfronden van Pluto en Charon naar elkaar gericht.
De vier andere manen van Pluto zijn veel kleiner dan Charon en hebben onregelmatige vormen. Ze zijn niet getijdenvergrendeld met het Pluto-Charon-systeem en roteren veel sneller dan ze hun baan voltooien, waardoor ze telkens een andere zijde aan Pluto tonen. Van Nix en Hydra is bekend dat ze chaotisch tuimelen; wetenschappers vermoeden dat Kerberos en Styx zich op vergelijkbare wijze gedragen.
Missies naar Pluto
New Horizons van NASA is nog altijd de enige ruimtesonde die langs Pluto is gevlogen. De sonde werd in 2006 gelanceerd en bereikte Pluto in 2015. Tijdens de kleinste nadering op 14 juli 2015 vloog New Horizons ongeveer 12.500 kilometer boven het oppervlak van Pluto. De ruimtesonde maakte hogeresolutiebeelden van Pluto en zijn grootste maan, Charon, en bestudeerde ook de atmosfeer van Pluto en het oppervlak van beide hemellichamen.
Na de passage van Pluto vervolgde New Horizons zijn reis door de ruimte. In 2019 vloog de ruimtesonde langs het contactbinaire object Arrokoth en later verrichtte ze waarnemingen op grote afstand van meerdere andere objecten uit de Kuipergordel. New Horizons bevindt zich nu op meer dan 60 AE van de zon en blijft actief in het buitenste zonnestelsel. Het werd na Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1 en Voyager 2 het vijfde ruimtevaartuig dat zich tot meer dan 60 AE van de zon verwijderde.
New Horizons liet ons Pluto voor het eerst van dichtbij zien. Maar de ruimtevaart kent talrijke pioniersmomenten, van de eerste ontdekkingen tot de eerste passages en landingen van ruimtevaartuigen. Kun je ze allemaal onthouden? Test jezelf met onze quiz over primeurs in de ruimte!
Astronomische gebeurtenissen rond Pluto
Pluto is niet gemakkelijk waar te nemen: zelfs door een telescoop lijkt hij op een zeer zwak, sterachtig lichtpuntje dat moeilijk van de achtergrondsterren te onderscheiden is. Met de astronomische app Sky Tonight kun je echter door de nachtelijke hemel navigeren en moeilijk vindbare objecten zoals Pluto lokaliseren. Tik onderaan het hoofdscherm op het vergrootglaspictogram, voer de naam van de dwergplaneet in het zoekveld in en tik op het blauwe doelpictogram naast het juiste resultaat. Een korte tip: Pluto is het best zichtbaar tijdens de oppositie, wanneer hij het helderst is en het langst aan de nachtelijke hemel staat.
25 augustus 2026: maan bij Pluto
- Tijdstip van de kleinste nadering: 15:51 GMT
- Afstand bij de kleinste nadering: 1°57′
- Tijdstip van de conjunctie: 17:08 GMT
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°05′
Op 25 augustus passeert de wassende gibbeuze maan de dwergplaneet Pluto (mag 14,4) aan de hemel. Pluto is extreem lichtzwak en vereist voor waarneming een middelgrote tot grote telescoop en een donkere hemel. Door de heldere maan in de buurt zal de dwergplaneet voor amateurastronomen vrijwel onmogelijk te zien zijn. Je kunt astronomische apps zoals Sky Tonight gebruiken om Pluto te lokaliseren.
21 september 2026: maan bij Pluto
- Tijdstip van de kleinste nadering: 23:16 GMT
- Afstand bij de kleinste nadering: 1°57′
- Tijdstip van de conjunctie: 22 september, 00:33 GMT
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°05′
Op 21 september passeert de wassende gibbeuze maan de dwergplaneet Pluto (mag 14,4) aan de hemel. Pluto is extreem lichtzwak en vereist voor waarneming een middelgrote tot grote telescoop en een donkere hemel. Je kunt astronomische apps zoals Sky Tonight gebruiken om de dwergplaneet te lokaliseren.
25 januari 2027: Pluto in conjunctie met de zon
Op 25 januari 2027 om 07:55 GMT bereikt Pluto zijn conjunctie met de zon en staat hij aan de hemel dicht bij de zon, op een hoekafstand van 4°16′. Pluto staat enkele weken te dicht bij de zon om waar te nemen. Geleidelijk zal hij weer aan de hemel vóór zonsopkomst verschijnen. Richt nooit een telescoop op Pluto wanneer hij zich dicht bij de zon bevindt: door een optisch instrument naar de zon kijken kan onmiddellijke en blijvende oogschade veroorzaken.
7 maart 2027: Pluto bij Venus
Op 7 maart om 15:13 GMT hebben Venus en de dwergplaneet Pluto dezelfde rechte klimming, wat betekent dat ze dicht bij elkaar aan de hemel verschijnen. Venus (mag −4,1) passeert Pluto (mag 14,6) op een afstand van 4°53′. Beide objecten bevinden zich in het sterrenbeeld Steenbok.
23 maart 2178: Pluto voltooit zijn eerste baan sinds zijn ontdekking
Op 23 maart 2178 bereikt Pluto een historische mijlpaal: hij voltooit zijn eerste volledige baan rond de zon sinds zijn ontdekking in 1930. Of hij tegen die tijd nog altijd een dwergplaneet wordt genoemd, is een afzonderlijke discussie. Dit gebeurt ongeveer twee jaar nadat Neptunus zijn tweede baan rond de zon sinds zijn ontdekking heeft voltooid.
Pluto doet er ongeveer 248 aardse jaren over om rond de zon te draaien. Zijn lange, elliptische baan voert hem van ongeveer 30 AE op het dichtstbijzijnde punt tot circa 49,3 AE op het verste punt. Gemiddeld bevindt hij zich op ongeveer 39,5 AE van de zon.
Van 1979 tot 1999 stond Pluto dichter bij de zon dan Neptunus, terwijl hij door het binnenste gedeelte van zijn baan bewoog — een bijzonder detail dat veel mensen nog altijd verrast.
FAQ: alles wat je over Pluto moet weten
Welke kleur heeft Pluto?
Het oppervlak van Pluto vertoont een breed scala aan kleuren, waaronder wit, geelbruin, geel en donkerrood. Over het geheel genomen is Pluto lichtbruin.
Hoe ziet de zon eruit vanaf Pluto?
Vanaf Pluto zou de zon eruitzien als een uitzonderlijk helder lichtpunt. Afhankelijk van Pluto’s positie in zijn baan is het zonlicht daar ongeveer 900 tot 2.400 keer zwakker dan op aarde, maar nog altijd circa 150 tot 450 keer zo helder als de volle maan vanaf de aarde gezien.
Kun je Pluto vanaf de aarde zien?
Zelfs op zijn helderst is Pluto vanaf de aarde niet met het blote oog zichtbaar. Om hem waar te nemen heb je een telescoop met een opening van minstens 20 centimeter, een donkere hemel en een nauwkeurige zoekkaart nodig.
Heeft Pluto ringen?
Dwergplaneten kunnen ringen hebben: Haumea heeft er bijvoorbeeld één. Astronomen hebben rond Pluto echter geen ringen ontdekt.
Hoe koud is Pluto?
Pluto is een van de koudste plaatsen in het zonnestelsel. De temperatuur op de dwergplaneet varieert van −240 °C tot −226 °C. Ter vergelijking: de laagste luchttemperatuur die rechtstreeks op het aardoppervlak is gemeten, bedroeg −89,2 °C bij het Vostokstation op Antarctica.
Is Pluto weer een planeet?
De herclassificatie van Pluto als dwergplaneet in 2006 blijft onderwerp van discussie. Zo stelt planeetwetenschapper Dr. Alan Stern, hoofdonderzoeker van NASA’s New Horizons-missie, dat de definitie van een planeet door de Internationale Astronomische Unie slecht is geformuleerd en wetenschappelijk geen steek houdt. Volgens Dr. Stern heeft de IAU de verkeerde beslissing genomen. Pluto blijft officieel echter een dwergplaneet, samen met Eris, Ceres, Haumea en Makemake.
Alles over Pluto: samenvatting
Pluto is een dwergplaneet voorbij de baan van Neptunus. Door zijn geringe afmetingen en enorme afstand tot de aarde is Pluto moeilijk waar te nemen en verschijnt hij zelfs door krachtige telescopen als een zwak lichtpuntje. Pluto heeft zijn status als negende planeet misschien verloren, maar zijn unieke eigenschappen en fascinerende mysteries blijven onze nieuwsgierigheid naar de kosmos prikkelen. Installeer de astronomische app Sky Tonight om Pluto en andere hemelse wonderen te verkennen, je sterrenkijkervaring te verbeteren en actuele informatie over de nachtelijke hemel te krijgen!
Ontdek de planeten van het zonnestelsel
We hopen dat je hebt genoten van het verhaal van Pluto, een kleine wereld met een grote nalatenschap. Benieuwd naar de zeven andere officieel erkende planeten van het zonnestelsel? Bekijk onze artikelen:
