Grootste elongaties van Mercurius en Venus in 2026–2027: de beste kansen in de ochtend en avond
Bij sterrenkijken draait alles om het juiste moment. Elongatie is de sleutel tot het vinden van de moeilijk zichtbare planeet Mercurius. Op 12 oktober bereikt de planeet zijn volgende grootste elongatie: mis die kans niet! De app Sky Tonight helpt je de beste waarneemmomenten te vinden. Download de app en ontdek de nachtelijke hemel zoals nooit tevoren! In dit artikel lees je bovendien wat elongatie is en hoe deze hemelverschijnselen ontstaan.
👉Bij grootste elongatie staan Mercurius en Venus aan onze hemel het verst van de zon. Dat biedt meestal de beste kans om ze te vinden in de schemering. Elongatie is de hoekafstand tussen een planeet en de zon, gezien vanaf de aarde en gemeten in graden.
Inhoud
- De volgende grootste elongaties van Mercurius en Venus
- Wat is elongatie?
- Configuraties van binnenplaneten en buitenplaneten
- Grootste elongaties van Mercurius en Venus: de komende datums
- 12 oktober 2026: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
- 20 november 2026: Mercurius in grootste westelijke elongatie
- 3 januari 2027: Venus in grootste westelijke elongatie
- 3 februari 2027: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
- 17 maart 2027: Mercurius in grootste westelijke elongatie
- 28 mei 2027: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
- Elongatie en schijngestalten van planeten
- Veelgestelde vragen over elongatie in de astronomie
- Wat is elongatie in de astronomie?
- Wat is de maximale elongatie van Mercurius? Is dat 28 graden?
- Grootste oostelijke of westelijke elongatie: wat is het verschil?
- Wanneer is Mercurius zichtbaar aan de nachtelijke hemel?
- Waarom zijn sommige elongaties van Mercurius gunstiger dan andere?
- Is grootste elongatie hetzelfde als maximale helderheid?
- Elongatie van planeten: samenvatting
De volgende grootste elongaties van Mercurius en Venus
In de tabel hieronder vind je de volgende grootste oostelijke elongaties (het beste zichtbaar in de avond) en grootste westelijke elongaties (het beste zichtbaar in de ochtend) van Mercurius en Venus. De datums zijn gegeven in GMT (UTC+0); de plaatselijke datum kan afwijken. In de beschrijvingen staat ook de tijd in Nederland.
Tip: een grotere elongatie betekent niet altijd beter zicht. Ook de hoogte van de planeten tijdens de schemering, hun helderheid en de hoek van de ecliptica met de horizon spelen een rol.
| Datum | Planeet | Grootste elongatie | Hoekafstand |
|---|---|---|---|
| 12 okt. 2026 | Mercurius | Oostelijk (avond) | 25°09′ |
| 20 nov. 2026 | Mercurius | Westelijk (ochtend) | 19°37′ |
| 3 jan. 2027 | Venus | Westelijk (ochtend) | 46°57′ |
| 3 feb. 2027 | Mercurius | Oostelijk (avond) | 18°18′ |
| 17 mrt. 2027 | Mercurius | Westelijk (ochtend) | 27°37′ |
| 28 mei 2027 | Mercurius | Oostelijk (avond) | 22°55′ |
Zo vind je Mercurius bij grootste elongatie: een korte handleiding:
- Kijk 30–60 minuten vóór zonsopkomst bij een westelijke elongatie, of na zonsondergang bij een oostelijke elongatie.
- Kies een plek met vrij zicht op de horizon, bijvoorbeeld aan zee, in een open veld of op een dakterras.
- Houd er rekening mee dat ochtendelongaties van Mercurius het gunstigst zijn in de herfst en avondelongaties in de lente. Dit geldt voor beide halfronden.
Veiligheidstip: speur nooit met een verrekijker de hemel vlak bij de zon af. Wacht ’s avonds tot de zon helemaal onder is en stop ’s ochtends ruim voordat de zon opkomt.
Wat is elongatie?
In de astronomie is elongatie de hoekafstand tussen een planeet of een ander hemellichaam in het zonnestelsel en de zon, gezien vanaf de aarde, gemeten in graden. Een elongatie van 90° betekent bijvoorbeeld dat het object aan onze hemel 90 graden van de zon af staat.
De zon is het helderste object aan de hemel en kan elke andere ster of planeet overstralen. Als je weet waar de zon staat, kun je het beste moment kiezen om te kijken: wanneer het object hoog genoeg boven de horizon staat en de hemel voldoende donker is. We leggen elongatie uit aan de hand van de planeten van ons zonnestelsel.
Dit moet je onthouden:
- Elongatie is vooral belangrijk voor Mercurius en Venus, omdat ze aan de hemel nooit ver van de zon staan.
- Grootste oostelijke elongatie = het beste zichtbaar na zonsondergang, in de avond.
- Grootste westelijke elongatie = het beste zichtbaar vóór zonsopkomst, in de ochtend.
- Bij Mercurius betekent ‘aan de nachtelijke hemel’ meestal tijdens de schemering, dicht bij de horizon, en niet midden in de nacht.
Configuraties van binnenplaneten en buitenplaneten
De buitenplaneten, waarvan de banen verder van de zon liggen dan de aardbaan, zijn Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Hun elongatie kan variëren van bijna 0 tot bijna 180 graden. De binnenplaneten, waarvan de banen dichter bij de zon liggen dan de aardbaan, zijn Mercurius en Venus. Hun maximale elongatie is ongeveer 28 graden voor Mercurius en 48 graden voor Venus. Daarom is Mercurius ondanks zijn helderheid zo moeilijk te zien: zelfs bij gunstige elongaties blijft hij vergeleken met Venus vrij dicht bij de zon.
Sommige van deze standen hebben een eigen naam. We lopen ze langs.
Conjunctie met de zon
Een conjunctie met de zon treedt op wanneer een planeet en de zon vanaf de aarde gezien dezelfde ecliptische lengte hebben. De planeet staat dan dicht bij de zon aan de hemel. Zijn elongatie is klein, maar niet noodzakelijk nul: hij kan ten noorden of ten zuiden van de zonneschijf langstrekken. Door het felle zonlicht is de planeet meestal moeilijk waarneembaar¹. Zowel buitenplaneten als binnenplaneten kunnen in conjunctie met de zon staan.
De termen ‘benedenconjunctie’ en ‘bovenconjunctie’ worden vooral gebruikt voor Mercurius en Venus. Bij benedenconjunctie bevindt de planeet zich tussen de aarde en de zon. Bij bovenconjunctie trekt de planeet vanaf de aarde gezien achter de zon langs.
¹In zeldzame gevallen is een binnenplaneet ook bij benedenconjunctie waarneembaar: tijdens een overgang, wanneer hij als een klein zwart stipje over de zonneschijf trekt. Gebruik voor directe waarneming geschikte bescherming tegen zonlicht, waaronder zonnefilters vóór de objectieven van een verrekijker of telescoop. De volgende Mercuriusovergang vindt plaats op 13 november 2032, en de volgende Venusovergang op 11 december 2117.
Kwadratuur
Bij kwadratuur vormen de zon, de aarde en het object een rechte hoek, met de aarde op het hoekpunt. Het object heeft dan een elongatie van 90 graden. Bij oostelijke kwadratuur staat een planeet doorgaans ’s avonds op zijn hoogst; bij westelijke kwadratuur ’s ochtends. Een goed voorbeeld is de maan in het eerste kwartier: deze fase treedt op wanneer de maan 90 graden van de zon staat. De maan, de buitenplaneten en veel andere hemellichamen in het zonnestelsel kunnen kwadratuur bereiken. Mercurius en Venus kunnen dat niet, omdat hun banen dichter bij de zon liggen dan de aardbaan. Ze staan te dicht bij de zon om vanuit ons gezichtspunt ooit 90 graden ervan verwijderd te lijken.
Oppositie
Bij oppositie verschilt de ecliptische lengte van een object 180 graden van die van de zon. Het object staat daardoor ongeveer in de tegenovergestelde richting aan de hemel. Buitenplaneten bevinden zich dan dicht bij hun grootste elongatie. Tijdens oppositie staan het object en de zon aan weerszijden van de aarde. De zichtbare schijf van het object is daardoor vrijwel volledig verlicht en het object is meestal het grootste deel van de nacht te zien. Oppositie geldt als een van de beste momenten om buitenplaneten waar te nemen. In ons artikel hierover staat een lijst met hemellichamen — planeten, dwergplaneten en planetoïden — die binnenkort in oppositie staan.
Grootste elongaties van Mercurius en Venus: de komende datums
De binnenplaneten, Venus en Mercurius, kunnen geen kwadratuur of oppositie bereiken, omdat hun banen binnen de aardbaan liggen. Hun maximaal mogelijke elongatie is ongeveer 28 graden voor Mercurius en 48 graden voor Venus. Bij grootste elongatie staan ze aan de hemel het verst van de zon, wat een uitstekende kans biedt om ze te vinden. Bij grootste oostelijke elongatie zijn Mercurius en Venus avondobjecten; bij grootste westelijke elongatie zijn ze ochtendobjecten. Hieronder staan hun volgende grootste elongaties.
12 oktober 2026: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
Mercurius aan de hemel bij grootste elongatie op 12 oktober 2026 Mercurius staat op 12 oktober na zonsondergang laag boven de westelijke horizon. Venus staat onder Mercurius, met een smalle wassende maansikkel in de buurt, dichter bij Venus. Gezien vanuit Sydney, Australië.
Op 12 oktober om 10:02 GMT (UTC+0), oftewel 12:02 CEST (UTC+2) in Nederland, bereikt Mercurius (mag. 0,0) zijn grootste oostelijke elongatie. Hij staat dan 25°09′ van de zon. Zoek hem na zonsondergang in het sterrenbeeld Weegschaal, boven de westelijke horizon.
Dit is de beste avondverschijning van Mercurius in 2026 voor waarnemers op gematigde zuidelijke breedten. Daar maakt de ecliptica, de lijn die de planeten ongeveer volgen aan de hemel, ’s avonds een steile hoek met de horizon. Daardoor blijft Mercurius hoger staan terwijl het donkerder wordt, zodat hij gemakkelijker te vinden is. Op gematigde noordelijke breedten maakt de ecliptica een kleine hoek met de horizon. Mercurius blijft daar laag en kan verdwijnen in de gloed van de ondergegane zon.
Er verschijnt een zeer smalle wassende maansikkel in de buurt. Rond de evenaar en ten zuiden daarvan kun je mogelijk ook de heldere Venus (mag. −4,4) lager in de schemering zien.
Kies een plek waar geen gebouwen, bomen of heuvels het zicht in de richting van de ondergaande zon blokkeren. Je kunt Mercurius op verschillende avonden rond 12 oktober zoeken; je hoeft niet op het precieze moment van grootste elongatie te kijken. Een verrekijker kan helpen, maar wacht met het gebruik ervan tot de zon helemaal onder is.
20 november 2026: Mercurius in grootste westelijke elongatie
Op 20 november om 23:29 GMT (UTC+0), oftewel op 21 november om 00:29 CET (UTC+1) in Nederland, staat Mercurius (mag. −0,5) 19°37′ van de zon. De planeet is vóór zonsopkomst zichtbaar in het sterrenbeeld Weegschaal. Boven Mercurius staat de heldere Venus (mag. −4,8), in het sterrenbeeld Maagd.
3 januari 2027: Venus in grootste westelijke elongatie
Op 3 januari om 17:58 GMT (UTC+0), oftewel 18:58 CET (UTC+1) in Nederland, staat Venus (mag. −4,5) 46°57′ van de zon. De planeet is vóór zonsopkomst zichtbaar in het sterrenbeeld Weegschaal. In de buurt schijnt een afnemende maansikkel.
3 februari 2027: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
Op 3 februari om 06:13 GMT (UTC+0), oftewel 07:13 CET (UTC+1) in Nederland, bereikt Mercurius zijn grootste oostelijke elongatie en staat hij 18°18′ van de zon. Zoek de planeet na zonsondergang laag boven de westelijke horizon. Hoewel deze elongatie voor Mercurius vrij klein is, bieden de dagen rond deze datum een kans om de moeilijk zichtbare planeet in de avondschemering te vinden. Kies een plek met vrij zicht in de richting van de ondergaande zon en kijk voordat Mercurius te laag zakt.
17 maart 2027: Mercurius in grootste westelijke elongatie
Op 17 maart om 06:49 GMT (UTC+0), oftewel 07:49 CET (UTC+1) in Nederland, bereikt Mercurius zijn grootste westelijke elongatie. Hij staat dan 27°37′ van de zon, dicht bij zijn maximaal mogelijke hoekafstand. Zoek hem vóór zonsopkomst boven de oostelijke horizon. Dit is de grootste elongatie van Mercurius in 2027, maar een grotere hoekafstand tot de zon betekent niet automatisch beter zicht. Ook de hoogte van de planeet boven jouw plaatselijke horizon telt mee.
28 mei 2027: Mercurius in grootste oostelijke elongatie
Op 28 mei om 09:56 GMT (UTC+0), oftewel 11:56 CEST (UTC+2) in Nederland, bereikt Mercurius zijn grootste oostelijke elongatie en staat hij 22°55′ van de zon. De planeet is dan een avondobject, zichtbaar boven de westelijke horizon na zonsondergang. Probeer hem op meerdere avonden rond deze datum te vinden. Wacht niet tot het helemaal donker is: Mercurius kan dan al te laag staan om goed zichtbaar te zijn.
Elongatie en schijngestalten van planeten
Net als de maan hebben planeten schijngestalten, ook wel fasen genoemd. De zon verlicht altijd de helft van een planeet, maar hoeveel we van die verlichte helft vanaf de aarde zien, verandert met de elongatie. Deze fasen zijn door een telescoop te zien. Bij Venus, de helderste planeet, kunnen ze zelfs in een verrekijker zichtbaar zijn.
Schijngestalten van binnenplaneten
Zoals de afbeelding hierboven laat zien, doorlopen binnenplaneten een volledige cyclus van schijngestalten: van de nieuwe fase bij benedenconjunctie via een halfverlichte schijf rond de grootste elongaties tot een volle schijf bij bovenconjunctie. De volle en nieuwe fasen zijn echter uiterst moeilijk waarneembaar, omdat de planeten dan verdwijnen in het felle zonlicht. De zichtbare fasen lopen daarom van een sikkel tot een meer dan halfverlichte schijf.
Schijngestalten van buitenplaneten
Buitenplaneten vertonen geen volledige cyclus van fasen, maar slechts kleine veranderingen tussen meer dan halfverlichte en volle schijven. Bij oppositie is hun zichtbare schijf vrijwel volledig verlicht. Dit is een van de beste momenten om ze waar te nemen.
Veelgestelde vragen over elongatie in de astronomie
Wat is elongatie in de astronomie?
Elongatie is in de astronomie de hoekafstand tussen een planeet of een ander hemellichaam in het zonnestelsel en de zon, gezien vanaf de aarde. Die afstand wordt in graden gemeten.
Wat is de maximale elongatie van Mercurius? Is dat 28 graden?
De grootste elongatie van Mercurius kan maximaal ongeveer 28° bedragen. Voor Venus kan de maximale waarde oplopen tot 48°.
Grootste oostelijke of westelijke elongatie: wat is het verschil?
Bij oostelijke elongatie is een planeet het beste zichtbaar na zonsondergang; bij westelijke elongatie kun je het beste kijken vóór zonsopkomst.
Wanneer is Mercurius zichtbaar aan de nachtelijke hemel?
Mercurius is meestal het gemakkelijkst te vinden in de avond- of ochtendschemering en blijft vaak dicht bij de horizon. Hij staat zelden hoog boven de horizon wanneer het helemaal donker is. Je hebt de beste kans om Mercurius te zien rond zijn grootste elongatie.
Waarom zijn sommige elongaties van Mercurius gunstiger dan andere?
Naast de elongatie zijn ook de helling van de ecliptica en je breedtegraad van invloed op de zichtbaarheid van Mercurius. Bij sommige elongaties staat hij daardoor hoger boven de horizon dan bij andere.
Is grootste elongatie hetzelfde als maximale helderheid?
Nee, grootste elongatie en maximale helderheid zijn verschillende gebeurtenissen:
- Bij grootste elongatie staat een planeet aan de hemel het verst van de zon. Vanaf de aarde gezien heeft hij dan de grootst mogelijke hoekafstand tot de zon.
- Maximale helderheid treedt op wanneer een planeet zijn grootste schijnbare helderheid bereikt.
Venus bereikt haar maximale helderheid bijvoorbeeld meestal tussen benedenconjunctie en grootste elongatie: na de grootste oostelijke elongatie tijdens een avondverschijning, en vóór de grootste westelijke elongatie tijdens een ochtendverschijning.
Elongatie van planeten: samenvatting
Elongatie is de hoekafstand tussen een planeet of een ander hemellichaam in het zonnestelsel en de zon aan de hemel. Ze wordt in graden gemeten. De schijngestalten en zichtbaarheid van planeten hangen samen met hun elongatie. Dat is vooral goed merkbaar bij de binnenplaneten Venus en Mercurius. Wil je weten wanneer Mercurius of Venus vanaf jouw locatie te zien zijn, vandaag of deze week? Gebruik de gratis app Sky Tonight. Meer over de beste waarneemtijden voor buitenplaneten lees je in ons artikel over oppositie in de astronomie.
