Leuke weetjes over Mercurius: hoe Mercurius is en zijn unieke kenmerken
Mercurius is de kleinste planeet en zit vol extremen: jaren van 88 dagen, zonnedagen van 176 dagen, enorme temperatuurschommelingen en zelfs een komeetachtige staart. In deze gids vind je de interessantste Mercurius-feiten (grootte, kleur, temperatuur, samenstelling, manen) plus snelle, praktische tips om Mercurius aan de hemel te spotten. Omdat hij dicht bij de Zon blijft, is timing alles – open de gratis Star Walk-app om Mercurius’ positie in seconden te volgen en hem te zien tijdens de beste kijkmomenten.
Inhoud
- Mercurius-feiten in het kort
- Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
- Hoe ziet Mercurius eruit?
- Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
- Mercurius FAQ
- De interessantste feiten over Mercurius: samengevat
Mercurius-feiten in het kort
- Soort planeet: terrestrisch
- Straal: 2440 km
- Massa: 3,3011×10^23 kg
- Aphelium: 69,8 million km
- Perihelium: 46,0 million km
- Gemiddelde afstand tot de aarde: 77 miljoen km
- Oppervlaktetemperatuur: -173°C tot 427°C
- Lengte zonnedag: 176 aardse dagen
- Siderische daglengte: 59 aardse dagen
- Lengte jaar: 88 aardse dagen
- Leeftijd: 4,503 miljard jaar
- Vernoemd naar: De Romeinse god van de handel
7 leuke weetjes over Mercurius die je vast nog niet kende
Mercurius heeft geen seizoenen zoals de Aarde
Op Aarde ontstaan seizoenen doordat onze planeet ongeveer 23,5 graden helt ten opzichte van de ecliptica. Mercurius’ as staat daarentegen bijna rechtop: hij helt slechts ongeveer 0,034°, waardoor geen van beide hemisferen verder naar de Zon toe kan kantelen. Wil je begrijpen hoe dat werkt, bekijk dan het artikel “Waardoor veranderen de seizoenen?”.
Toch kent Mercurius wel degelijk een soort seizoensverandering: thermische seizoenen. Zijn baan is sterk elliptisch, waardoor hij soms veel dichter bij de Zon staat en op andere momenten veel verder weg. Wanneer Mercurius het aphelium bereikt (het verste punt), ontvangt hij minder zonlicht en koelt hij af. In het perihelium (het dichtste punt) ontvangt Mercurius veel meer zonlicht en warmt hij op. De afstand van Mercurius tot de Zon is bij het aphelium ongeveer 1,5 keer groter dan bij het perihelium, waardoor het verschil zo duidelijk is.
Mercurius heeft een staart
Veel mensen weten dat kometen staarten hebben. Maar heb je ooit gehoord van een planeet die er ook een heeft? Mercurius heeft een komeetachtige staart die ontstaat wanneer zonnestraling en de zonnewind natriumatomen losmaken van het oppervlak van de planeet. Hij is niet gemakkelijk te zien: je moet een langebelichtingsfoto maken met een telescoop en een speciaal filter.
Mercurius is niet de heetste planeet
Mercurius is de planeet die het dichtst bij de Zon staat, maar hij is niet de heetste. Die titel gaat naar Venus. Dit is waarom: Mercurius heeft slechts een uiterst dunne exosfeer, waardoor hij geen warmte kan vasthouden – het oppervlak van de planeet bakt in het zonlicht en koelt ’s nachts snel af. Venus daarentegen is gehuld in een dikke koolstofdioxide-atmosfeer die een extreem broeikaseffect veroorzaakt, waardoor de planeet dag en nacht verzengend heet blijft.
Een dag op Mercurius duurt twee Mercurius-jaren
Mercurius draait in ongeveer 59 aarddagen één keer om zijn as, maar één zonnedag – van zonsopkomst tot zonsopkomst – duurt ongeveer 176 aarddagen. Dat is grofweg twee Mercurius-jaren, want Mercurius draait in slechts ongeveer 88 aarddagen om de Zon. Met andere woorden: op Mercurius zou je twee verjaardagen kunnen vieren vóór zonsondergang.
Mercurius kan twee zonsopkomsten achter elkaar hebben
Rond het perihelium, wanneer Mercurius het dichtst bij de Zon staat, beweegt de planeet het snelst langs zijn baan. Heel even kan die baanbeweging zijn langzame rotatie inhalen. Daarom kan de Zon vanaf bepaalde plekken op het oppervlak lijken te vertragen, stil te staan of zelfs achteruit door de hemel te bewegen. Dit verschijnsel kan de illusie van dubbele zonsopkomsten geven. De Zon komt op, keert om, gaat weer onder en komt daarna nogmaals op.
Mercurius is een Budha-planeet
In het Sanskriet heet Mercurius Budha (niet te verwarren met Boeddha, de stichter van het boeddhisme). In de Vedische teksten wordt hij de Budha-planeet genoemd en voorgesteld als een godheid, de zoon van Soma (of Chandra, de maangod) en Tara (de vrouw van Bṛhaspati, de god van Jupiter).
Mercurius is de kleinste – en hij wordt nóg kleiner
Mercurius is de kleinste planeet in het zonnestelsel en hij krimpt nog steeds. Terwijl het binnenste van de planeet langzaam afkoelt, krimpt Mercurius en kreukt zijn korst als een drogende appel. Dat proces vormt enorme, klifachtige “rimpels” die lobvormige steilranden worden genoemd – lange richels en steile hellingen die kraters en vlaktes doorsnijden en laten zien dat Mercurius veel langer geologisch actief is gebleven dan je zou verwachten.
Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
Hoe groot is Mercurius?
Mercurius is de kleinste planeet van het zonnestelsel, zowel qua massa als qua diameter. Hij is 18 keer minder zwaar dan de aarde en de diameter is amper twee vijfde van de grootte van de aarde. Om je een beter begrip van de grootte van Mercurius te geven, kunnen we zeggen dat hij slechts een derde groter is dan de maan.
Verrassend genoeg is deze kleine planeet in de loop van de tijd nóg kleiner geworden. Door het afkoelen van de kern is de hele planeet gekrompen, waardoor de straal van Mercurius met ongeveer 1-7 kilometer is afgenomen.
Hoe heet is het op Mercurius?
De temperatuur van het oppervlak van Mercurius varieert meer dan die van enige andere planeet in ons zonnestelsel. De variatie gaat van -173°C 's nachts tot 427°C overdag. Dit gebeurt omdat de kleinste planeet bijna geen atmosfeer heeft om warmte vast te houden en hij snel de energie verliest die hij overdag van de zon ontvangt.
Hoewel Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is deze niet de heetste (Venus wel).
Weet je welk object het koudste, het grootste of het snelste is in het zonnestelsel? Welke planeet heeft de hoogste berg, en waar bevindt zich de grootste oceaan van vloeibaar water (spoiler: niet op Aarde)? Doe deze quiz en leer meer over de recordhouders in de ruimte!
Hoe lang duurt een dag op Mercurius?
Een zonnedag – de tijd die de Zon nodig heeft om op te komen, onder te gaan en weer op dezelfde plek op te komen – duurt op Mercurius ongeveer 176 aarddagen. En hier is nog een vreemd feit over Mercurius: een zonnedag op deze planeet is ongeveer twee keer zo lang als een jaar, dat 88 aarddagen duurt. Hoe kan dat?
De kleinste planeet draait langzaam om zijn as – één omwenteling duurt 59 aarddagen. Toch zijn zijn zonsopkomsten en zonsondergangen heel anders dan die op aarde. Door het bijzondere 3:2-rotatiepatroon (hij draait drie keer om zijn as voor elke twee omwentelingen rond de Zon) en zijn excentrische baan kan de Zon twee keer lijken op te komen: één keer, kort voor zonsondergang, en daarna nog eens vanaf sommige plekken op het oppervlak. Hetzelfde gebeurt omgekeerd bij zonsondergang. Daardoor duurt het veel langer voordat de Zon weer op dezelfde plek lijkt te staan, en duurt één zonnedag bijna twee keer zo lang als een jaar.
Hoewel hij langzaam ronddraait, reist Mercurius sneller rond de zon dan welke andere planeet dan ook — met 47 km/s. Ter vergelijking: de op één na snelste planeet in ons zonnestelsel, Venus, heeft een snelheid van 35 km/s.
Waaruit bestaat Mercurius?
Omdat Mercurius een terrestrische planeet is, bestaat hij vooral uit ijzer, nikkel en silicaatgesteente. Hij heeft een grote ijzeren kern die ongeveer 60% van het volume van de planeet uitmaakt (ter vergelijking: de aardkern is slechts 16%), en een buitenlaag van 400 kilometer (250 mijl) dik. Ter info: de kern van Mercurius is ongeveer even groot als onze Maan. Een andere overeenkomst met de Maan is dat het droge, rotsachtige oppervlak van de planeet vol kraters zit.
Kraters ontstaan door inslagen van asteroïden of andere ruimteobjecten – de dichtheid van kraters op een oppervlak geeft doorgaans de leeftijd aan. Omdat het oppervlak van Mercurius zwaar bekraterd is, is het waarschijnlijk zeer oud.
Hoe ziet Mercurius eruit?
In de ruimte lijkt Mercurius grofweg op de Maan, iets grijzer en groter dan onze natuurlijke satelliet. Op NASA-beelden van Mercurius zie je heldere inslagkraters met “stralen” van verpulverd gesteente die naar buiten toe lopen. Het oppervlak van Mercurius wordt ook gevormd door lange richels, breuken en grillige, klifachtige steilranden — kenmerken die, samen met ontelbare kraters, het ruige landschap van de planeet creëren. Doordat er slechts een uiterst dunne exosfeer is om het zonlicht te verzachten, zijn schaduwen messcherp en oogt het landschap hard en contrastrijk.
Aan de hemel lijkt Mercurius met het blote oog op een heldere “ster” laag boven de horizon, vaak geel of oranje getint door de aardatmosfeer. Door een verrekijker blijft hij sterachtig. In een kleine telescoop kun je de fasen van Mercurius zien (net als bij de Maan): hij verandert van een dunne sikkel naar half en vervolgens naar een gibbeuze vorm terwijl hij om de Zon beweegt. De beste beelden krijg je tijdens de schemering, wanneer Mercurius het hoogst boven de horizon staat en de hemel nog relatief donker is.
Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
Hier is een korte zichtbaarheidsgids voor Mercurius in de komende maanden van 2026:
- Juni: Mercurius verschijnt aan de avondhemel en bereikt zijn grootste elongatie op 15 juni; de planeet is het best zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond. Mercurius begint zijn retrograde beweging op 29 juni.
- Juli: Mercurius beweegt richting de benedenconjunctie op 13 juli en verschijnt steeds lager aan de avondhemel; op 23 juli gaat de planeet van retrograde naar directe beweging en tegen het einde van de maand wordt Mercurius een ochtendobject.
- Augustus: Mercurius is zichtbaar aan de ochtendhemel, het best vanaf het noordelijk halfrond. De planeet bereikt zijn grootste elongatie op 2 augustus. Mercurius bereikt de bovenconjunctie op 27 augustus en verdwijnt in de schittering van de Zon.
- September: Mercurius verschijnt rond half september weer aan de avondhemel.
- Oktober: De planeet klimt hoger aan de hemel en bereikt de grootste elongatie op 12 oktober. Op 24 oktober begint Mercurius zijn retrograde beweging.
- November: Mercurius bereikt de benedenconjunctie op 4 november en verdwijnt in de schittering van de Zon. De planeet beëindigt zijn retrograde beweging op 13 november en bereikt zijn grootste elongatie op 21 november, wanneer hij aan de ochtendhemel verschijnt.
- December: Mercurius blijft tot half december een ochtendobject en glijdt daarna geleidelijk terug in de gloed van de zonsopkomst.
Mercurius-evenementen om te zien in 2026
Mercurius blijft graag dicht bij de Zon, dus je kunt hem niet zomaar zien wanneer je wilt. Maar als hij tevoorschijn komt, gaat dat vaak samen met mooie hemelverschijnselen: nauwe passages langs de Maan, planeten of sterren. Gebruik de planetengids van Star Walk 2 om snel te controleren of Mercurius nu zichtbaar is vanaf jouw locatie (en precies waar je moet kijken). Typ gewoon de naam van een planeet in het zoekveld, en de app toont je de positie ervan aan de hemel.
12 juni: Mercurius doet mee aan een planeetparade
Rond 12 juni 2026 maakt Mercurius deel uit van een planeetparade — een opvallend verschijnsel waarbij meerdere planeten dicht bij elkaar aan de hemel verschijnen. Na zonsondergang kun je Mercurius, Venus en Jupiter laag aan de westelijke hemel zien staan, waar ze een nette planetaire rij vormen die met het blote oog zichtbaar is.
Venus (mag -4,0) en Jupiter (mag -1,8) zullen helder stralen, gemakkelijk met het blote oog zichtbaar zijn en je helpen om Mercurius (mag 0,3) te vinden, die meestal lastiger te zien is in de avondschemering. Zoek de planeten kort na zonsondergang, terwijl de hemel donkerder wordt maar voordat Mercurius te laag naar de horizon zakt.
Wil je het beste waarnemingstijdstip voor jouw exacte locatie weten, open dan Star Walk 2 en ga naar “Planeten” om de uitlijning vooraf te bekijken en je waarnemingen te plannen.
15 juni: Mercurius bij grootste oostelijke elongatie
Op 15 juni 2026 bereikt Mercurius zijn grootste oostelijke elongatie en staat hij 24°31′ van de Zon aan de avondhemel. Dit is een van de beste momenten om naar Mercurius te zoeken, omdat de planeet vanaf ons gezichtspunt het verst van de Zon staat en langer zichtbaar blijft na zonsondergang.
Zoek Mercurius laag boven de noordwestelijke horizon kort na zonsondergang. Hij zal schijnen met ongeveer mag 0,5, helder genoeg om met het blote oog te zien, maar nog steeds makkelijk te missen in de schemering of nevel. Kies een plek met vrij uitzicht op de horizon en begin te kijken terwijl de hemel donkerder wordt, maar voordat Mercurius te laag zakt.
Mercurius zal niet alleen schitteren. Rond dezelfde tijd voegt hij zich bij Jupiter (mag -1,8) en de oogverblindende Venus (mag -3,9), waardoor een compacte planetaire uitlijning ontstaat verspreid over Tweelingen en Kreeft. De drie planeten passen binnen een stuk hemel van ongeveer 10° breed — ongeveer de breedte van je vuist op armlengte — waardoor het trio gemakkelijk met het blote oog te bewonderen is.
16 juni: Maan bij Mercurius
- Tijdstip van de conjunctie: 19:32 GMT
- Afstand bij de conjunctie: 2°35′
- Tijdstip van de dichtste nadering: 20:26 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 2°32′
Op 16 juni trekt de smalle wassende maansikkel dicht langs Mercurius (mag 0,6) in het sterrenbeeld Tweelingen. Het paar staat na zonsondergang heel laag boven de westelijke horizon. Rond die tijd ontvouwt zich een mooi avondtafereel: de Maan en Mercurius krijgen gezelschap van Venus en Jupiter, waarbij de drie planeten een losse lijn vormen aan de schemerhemel. Jupiter staat vroeg op 17 juni het dichtst bij de Maan, terwijl Venus later diezelfde dag nog dichter langs de Maan komt. Ook de heldere sterren Castor en Pollux in Tweelingen staan in de buurt.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Hoekafstand | Hoogte, Maan / Mercurius |
|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | 16 jun, 22:59 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
| Rotterdam, Nederland | 16 jun, 22:59 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
| Den Haag, Nederland | 16 jun, 23:00 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
| Utrecht, Nederland | 16 jun, 22:57 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
| Eindhoven, Nederland | 16 jun, 22:53 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
| Groningen, Nederland | 16 jun, 22:56 CEST | 1.6° | 6° / 5° |
18 juni: Mercurius nabij Pollux
- Tijd van dichtste nadering: 23:12 GMT (19:12 ET)
- Afstand bij dichtste nadering: 6°27′
- Tijd van conjunctie: 23 juni, 19:27 GMT (15:27 ET)
- Afstand bij conjunctie: 7°27′
Van 18 tot en met 23 juni glijdt Mercurius (mag 0,6) langs Pollux (mag 1,2), de helderste ster van Tweelingen. Het paar is ongeveer een uur na lokale zonsondergang zichtbaar.
Jupiter (mag -1,9), Venus (mag -4,0) en een fijne, voor 9% verlichte Maan maken het tafereel compleet en schitteren eveneens in de buurt. Voor het beste zicht kies je een plek met een heldere hemel en een open horizon.
25 juni: Jupiter bij Mercurius
- Tijdstip van de dichtste nadering: 12:11 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 3°44′
- Tijdstip van de conjunctie: 26 juni, 08:14 GMT
- Afstand bij de conjunctie: 3°46′
Op 25 juni verschijnen Jupiter (mag –1,8) en Mercurius (mag 1,4) dicht bij elkaar aan de hemel. De twee planeten zijn ongeveer een uur na zonsondergang zichtbaar, laag boven de westelijke horizon. Beide planeten zijn met het blote oog te zien, en iets hoger aan de hemel is ook Venus (mag –4,0) zichtbaar.
29 juni: Mercurius retrograde begint
Op 29 juni 2026 begint Mercurius zijn retrograde beweging, wat betekent dat hij achteruit lijkt te bewegen ten opzichte van de achtergrondsterren. Dit is alleen een schijnbaar effect gezien vanaf de Aarde: Mercurius keert zijn baan niet echt om, maar verandert zijn schijnbare richting aan onze hemel door de relatieve beweging van de Aarde en Mercurius rond de Zon.
Mercurius blijft retrograde tot 23 juli 2026. In deze periode beweegt Mercurius aan onze hemel dichter naar de Zon toe en wordt hij na zijn avondverschijning eind juni moeilijker te zien — misschien is dat wel het enige echte “slechte” aan deze periode van Mercurius retrograde. Halverwege juli verdwijnt Mercurius volledig in de schittering van de Zon en verschijnt hij later in de maand weer als ochtendobject. Vraag je je af of Mercurius retrograde echt problemen veroorzaakt, lees dan ons artikel over retrograde beweging om te ontdekken wat er werkelijk aan de hemel gebeurt.
15 augustus: Jupiter bij Mercurius
- Tijdstip van de conjunctie: 09:16 GMT
- Afstand bij de conjunctie: 0°34′
- Tijdstip van de dichtste nadering: 10:42 GMT
- Dichtste nadering: 0°33′
Op 15 augustus verschijnen Jupiter (mag –1,8) en Mercurius (mag –1,3) dicht bij elkaar aan de hemel. De twee planeten zijn ongeveer een uur voor zonsopkomst zichtbaar, laag boven de oostelijke horizon. Beide planeten zijn met het blote oog te zien.
Mercurius FAQ
Welke kleur heeft Mercurius?
Mercurius is voornamelijk donkergrijs. De kleur van een planeet hangt af van de kleur van het oppervlak en het reflecterende vermogen. Helaas geeft de rotsachtige buitenkant van Mercurius die bedekt is met stof geen grote verscheidenheid aan kleuren.
Hoeveel manen heeft Mercurius?
Mercurius heeft geen manen. Omdat hij zo dicht bij de Zon omloopt, zou de sterke zwaartekracht van de Zon elke mogelijke maan wegtrekken of destabiliseren, waardoor Mercurius er niet lang één kan behouden.
Hoe ver staat Mercurius van de Zon?
De gemiddelde afstand tot de Zon is ongeveer 58 miljoen km (36 miljoen mijl). Daarmee is Mercurius van alle planeten in het zonnestelsel het dichtst bij de ster.
Wanneer is Mercurius ontdekt?
Mercurius wordt al sinds de oudheid waargenomen. De vroegst geregistreerde waarneming dateert uit 265 v.Chr. De eerste mensen die Mercurius met een telescoop bekeken waren Galileo Galilei en Thomas Harriot in de 17e eeuw.
Waarom is het op Venus heter dan op Mercurius?
Ondanks dat Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is het op Venus heter vanwege de dikke atmosfeer van Venus die warmte vasthoudt. Mercurius heeft op zijn beurt geen significante atmosfeer en kan de energie van de zon niet vasthouden.
Hoe ziet de zon eruit vanaf Mercurius?
Als je op Mercurius zou kunnen staan, op het aphelium (het verste dat Mercurius van de zon kan komen), zou de zon twee keer groter lijken dan vanaf de aarde. Op het perihelium (de kortste afstand) zou de zon drie keer groter lijken dan vanaf onze planeet.
De interessantste feiten over Mercurius: samengevat
Mercurius zit vol verrassingen. Het is de planeet die het dichtst bij de Zon staat, maar niet de heetste. Hij is klein, maar heeft een gigantische ijzeren kern ter grootte van de Maan. Mercurius heeft geen manen en bijna geen atmosfeer. Ook is hij lastig te observeren omdat hij dicht bij de Zon en laag bij de horizon blijft. Maar we maken het je makkelijker – gebruik de gratis Star Walk 2 app om Mercurius in een paar seconden te vinden vanaf jouw exacte locatie.
Je kunt ook de leuke en leerzame cartoon over Mercurius bekijken die de belangrijkste feiten over de planeet in eenvoudige woorden uitlegt.
We wensen je heldere hemel en veel kijkplezier!
