Feiten over Mercurius, de kleinste planeet in het zonnestelsel
Mercurius is behoorlijk helder, maar toch niet makkelijk te zien: meestal staat hij dicht bij de Zon aan de hemel. Leer hoe je de bewegingen van Mercurius volgt en het beste moment kiest om de planeet te spotten met de astronomie-app Star Walk 2!
Inhoud
- Feiten over de planeet Mercurius
- Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
- Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
- Mercurius FAQ
- Feiten over Mercurius: samengevat
Feiten over de planeet Mercurius
- Soort planeet: terrestrisch
- Straal: 2440 km
- Massa: 3,3011×10^23 kg
- Aphelium: 69,8 million km
- Perihelium: 46,0 million km
- Gemiddelde afstand tot de aarde: 77 miljoen km
- Oppervlaktetemperatuur: -173°C tot 427°C
- Lengte zonnedag: 176 aardse dagen
- Siderische daglengte: 59 aardse dagen
- Lengte jaar: 88 aardse dagen
- Leeftijd: 4,503 miljard jaar
- Vernoemd naar: De Romeinse god van de handel
6 leuke weetjes over Mercurius die je vast nog niet kende
- Er geen seizoenen zijn op Mercurius omdat zijn as bijna geen helling heeft (slechts 2 graden).
- Oude astronomen dachten dat Mercurius twee verschillende objecten was omdat hij aan de westelijke avondhemel kan verschijnen of in de ochtend aan de oostelijke hemel kan opkomen. Ze dachten trouwens hetzelfde over Venus.
- Net als de maan en Venus heeft Mercurius fasen, al kun je die alleen door een telescoop zien.
- Mercurius is vrijwel zeker niet bewoonbaar. De heftige temperaturen en de nabijheid van de zon maken de planeet te extreem voor levende organismen.
- Mercurius heeft een staart. Veel mensen weten dat kometen een staart hebben. Maar had je ooit gehoord van een planeet met een staart? Mercurius heeft een komeetachtige staart die ontstaat wanneer zonnestraling en de zonnewind natriumatomen van het planeetoppervlak losmaken. Hij is niet makkelijk te zien: je moet een langebelichtingsfoto maken met een telescoop en een speciaal filter.
- In het Sanskriet wordt Mercurius Budha genoemd (niet te verwarren met Boeddha, de stichter van het boeddhisme). De Vedische teksten verwijzen ernaar als een godheid, de zoon van Soma (of Chandra, de maangod) en Tara (de vrouw van Bṛhaspati, de god van Jupiter).
Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
Hoe groot is Mercurius?
Mercurius is de kleinste planeet van het zonnestelsel, zowel qua massa als qua diameter. Hij is 18 keer minder zwaar dan de aarde en de diameter is amper twee vijfde van de grootte van de aarde. Om je een beter begrip van de grootte van Mercurius te geven, kunnen we zeggen dat hij slechts een derde groter is dan de maan.
Verrassend genoeg is deze kleine planeet in de loop van de tijd nóg kleiner geworden. Door het afkoelen van de kern is de hele planeet gekrompen, waardoor de straal van Mercurius met ongeveer 5-10 kilometer is afgenomen.
Hoe heet is het op Mercurius?
De temperatuur van het oppervlak van Mercurius varieert meer dan die van enige andere planeet in ons zonnestelsel. De variatie gaat van -173°C 's nachts tot 427°C overdag. Dit gebeurt omdat de kleinste planeet bijna geen atmosfeer heeft om warmte vast te houden en hij snel de energie verliest die hij overdag van de zon ontvangt.
Hoewel Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is deze niet de heetste (Venus wel).
Weet je welk object het koudste, het grootste of het snelste is in het zonnestelsel? Welke planeet heeft de hoogste berg, en waar bevindt zich de grootste oceaan van vloeibaar water (spoiler: niet op Aarde)? Doe deze quiz en leer meer over de recordhouders in de ruimte!
Hoe lang duurt een dag op Mercurius?
Een zonnedag — de hoeveelheid tijd die de zon nodig heeft om op te komen, onder te gaan en weer op dezelfde plaats te staan — duurt op Mercurius ongeveer 176 aardse dagen. En hier is nog een raar feit over Mercurius: een jaar op deze planeet is twee keer korter dan een enkele dag en duurt 88 aardse dagen. Hoe komt dat?
De kleinste planeet draait langzaam om zijn as – één omwenteling duurt 59 aarddagen. Toch zijn zijn zonsopkomsten en zonsondergangen heel anders dan die op aarde. Door het bijzondere 3:2-rotatiepatroon (hij draait drie keer om zijn as voor elke twee omwentelingen rond de Zon) en zijn excentrische baan kan de Zon twee keer lijken op te komen: één keer, kort voor zonsondergang, en daarna nog eens vanaf sommige plekken op het oppervlak. Hetzelfde gebeurt omgekeerd bij zonsondergang. Daardoor duurt het veel langer voordat de Zon weer op dezelfde plek lijkt te staan, en duurt één zonnedag bijna twee keer zo lang als een jaar.
Hoewel hij langzaam ronddraait, reist Mercurius sneller rond de zon dan welke andere planeet dan ook — met 47 km/s. Ter vergelijking: de op één na snelste planeet in ons zonnestelsel, Venus, heeft een snelheid van 35 km/s.
Waar is Mercurius van gemaakt?
Omdat Mercurius een terrestrische planeet is, bestaat deze voornamelijk uit ijzer, nikkel en silicaatgesteente. Hij heeft een grote ijzeren kern, die ongeveer 61% van het volume van de planeet uitmaakt (ter vergelijking: de kern van de aarde is slechts 16%) en een 400 kilometer dikke buitenste schil. De kern van Mercurius is trouwens ongeveer even groot als onze maan. Een andere overeenkomst met de maan is dat het droge en rotsachtige oppervlak van de planeet bezaaid is met kraters.
De kraters zijn het resultaat van inslagen van asteroïden of andere ruimtevoorwerpen — hoe meer kraters een planeet heeft, hoe ouder deze is. Aangezien het oppervlak van Mercurius zeer veel kraters heeft, is de planeet hoogstwaarschijnlijk oud.
Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
Hier is een snelle zichtbaarheidsgids voor Mercurius in de komende maanden van 2026:
- Februari: Een zeer gunstige avondzichtbaarheid begint; Mercurius bereikt zijn grootste elongatie op 19 februari en staat dan het verst van de Zon aan de hemel. Op 25 februari begint Mercurius aan zijn retrograde beweging.
- Maart: Mercurius wordt onwaarneembaar wanneer hij op 7 maart de inferieure conjunctie bereikt. Later in de maand verschijnt hij in de ochtendhemel. Op 19 maart eindigt de retrograde beweging van Mercurius.
- April: Mercurius is een ochtendobject en bereikt zijn grootste elongatie op 4 april. Dit is de grootste elongatie van Mercurius van het jaar!
- Mei: De ochtendverschijning eindigt begin mei wanneer Mercurius verdwijnt in de gloed van zonsopkomst; op 14 mei bereikt hij de superieure conjunctie.
- Juni: Mercurius verschijnt in de avondhemel en bereikt zijn grootste elongatie op 15 juni, het best zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond. De planeet begint retrograde beweging op 29 juni.
- Juli: Mercurius gaat richting inferieure conjunctie op 13 juli en staat lager in de avondhemel; op 23 juli schakelt hij van retrograde terug naar directe beweging en wordt hij tegen het einde van de maand een ochtendobject.
- Augustus: Mercurius is zichtbaar in de ochtendhemel, het best te zien vanaf het noordelijk halfrond. Hij bereikt zijn grootste elongatie op 2 augustus.
- September: Mercurius blijft tot half september in de ochtendhemel; op 27 september bereikt hij de superieure conjunctie en raakt hij verloren in de schittering van de Zon.
- Oktober: Mercurius keert terug als avondobject. Op 24 oktober begint Mercurius aan zijn retrograde beweging.
- November: Mercurius bereikt de inferieure conjunctie op 4 november en verdwijnt in de schittering van de Zon. De planeet eindigt zijn retrograde beweging op 13 november en bereikt zijn grootste elongatie op 21 november, waarna hij in de ochtendhemel verschijnt.
- December: Mercurius blijft tot half december een ochtendobject en glijdt geleidelijk weer terug in de gloed van de zonsopkomst.
Mercurius-evenementen om te zien in 2026
Mercurius blijft graag dicht bij de Zon, dus je kunt hem niet bekijken wanneer je maar wilt. Maar wanneer hij wél zichtbaar wordt, levert dat vaak mooie hemelmomenten op: nauwe passages langs de Maan, planeten of sterren. Om snel te checken of Mercurius nu zichtbaar is vanaf jouw locatie (en precies waar je moet kijken), gebruik je de planetaire gids van Star Walk 2. Typ gewoon de naam van een planeet in het zoekveld en de app laat de positie aan de hemel zien.
18 februari: Mercurius bij de Maan, maansbedekking van Mercurius
- Tijdstip van de conjunctie: 18 februari, 23:03 GMT
- Afstand bij de conjunctie: 0°08'
- Tijdstip van de dichtste nadering: 18 februari, 23:10 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 0°07'
- Begin van de bedekking: 18 februari, 20:50 GMT
- Einde van de bedekking: 19 februari, 01:30 GMT
Na zonsondergang op 18 februari kijk je laag in het westen om Mercurius vlak boven de horizon te spotten. De planeet staat heel dicht bij de Maan in Waterman en schijnt met ongeveer magnitude -0.6, helder genoeg om met het blote oog te zien als de lucht helder is en je een vrij uitzicht op de horizon hebt. De Maan is echter maar voor 2.5% verlicht (net na de Nieuwe Maan), dus zonder optiek is hij waarschijnlijk lastig op te merken.
Voor waarnemers in sommige regio’s is er nog een extraatje: een maansbedekking van Mercurius, waarbij de bijna onzichtbare maanschijf voor de planeet langs schuift en Mercurius kort uit beeld verdwijnt. Deze bedekking is zichtbaar vanuit delen van de wereld, waaronder de aaneengesloten Verenigde Staten, Mexico, Oost-Australië en Nieuw-Zeeland.
19 februari: Mercurius bij grootste oostelijke elongatie
Op 19 februari om 16:59 GMT staat Mercurius (mag -0.5) op 18°07′ ten oosten van de Zon. De planeet is na zonsondergang zichtbaar in het sterrenbeeld Waterman.
Als bonus staan een dunne wassende maansikkel, Venus en Saturnus in hetzelfde stukje hemel. De Maan is maar voor 5% verlicht, dus hij kan moeilijk te zien zijn, vooral als hij laag boven de horizon staat, maar Venus (mag -3.9) en Saturnus (mag 1.0) zijn zonder optiek goed zichtbaar. Een geweldige kans om de Maan en drie planeten samen in een klein stukje hemel te zien!
25 februari: Mercurius gaat retrograde
Op 25 februari begint Mercurius aan zijn retrograde periode: hij lijkt dan achteruit (van oost naar west) te bewegen aan de hemel ten opzichte van de achtergrondsterren. In werkelijkheid draait de planeet zijn baan in de ruimte niet om – het is een optische illusie die ontstaat doordat de aarde en Mercurius met verschillende snelheden en op verschillende afstanden om de Zon draaien. De retrograde beweging van Mercurius eindigt op 19 maart 2026.
Retrograde beweging komt ook bij andere planeten voor, maar om de een of andere reden heeft juist Mercurius de reputatie gekregen dat hij allerlei aardse chaos veroorzaakt. Lees ons artikel over retrograde beweging om af te rekenen met bijgeloof – of, als je wilt, om nog meer retrograde planeten te vinden die je de schuld kunt geven van je slechte dagen.
26 februari: Mercurius bij Venus
- Tijdstip van de conjunctie: 26 februari, 23:09 GMT
- Afstand bij de conjunctie: 4°44'
- Tijdstip van de dichtste nadering: 27 februari, 21:46 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 4°30'
Kijk op 26 februari na zonsondergang naar het westen om Mercurius (mag 1.2) dicht bij de schitterende Venus (mag -3.9) te zien. Beide planeten staan laag boven de horizon, dus een vrij uitzicht is belangrijk. Mercurius staat in Vissen, terwijl Venus schittert in het nabije Waterman. Saturnus (mag 1.0) staat ook in de buurt en vormt met Mercurius en Venus een klein planetair driehoekje.
28 februari: Mercurius doet mee aan een uitlijning van 6 planeten
Rond 28 februari 2026, vlak na zonsondergang, lijnen zes planeten – Jupiter, Uranus, Saturnus, Neptunus, Venus en Mercurius – zich op aan de hemel. Vier ervan (Jupiter, Saturnus, Venus en Mercurius) zijn gemakkelijk met het blote oog te zien, terwijl Uranus en Neptunus een verrekijker of een kleine telescoop vereisen. Een uitstekende kans voor sterrenkijken of astrofotografie – lees meer over deze planetaire uitlijning in ons speciale artikel.
Mercurius FAQ
Welke kleur heeft Mercurius?
Mercurius is voornamelijk donkergrijs. De kleur van een planeet hangt af van de kleur van het oppervlak en het reflecterende vermogen. Helaas geeft de rotsachtige buitenkant van Mercurius die bedekt is met stof geen grote verscheidenheid aan kleuren.
Hoeveel manen heeft Mercurius?
Geen één. Zonder in details te treden, kan Mercurius gewoon geen maan vormen, vasthouden of verwerven vanwege de kleine omvang van de planeet, de zwakke zwaartekracht en de nabijheid van de zon.
Hoe ver staat Mercurius van de zon?
De gemiddelde afstand tot de zon is ongeveer 58 miljoen km. Dus, van alle planeten in het zonnestelsel, staat Mercurius het dichtst bij de ster.
Wanneer werd Mercurius ontdekt?
Dit weten we niet zeker — de eerste geregistreerde waarneming werd gedaan in 265 voor Christus. Omdat Mercurius zo dicht bij de zon staat, is hij vaak onzichtbaar door de schittering. De eerste mensen die Mercurius door een telescoop observeerden, waren Galileo Galilei en Thomas Harriot in de 17e eeuw.
Waarom is het op Venus heter dan op Mercurius?
Ondanks dat Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is het op Venus heter vanwege de dikke atmosfeer van Venus die warmte vasthoudt. Mercurius heeft op zijn beurt geen significante atmosfeer en kan de energie van de zon niet vasthouden.
Hoe ziet de zon eruit vanaf Mercurius?
Als je op Mercurius zou kunnen staan, op het aphelium (het verste dat Mercurius van de zon kan komen), zou de zon twee keer groter lijken dan vanaf de aarde. Op het perihelium (de kortste afstand) zou de zon drie keer groter lijken dan vanaf onze planeet.
Feiten over Mercurius: samengevat
Mercurius is zonder twijfel een van de meest extreme planeten: hij is de kleinste en de dichtstbijzijnde bij de Zon, en het verschil tussen nacht- en dagtemperaturen bedraagt hier zo’n 610°C. Mercurius heeft geen manen en bijna geen atmosfeer. Deze planeet is ook een van de lastigste om waar te nemen omdat hij het grootste deel van de tijd dicht bij de Zon aan de hemel staat.
Het goede nieuws: Mercurius zorgt nog steeds voor prachtige hemelspektakels – bijvoorbeeld op 18 februari 2026 staat hij extreem dicht bij de Maan, en in sommige regio’s wordt hij zelfs bedekt (kortstondig verborgen) door de maanschijf. Om dit soort momenten mee te pikken en Mercurius vanaf jouw exacte locatie te vinden, gebruik je de gratis app Star Walk 2.
Je kunt ook de leuke en educatieve cartoon over Mercurius bekijken, die de belangrijkste feiten over de planeet in eenvoudige woorden uitlegt.
We wensen je heldere luchten en fijne waarnemingen!
