Leuke weetjes over Mercurius: hoe Mercurius is en zijn unieke kenmerken
Mercurius is de kleinste planeet en zit vol extremen: jaren van 88 dagen, zonnedagen van 176 dagen, enorme temperatuurschommelingen en zelfs een komeetachtige staart. In deze gids vind je de interessantste Mercurius-feiten (grootte, kleur, temperatuur, samenstelling, manen) plus snelle, praktische tips om Mercurius aan de hemel te spotten. Omdat hij dicht bij de Zon blijft, is timing alles – open de gratis Star Walk-app om Mercurius’ positie in seconden te volgen en hem te zien tijdens de beste kijkmomenten.
Inhoud
- Mercurius-feiten in het kort
- Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
- Hoe ziet Mercurius eruit?
- Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
- Mercurius FAQ
- De interessantste feiten over Mercurius: samengevat
Mercurius-feiten in het kort
- Soort planeet: terrestrisch
- Straal: 2440 km
- Massa: 3,3011×10^23 kg
- Aphelium: 69,8 million km
- Perihelium: 46,0 million km
- Gemiddelde afstand tot de aarde: 77 miljoen km
- Oppervlaktetemperatuur: -173°C tot 427°C
- Lengte zonnedag: 176 aardse dagen
- Siderische daglengte: 59 aardse dagen
- Lengte jaar: 88 aardse dagen
- Leeftijd: 4,503 miljard jaar
- Vernoemd naar: De Romeinse god van de handel
7 leuke weetjes over Mercurius die je vast nog niet kende
Mercurius heeft geen seizoenen zoals de Aarde
Op Aarde ontstaan seizoenen doordat onze planeet ongeveer 23,5 graden helt ten opzichte van de ecliptica. Mercurius’ as staat daarentegen bijna rechtop: hij helt slechts ongeveer 0,034°, waardoor geen van beide hemisferen verder naar de Zon toe kan kantelen. Wil je begrijpen hoe dat werkt, bekijk dan het artikel “Waardoor veranderen de seizoenen?”.
Toch kent Mercurius wel degelijk een soort seizoensverandering: thermische seizoenen. Zijn baan is sterk elliptisch, waardoor hij soms veel dichter bij de Zon staat en op andere momenten veel verder weg. Wanneer Mercurius het aphelium bereikt (het verste punt), ontvangt hij minder zonlicht en koelt hij af. In het perihelium (het dichtste punt) ontvangt Mercurius veel meer zonlicht en warmt hij op. De afstand van Mercurius tot de Zon is bij het aphelium ongeveer 1,5 keer groter dan bij het perihelium, waardoor het verschil zo duidelijk is.
Mercurius heeft een staart
Veel mensen weten dat kometen staarten hebben. Maar heb je ooit gehoord van een planeet die er ook een heeft? Mercurius heeft een komeetachtige staart die ontstaat wanneer zonnestraling en de zonnewind natriumatomen losmaken van het oppervlak van de planeet. Hij is niet gemakkelijk te zien: je moet een langebelichtingsfoto maken met een telescoop en een speciaal filter.
Mercurius is niet de heetste planeet
Mercurius is de planeet die het dichtst bij de Zon staat, maar hij is niet de heetste. Die titel gaat naar Venus. Dit is waarom: Mercurius heeft slechts een uiterst dunne exosfeer, waardoor hij geen warmte kan vasthouden – het oppervlak van de planeet bakt in het zonlicht en koelt ’s nachts snel af. Venus daarentegen is gehuld in een dikke koolstofdioxide-atmosfeer die een extreem broeikaseffect veroorzaakt, waardoor de planeet dag en nacht verzengend heet blijft.
Een dag op Mercurius duurt twee Mercurius-jaren
Mercurius draait in ongeveer 59 aarddagen één keer om zijn as, maar één zonnedag – van zonsopkomst tot zonsopkomst – duurt ongeveer 176 aarddagen. Dat is grofweg twee Mercurius-jaren, want Mercurius draait in slechts ongeveer 88 aarddagen om de Zon. Met andere woorden: op Mercurius zou je twee verjaardagen kunnen vieren vóór zonsondergang.
Mercurius kan twee zonsopkomsten achter elkaar hebben
Rond het perihelium, wanneer Mercurius het dichtst bij de Zon staat, beweegt de planeet het snelst langs zijn baan. Heel even kan die baanbeweging zijn langzame rotatie inhalen. Daarom kan de Zon vanaf bepaalde plekken op het oppervlak lijken te vertragen, stil te staan of zelfs achteruit door de hemel te bewegen. Dit verschijnsel kan de illusie van dubbele zonsopkomsten geven. De Zon komt op, keert om, gaat weer onder en komt daarna nogmaals op.
Mercurius is een Budha-planeet
In het Sanskriet heet Mercurius Budha (niet te verwarren met Boeddha, de stichter van het boeddhisme). In de Vedische teksten wordt hij de Budha-planeet genoemd en voorgesteld als een godheid, de zoon van Soma (of Chandra, de maangod) en Tara (de vrouw van Bṛhaspati, de god van Jupiter).
Mercurius is de kleinste – en hij wordt nóg kleiner
Mercurius is de kleinste planeet in het zonnestelsel en hij krimpt nog steeds. Terwijl het binnenste van de planeet langzaam afkoelt, krimpt Mercurius en kreukt zijn korst als een drogende appel. Dat proces vormt enorme, klifachtige “rimpels” die lobvormige steilranden worden genoemd – lange richels en steile hellingen die kraters en vlaktes doorsnijden en laten zien dat Mercurius veel langer geologisch actief is gebleven dan je zou verwachten.
Hoe is Mercurius? Grootte, temperatuur, samenstelling
Hoe groot is Mercurius?
Mercurius is de kleinste planeet van het zonnestelsel, zowel qua massa als qua diameter. Hij is 18 keer minder zwaar dan de aarde en de diameter is amper twee vijfde van de grootte van de aarde. Om je een beter begrip van de grootte van Mercurius te geven, kunnen we zeggen dat hij slechts een derde groter is dan de maan.
Verrassend genoeg is deze kleine planeet in de loop van de tijd nóg kleiner geworden. Door het afkoelen van de kern is de hele planeet gekrompen, waardoor de straal van Mercurius met ongeveer 1-7 kilometer is afgenomen.
Hoe heet is het op Mercurius?
De temperatuur van het oppervlak van Mercurius varieert meer dan die van enige andere planeet in ons zonnestelsel. De variatie gaat van -173°C 's nachts tot 427°C overdag. Dit gebeurt omdat de kleinste planeet bijna geen atmosfeer heeft om warmte vast te houden en hij snel de energie verliest die hij overdag van de zon ontvangt.
Hoewel Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is deze niet de heetste (Venus wel).
Weet je welk object het koudste, het grootste of het snelste is in het zonnestelsel? Welke planeet heeft de hoogste berg, en waar bevindt zich de grootste oceaan van vloeibaar water (spoiler: niet op Aarde)? Doe deze quiz en leer meer over de recordhouders in de ruimte!
Hoe lang duurt een dag op Mercurius?
Een zonnedag – de tijd die de Zon nodig heeft om op te komen, onder te gaan en weer op dezelfde plek op te komen – duurt op Mercurius ongeveer 176 aarddagen. En hier is nog een vreemd feit over Mercurius: een zonnedag op deze planeet is ongeveer twee keer zo lang als een jaar, dat 88 aarddagen duurt. Hoe kan dat?
De kleinste planeet draait langzaam om zijn as – één omwenteling duurt 59 aarddagen. Toch zijn zijn zonsopkomsten en zonsondergangen heel anders dan die op aarde. Door het bijzondere 3:2-rotatiepatroon (hij draait drie keer om zijn as voor elke twee omwentelingen rond de Zon) en zijn excentrische baan kan de Zon twee keer lijken op te komen: één keer, kort voor zonsondergang, en daarna nog eens vanaf sommige plekken op het oppervlak. Hetzelfde gebeurt omgekeerd bij zonsondergang. Daardoor duurt het veel langer voordat de Zon weer op dezelfde plek lijkt te staan, en duurt één zonnedag bijna twee keer zo lang als een jaar.
Hoewel hij langzaam ronddraait, reist Mercurius sneller rond de zon dan welke andere planeet dan ook — met 47 km/s. Ter vergelijking: de op één na snelste planeet in ons zonnestelsel, Venus, heeft een snelheid van 35 km/s.
Waaruit bestaat Mercurius?
Omdat Mercurius een terrestrische planeet is, bestaat hij vooral uit ijzer, nikkel en silicaatgesteente. Hij heeft een grote ijzeren kern die ongeveer 60% van het volume van de planeet uitmaakt (ter vergelijking: de aardkern is slechts 16%), en een buitenlaag van 400 kilometer (250 mijl) dik. Ter info: de kern van Mercurius is ongeveer even groot als onze Maan. Een andere overeenkomst met de Maan is dat het droge, rotsachtige oppervlak van de planeet vol kraters zit.
Kraters ontstaan door inslagen van asteroïden of andere ruimteobjecten – de dichtheid van kraters op een oppervlak geeft doorgaans de leeftijd aan. Omdat het oppervlak van Mercurius zwaar bekraterd is, is het waarschijnlijk zeer oud.
Hoe ziet Mercurius eruit?
In de ruimte lijkt Mercurius grofweg op de Maan, iets grijzer en groter dan onze natuurlijke satelliet. Op NASA-beelden van Mercurius zie je heldere inslagkraters met “stralen” van verpulverd gesteente die naar buiten toe lopen. Het oppervlak van Mercurius wordt ook gevormd door lange richels, breuken en grillige, klifachtige steilranden — kenmerken die, samen met ontelbare kraters, het ruige landschap van de planeet creëren. Doordat er slechts een uiterst dunne exosfeer is om het zonlicht te verzachten, zijn schaduwen messcherp en oogt het landschap hard en contrastrijk.
Aan de hemel lijkt Mercurius met het blote oog op een heldere “ster” laag boven de horizon, vaak geel of oranje getint door de aardatmosfeer. Door een verrekijker blijft hij sterachtig. In een kleine telescoop kun je de fasen van Mercurius zien (net als bij de Maan): hij verandert van een dunne sikkel naar half en vervolgens naar een gibbeuze vorm terwijl hij om de Zon beweegt. De beste beelden krijg je tijdens de schemering, wanneer Mercurius het hoogst boven de horizon staat en de hemel nog relatief donker is.
Mercurius aan de hemel in 2026: zichtbaarheidsgids
Hier is een korte zichtbaarheidsgids voor Mercurius in de komende maanden van 2026:
- Mei: De ochtendverschijning eindigt begin mei, wanneer Mercurius verdwijnt in de gloed van de zonsopkomst; hij bereikt zijn bovenconjunctie op 14 mei.
- Juni: Mercurius verschijnt aan de avondhemel en bereikt zijn grootste elongatie op 15 juni, het best zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond. De planeet begint op 29 juni aan zijn retrograde beweging.
- Juli: Mercurius beweegt richting de benedenconjunctie op 13 juli en verschijnt steeds lager aan de avondhemel; op 23 juli gaat hij over van retrograde naar directe beweging en tegen het einde van de maand wordt hij een ochtendobject.
- Augustus: Mercurius is zichtbaar aan de ochtendhemel, het best vanaf het noordelijk halfrond. Hij bereikt zijn grootste elongatie op 2 augustus.
- September: Mercurius blijft tot half september aan de ochtendhemel; hij bereikt de bovenconjunctie op 27 september en gaat verloren in de schittering van de Zon.
- Oktober: Mercurius keert terug aan de hemel als avondobject. Op 24 oktober begint Mercurius aan zijn retrograde beweging.
- November: Mercurius bereikt de benedenconjunctie op 4 november en verdwijnt in de schittering van de Zon. De planeet beëindigt zijn retrograde beweging op 13 november en bereikt zijn grootste elongatie op 21 november, waarbij hij aan de ochtendhemel verschijnt.
- December: Mercurius blijft tot half december een ochtendobject en glijdt geleidelijk terug in de gloed van de zonsopkomst.
Mercurius-gebeurtenissen om te bekijken in 2026
Mercurius blijft meestal dicht bij de Zon, dus je kunt hem niet zien wanneer je maar wilt, maar wanneer hij aan de hemel verschijnt, gaat dat vaak samen met mooie hemelgebeurtenissen: nauwe passages langs de Maan, planeten of sterren. Gebruik de planetengids van Star Walk 2 om snel te controleren of Mercurius nu zichtbaar is vanaf jouw locatie (en precies waar je moet kijken). Typ gewoon de naam van een planeet in het zoekveld, en de app toont je zijn positie aan de hemel.
14 mei: Mercurius in bovenconjunctie met de Zon
Op 14 mei bereikt Mercurius zijn bovenconjunctie met de Zon: hij beweegt vanuit ons gezichtspunt achter de Zon langs en wordt een paar weken lang onwaarneembaar. Op het moment van de conjunctie staat de planeet op slechts 0°09′ van de Zon.
17 mei: Maan bij Mercurius
- Tijdstip van de dichtste nadering: 01:03 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 4°24′
- Tijdstip van de conjunctie: 02:51 GMT
- Conjunctieafstand: 4°32′
Op 17 mei verschijnt de voor 0,7% verlichte Maan (slechts één dag na Nieuwe Maan) dicht bij Mercurius (mag -2,0) in het sterrenbeeld Stier. Het paar verschijnt laag boven de westelijke horizon, vlak na zonsondergang. Deze gebeurtenis zal echter zeer moeilijk waar te nemen zijn: Mercurius staat te dicht bij de Zon, en de uiterst smalle maansikkel zal zonder speciale apparatuur ook bijna onmogelijk te zien zijn. Waarschijnlijk zal de samenstand onopgemerkt blijven.
17 mei: Mercurius bij Uranus
- Tijdstip van de dichtste nadering: 23:21 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 0°53′
- Tijdstip van de conjunctie: 18 mei, 02:18 GMT
- Conjunctieafstand: 0°55′
In de avond van 17 op 18 mei verschijnt Mercurius (mag -1,9) dicht bij Uranus (mag 5,8) in het sterrenbeeld Stier, laag boven de westelijke horizon na zonsondergang. Ook deze gebeurtenis zal zeer moeilijk waar te nemen zijn, omdat het paar te dicht bij de Zon staat. Vooral Uranus zal waarschijnlijk niet zichtbaar zijn, omdat de planeet zelfs onder een donkere hemel een verrekijker vereist.
18 mei: Mercurius in het perihelium
Op 18 mei bereikt Mercurius het perihelium, het punt in zijn baan dat het dichtst bij de Zon ligt. In tegenstelling tot de meeste planeten, waarvan de banen bijna cirkelvormig zijn, volgt Mercurius een duidelijk langgerekte baan rond de Zon. Daardoor verandert de hoeveelheid zonne-energie die zijn oppervlak bereikt sterk in de loop van zijn 88-daagse jaar: in het perihelium ontvangt Mercurius meer dan twee keer zoveel zonlicht als in het aphelium. Toch heeft dit weinig invloed op hoe de planeet er vanaf de Aarde uitziet, omdat oppervlaktedetails op Mercurius zelfs door een telescoop uiterst moeilijk te onderscheiden zijn.
12 juni: Mercurius doet mee aan een planetenparade
Rond 12 juni 2026 neemt Mercurius deel aan een planetenparade, een opvallende gebeurtenis waarbij meerdere planeten dicht bij elkaar aan de hemel lijken te staan. Na zonsondergang kun je Mercurius, Venus en Jupiter samen aan de westelijke hemel zien, waar ze een nette planetaire rij vormen die met het blote oog zichtbaar is.
Venus (mag -4,0) en Jupiter (mag -1,8) zullen helder schijnen, gemakkelijk met het blote oog zichtbaar zijn en je helpen Mercurius (mag 0,3) te vinden, die in de avondschemering meestal moeilijker te zien is. Zoek de planeten kort na zonsondergang, terwijl de hemel donkerder wordt maar voordat Mercurius te laag richting de horizon zakt.
Wil je de beste kijktijd voor jouw exacte locatie weten, open dan Star Walk 2 en ga naar “Planeten” om de uitlijning vooraf te bekijken en je waarnemingen te plannen.
25 juni: Jupiter bij Mercurius
- Tijdstip van de dichtste nadering: 12:11 GMT
- Afstand bij de dichtste nadering: 3°44′
- Tijdstip van de conjunctie: 26 juni, 08:14 GMT
- Conjunctieafstand: 3°46′
Op 25 juni verschijnen Jupiter (mag –1,8) en Mercurius (mag 1,4) dicht bij elkaar aan de hemel. De twee planeten zijn ongeveer een uur na zonsondergang zichtbaar, laag boven de westelijke horizon. Beide planeten zijn met het blote oog te zien, en iets hoger aan de hemel zal ook Venus (mag –4,0) zichtbaar zijn.
15 augustus: Jupiter bij Mercurius
- Tijdstip van de conjunctie: 09:16 GMT
- Conjunctieafstand: 0°34′
- Tijdstip van de dichtste nadering: 10:42 GMT
- Dichtste nadering: 0°33′
Op 15 augustus verschijnen Jupiter (mag –1,8) en Mercurius (mag –1,3) dicht bij elkaar aan de hemel. De twee planeten zijn ongeveer een uur vóór zonsopkomst zichtbaar, laag boven de oostelijke horizon. Beide planeten zijn met het blote oog te zien.
Mercurius FAQ
Welke kleur heeft Mercurius?
Mercurius is voornamelijk donkergrijs. De kleur van een planeet hangt af van de kleur van het oppervlak en het reflecterende vermogen. Helaas geeft de rotsachtige buitenkant van Mercurius die bedekt is met stof geen grote verscheidenheid aan kleuren.
Hoeveel manen heeft Mercurius?
Mercurius heeft geen manen. Omdat hij zo dicht bij de Zon omloopt, zou de sterke zwaartekracht van de Zon elke mogelijke maan wegtrekken of destabiliseren, waardoor Mercurius er niet lang één kan behouden.
Hoe ver staat Mercurius van de Zon?
De gemiddelde afstand tot de Zon is ongeveer 58 miljoen km (36 miljoen mijl). Daarmee is Mercurius van alle planeten in het zonnestelsel het dichtst bij de ster.
Wanneer is Mercurius ontdekt?
Mercurius wordt al sinds de oudheid waargenomen. De vroegst geregistreerde waarneming dateert uit 265 v.Chr. De eerste mensen die Mercurius met een telescoop bekeken waren Galileo Galilei en Thomas Harriot in de 17e eeuw.
Waarom is het op Venus heter dan op Mercurius?
Ondanks dat Mercurius de planeet is die het dichtst bij de zon staat, is het op Venus heter vanwege de dikke atmosfeer van Venus die warmte vasthoudt. Mercurius heeft op zijn beurt geen significante atmosfeer en kan de energie van de zon niet vasthouden.
Hoe ziet de zon eruit vanaf Mercurius?
Als je op Mercurius zou kunnen staan, op het aphelium (het verste dat Mercurius van de zon kan komen), zou de zon twee keer groter lijken dan vanaf de aarde. Op het perihelium (de kortste afstand) zou de zon drie keer groter lijken dan vanaf onze planeet.
De interessantste feiten over Mercurius: samengevat
Mercurius zit vol verrassingen. Het is de planeet die het dichtst bij de Zon staat, maar niet de heetste. Hij is klein, maar heeft een gigantische ijzeren kern ter grootte van de Maan. Mercurius heeft geen manen en bijna geen atmosfeer. Ook is hij lastig te observeren omdat hij dicht bij de Zon en laag bij de horizon blijft. Maar we maken het je makkelijker – gebruik de gratis Star Walk 2 app om Mercurius in een paar seconden te vinden vanaf jouw exacte locatie.
Je kunt ook de leuke en leerzame cartoon over Mercurius bekijken die de belangrijkste feiten over de planeet in eenvoudige woorden uitlegt.
We wensen je heldere hemel en veel kijkplezier!
