Sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond per seizoen: de beste sterrenbeelden aan de zuidelijke hemel
Sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond zijn sterrenbeelden die voornamelijk aan de zuidelijke hemel liggen en het best zichtbaar zijn vanaf zuidelijke breedtegraden. Gebruik deze gids om te ontdekken welke sterrenbeelden je op het zuidelijk halfrond in de zomer, herfst, winter en lente kunt zien. Om ze gemakkelijk te herkennen, gebruik je de Sky Tonight-app — die leidt je meteen naar het juiste deel van de hemel.
Inhoud
- Beste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond per seizoen: snelle lijst
- Herfststerrenbeelden op het zuidelijk halfrond
- Wintersterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
- Lentesterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
- Zomersterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
- Waarom hebben we seizoensgebonden sterrenbeelden?
- Hoe vind je seizoensgebonden sterrenbeelden aan de hemel?
- FAQ over sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond
- Wat zijn de bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
- Welke sterrenbeelden zijn alleen zichtbaar op het zuidelijk halfrond?
- Wanneer zijn sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond het best zichtbaar?
- Hoe vind ik vanavond sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
- Zijn er sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond die het hele jaar zichtbaar zijn?
- Wat zijn de bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
- Seizoensgebonden sterrenbeelden op het zuidelijk halfrond: samengevat
Beste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond per seizoen: snelle lijst
- Herfst: Zuiderkruis, Centaur, Kiel
- Winter: Schorpioen, Boogschutter, Slangendrager
- Lente: Toekan, Waterman, Walvis
- Zomer: Waterslang, Eridanus, Achtersteven
Herfststerrenbeelden op het zuidelijk halfrond
De herfst op het zuidelijk halfrond duurt van eind maart tot eind juni. In deze periode staan het Zuiderkruis, de Centaur en de Kiel ’s avonds gunstig hoog aan de hemel. Ze behoren tot de bekendste zuidelijke sterrenbeelden en zijn op veel middelhoge tot hoge zuidelijke breedtegraden circumpolair, wat betekent dat ze daar nooit ondergaan.
Zuiderkruis
Het Zuiderkruis, ook bekend als Crux, is een van de meest herkenbare sterrenbeelden aan de zuidelijke hemel. Het is ook het kleinste sterrenbeeld, maar zijn vier heldere sterren vormen een opvallende figuur die voor navigatie is gebruikt: Acrux en Gacrux, de twee sterren die de boven- en onderkant van het kruis markeren, vormen een lijn die naar de zuidelijke hemelpool wijst. Het bevat ook het Juwelenkistje (NGC 4755), een van de beste sterrenhopen die je met het blote oog kunt zien.
Centaur
De Centaur, ook bekend onder de Latijnse naam Centaurus, is een groot sterrenbeeld dat Alpha Centauri bevat. Deze ster (technisch gezien een driesterrensysteem) is de opvallendste ster van het sterrenbeeld en de 3e helderste van de hele nachtelijke hemel — je ziet haar gemakkelijk met het blote oog, net als de bolhoop Omega Centauri (NGC 5139), het bekendste deep-skyobject in de Centaur. Gebruik een telescoop om de Blauwe Planetaire Nevel (NGC 3918) en de sterrenstelsels Centaurus A, NGC 4603, NGC 4622 en NGC 4945 te bekijken.
Kiel
De Kiel, onderdeel van het inmiddels verdwenen sterrenbeeld Argo Navis, bevat Canopus, de 2e helderste ster aan de nachtelijke hemel. Twee andere sterren, Avior en Aspidiske, vormen samen met Alsephina en Markeb uit het sterrenbeeld Vela een sterpatroon dat bekendstaat als het Valse Kruis. Een ander kruisvormig asterisme, het Diamanten Kruis, ligt ook in de Kiel en wordt gevormd door Miaplacidus, θ Carinae, υ Carinae en ω Carinae. Beide worden vaak verward met het Zuiderkruis. Sky Tonight kan je de namen en posities van de sterrenbeelden laten zien en je helpen deze vergissing te voorkomen.
Opvallende deep-skyobjecten in het sterrenbeeld Kiel zijn onder meer de Carinanevel (NGC 3372), de Wensputcluster (NGC 3532), NGC 3603 en NGC 2808. Je bekijkt ze het best met een verrekijker of telescoop.
Wintersterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
De winter op het zuidelijk halfrond duurt van eind juni tot eind september en is een van de beste tijden om enkele van de helderste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond te zien. In de winter behoren Schorpioen, Boogschutter en Slangendrager tot de meest herkenbare sterrenbeelden aan de zuidelijke hemel. Schorpioen en Boogschutter zijn dierenriemsterrenbeelden, terwijl Slangendrager vaak het 13e sterrenbeeld van de dierenriem wordt genoemd — lees ons aparte artikel om te ontdekken waarom.
Schorpioen
De Schorpioen, het meest zuidelijk gelegen dierenriemsterrenbeeld, is gemakkelijk te herkennen aan zijn haakvormige groep sterren die bekendstaat als de Vishaak. De helderste ster is Antares. De naam van deze ster komt van een Griekse uitdrukking die “rivaal van Mars” betekent, een verwijzing naar de robijnrode kleur en de helderheid die vergelijkbaar is met die van de planeet. Het sterrenbeeld bevat vier Messier-objecten, waaronder de Ptolemaeuscluster (M7), die zelfs met het blote oog zichtbaar is. De andere drie — M4, M80 en de Vlindercluster (M6) — bekijk je beter met een verrekijker. Met een telescoop kun je de Kattenpootnevel (NGC 6334) en de Vlindernevel (NGC 6302) onderscheiden.
Boogschutter
De Boogschutter is te herkennen aan het asterisme van de Theepot, gevormd door de acht helderste sterren van het sterrenbeeld. Dit patroon is zelfs met het blote oog goed te zien; het vergt alleen een beetje oefening. Het centrum van de Melkweg ligt in het sterrenbeeld Boogschutter, dus onder echt donkere hemel kun je de Sagittariusarm van ons sterrenstelsel zien, als “stoom” die uit de tuit van de Theepot opstijgt.
Het sterrenbeeld is ook rijk aan deep-skyobjecten. Waarnemers met scherpe ogen kunnen sommige daarvan, zoals de Boogschuttercluster (M22) en de Boogschuttersterrenwolk (M24), met het blote oog zien. De Lagunenevel (M8), de Omega-nevel (M17) en de Trifidnevel (M20) zijn zichtbaar met een verrekijker. De Rode Spinnennevel (NGC 6537) en het sterrenstelsel van Barnard (NGC 6822) zijn mooie doelen voor een telescoop.
Slangendrager
De Slangendrager, ook bekend als Ophiuchus, is een van de grootste en tegelijk een van de minst bekende sterrenbeelden. Er zijn niet veel heldere sterren in dit sterrenbeeld, maar wel bijzondere, waaronder Rasalhague (de helderste ster, die het hoofd van de Slangendrager markeert) en de Ster van Barnard — de op drie na dichtstbijzijnde afzonderlijke ster bij de aarde (ondanks die nabijheid is ze alleen met een telescoop zichtbaar). De Slangendrager herbergt ook zeven Messier-objecten (M9, M10, M12, M14, M19, M62 en M107), Minkowski’s Vlindernevel en het actieve sterrenstelsel NGC 6240.
Lentesterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
De lente op het zuidelijk halfrond duurt van eind september tot eind december. In de lente zijn enkele van de beste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond om te observeren de Toekan, Waterman en Walvis.
Toekan
Op middelhoge tot hoge zuidelijke breedtegraden is de Toekan circumpolair en het hele jaar door zichtbaar; rond november bereikt dit sterrenbeeld zijn culminatie. Het is een klein sterrenbeeld met slechts één ster helderder dan magnitude 3 — α Tucanae. Toch staat het bekend om enkele opvallende deep-skyobjecten. Zo kunnen waarnemers de Kleine Magelhaense Wolk, of NGC 292, met het blote oog zien. Het tegenstuk, de Grote Magelhaense Wolk, ligt vlakbij tussen de sterrenbeelden Dorado en Mensa. 47 Tucanae (NGC 104), de op een na helderste bolhoop aan de hemel, is ook zonder optische hulpmiddelen zichtbaar. NGC 265, NGC 290, NGC 346 en NGC 362 zijn veelbelovende doelen voor verrekijker of telescoop.
Waterman
De Waterman bevat niet veel heldere sterren. De opvallendste zijn Sadalmelik en Sadalsuud. Onder een donkere hemel kun je een Y-vormig asterisme zien dat bekendstaat als de Waterkruik. Wie met optische instrumenten naar deep-skyobjecten zoekt, kan de Messier-objecten M2 en M72 (bolhopen) en M73 (een asterisme) vinden, samen met de Helixnevel (NGC 7293) en de Saturnusnevel (NGC 7009).
Walvis
De Walvis, ook bekend als Cetus, is een van de grootste sterrenbeelden die vanaf het zuidelijk halfrond zichtbaar zijn (en staat in het algemeen op de vierde plaats qua oppervlakte op de IAU-lijst). De opvallendste sterren zijn Diphda en Menkar. Het sterrenbeeld bevat meer dan 25 sterrenstelsels die je met een telescoop kunt zien (bijvoorbeeld NGC 17, NGC 1073 en NGC 1087). Het spiraalstelsel M77 — het enige Messier-object in de Walvis — kan ook met een verrekijker worden waargenomen.
Zomersterrenbeelden op het zuidelijk halfrond
De zomer op het zuidelijk halfrond duurt van eind december tot eind maart en is een uitstekende tijd om enkele van de grootste sterrenbeelden aan de zuidelijke hemel te observeren — de Waterslang, Eridanus en de Achtersteven.
Waterslang
De Waterslang, ook bekend als Hydra, is het grootste van alle sterrenbeelden. Ondanks zijn omvang zijn er maar een paar heldere sterren in de Waterslang. De opvallendste, Alphard, markeert het hart van de hemelse slang. Waarnemers met scherpe ogen kunnen proberen de kop van de Waterslang te vinden — de cirkel van sterren die ongeveer halverwege Regulus in Leeuw en Procyon in Kleine Hond ligt. Met optische instrumenten kun je de nevel Spook van Jupiter (NGC 3242) onderscheiden, evenals drie Messier-objecten — de sterrenhopen M48 en M68 en het Zuidelijke Windmolenstelsel (M83).
Eridanus
Eridanus wordt in verschillende culturen met meerdere rivieren geassocieerd, zowel echte als mythische. Het is een van de langste en zwakste sterrenbeelden. De helderste ster, Achernar, kan gemakkelijk worden gevonden met behulp van het Zuiderkruis. De rest van het sterrenbeeld is alleen zichtbaar op de donkerste locaties, ver weg van steden en lichtvervuiling. Eridanus herbergt een groot aantal sterrenstelsels (bijvoorbeeld de Eridanusgroep van sterrenstelsels, NGC 1232, NGC 1300 en NGC 1309); het is aan te raden een telescoop mee te nemen om ze te bekijken.
Nog een opvallend deep-skyobject in Eridanus is de Heksenkopnevel (IC 2118), die zo heet omdat hij op het profiel van een heks lijkt. Veel nevels lijken op allerlei figuren of voorwerpen. Kun jij aan de hand van een foto de naam van een nevel raden? Ontdek het door onze quiz te doen!
Achtersteven
Het sterrenbeeld Achtersteven, ook bekend als Puppis, stelt de achtersteven van het mythische schip Argo Navis voor, dat ooit een van de grootste sterrenbeelden aan de hemel was totdat het in drie kleinere sterrenbeelden werd verdeeld — Achtersteven, Kiel en Vela. De helderste ster heet Naos, wat in het Grieks “schip” betekent. De Achtersteven bevat verschillende interessante objecten, waaronder de sterrenhoop M47, die zelfs met het ongewapende oog zichtbaar is. Met behulp van optische instrumenten kun je de andere twee Messier-objecten (M46 en M93), de Kalebasnevel (ook bekend als de Rotte-Eiernevel) en de emissienevel NGC 2467 vinden, die ook bekendstaat als de Schedel-en-Kruisbeenderennevel.
Waarom hebben we seizoensgebonden sterrenbeelden?
Terwijl de aarde om de zon draait, is de nachtzijde telkens naar een ander deel van de hemelbol gericht; daardoor veranderen de sterren die we ’s nachts zien in de loop van het jaar. In bepaalde seizoenen staan sommige sterrenbeelden overdag aan de hemel en kunnen ze daarom niet worden waargenomen. De sterrenbeelden van de ecliptica zijn daar het beste voorbeeld van: zo kunnen we de Schorpioen eind november niet zien, omdat de zon zich dan binnen de grenzen van dat sterrenbeeld bevindt, maar in julinachten zien we hem gemakkelijk, omdat de zon dan aan de tegenoverliggende kant van de hemel staat.
Natuurlijk zijn sterren altijd aan de hemel aanwezig — ze worden alleen door het daglicht verborgen. Zonder zonlicht en zonder de aardatmosfeer zouden we sterren zowel overdag als ’s nachts kunnen zien. Zonlicht wordt echter in alle richtingen verstrooid wanneer het door de atmosfeer gaat. Daardoor zien we niet alleen het directe, verblindende licht van de zon, maar ook dit verstrooide licht dat zich over de hemel verspreidt en een heldere blauwe gloed veroorzaakt. Daarom ziet de lucht er overdag blauw uit en worden de meeste sterren pas na zonsondergang weer zichtbaar.
Sommige zijn echter nog steeds waarneembaar: bekijk ons artikel over astronomie overdag en ontdek wat je aan de hemel kunt zien terwijl de zon nog boven de horizon staat.
Hoe vind je seizoensgebonden sterrenbeelden aan de hemel?
Een praktische oplossing is het gebruik van sterrenkijk-apps, waarmee je sterrenbeelden snel en eenvoudig kunt herkennen. Open Sky Tonight en tik onderaan het scherm op het vergrootglaspictogram. Typ vervolgens de naam van het sterrenbeeld in het zoekvak en tik op het blauwe doelwitpictogram naast het juiste resultaat. Je ziet dan de positie van het sterrenbeeld op een interactieve sterrenkaart. Tik op de grote blauwe knop rechtsonder, of richt je apparaat simpelweg op de hemel en volg de witte pijl om het sterrenbeeld te vinden. Daarnaast biedt Sky Tonight nog meer handige functies om je sterrenkijkervaring te verbeteren. Bekijk de videotutorial en haal alles uit de app.
Sommige sterrenbeelden zijn gemakkelijk te herkennen aan hun opvallende kenmerken. Zo heeft het Zuiderkruis een duidelijk kruisvormig patroon, en bevat de Kiel de 2e helderste ster aan de nachtelijke hemel. Vind ze allebei in onze lijst met de makkelijkst te vinden sterrenbeelden, samen met enkele observatietips. Leer ook sterrenbeelden aan hun vorm te herkennen en sterren aan hun positie te herkennen met behulp van onze quizzen. Met deze vaardigheden kijk je naar de sterren als een doorgewinterde astronoom!
FAQ over sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond
Wat zijn de bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
Het Zuiderkruis, de Centaur, de Kiel, de Schorpioen en de Boogschutter behoren tot de bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond.
Welke sterrenbeelden zijn alleen zichtbaar op het zuidelijk halfrond?
Sommige sterrenbeelden liggen zo ver zuidelijk aan de hemel dat ze vanaf noordelijke breedtegraden moeilijk of helemaal niet zichtbaar zijn. Bekende voorbeelden zijn het Zuiderkruis en een groot deel van de Kiel.
Wanneer zijn sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond het best zichtbaar?
Verschillende sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond zijn in verschillende perioden van het jaar het best zichtbaar. Zo vallen het Zuiderkruis, de Centaur en de Kiel vooral in de herfst op, terwijl de Schorpioen en de Boogschutter het best in de winter te zien zijn.
Hoe vind ik vanavond sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
Gebruik een kaart van de sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond, een planisfeer of een interactieve sterrenkaart-app om te controleren wat er vanavond boven je horizon staat.
Zijn er sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond die het hele jaar zichtbaar zijn?
Sommige zuidelijke sterrenbeelden zijn op middelhoge en hoge zuidelijke breedtegraden circumpolair, wat betekent dat ze nooit onder de horizon verdwijnen. Afhankelijk van je locatie kunnen sterrenbeelden zoals het Zuiderkruis, de Centaur, de Kiel en de Toekan een groot deel van het jaar zichtbaar zijn.
Wat zijn de bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond?
De bekendste sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond zijn het Zuiderkruis, de Centaur, de Kiel, de Schorpioen, de Boogschutter, de Toekan, de Waterslang, Eridanus en de Achtersteven. Ze zijn vooral populair onder sterrenkijkers in Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika en de zuidelijke delen van Zuid-Amerika. Welke sterrenbeelden zichtbaar zijn, hangt af van het seizoen, je breedtegraad en het tijdstip van de nacht.
Seizoensgebonden sterrenbeelden op het zuidelijk halfrond: samengevat
De best zichtbare sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond veranderen met de seizoenen. De Schorpioen, de Boogschutter en de Slangendrager zie je het best in de winter; de Toekan, de Waterman en de Walvis in de lente; de Waterslang, Eridanus en de Achtersteven in de zomer; en het Zuiderkruis, de Centaur en de Kiel in de herfst. Elk seizoen biedt boeiende doelen voor zowel beginnende als ervaren sterrenkijkers. Download Sky Tonight en vind gemakkelijk sterren en sterrenbeelden.
Alle sterrenbeelden per maand
Elk sterrenbeeld heeft een bepaalde maand waarin het ’s avonds het hoogst aan de hemel staat. Op basis daarvan hebben we alle 88 officieel erkende sterrenbeelden verdeeld over 12 maandelijkse gidsen — één voor elke maand. Als je een gedetailleerdere kaart van de sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond per maand wilt, begin dan met deze artikelen:
- Beste sterrenbeelden van januari
- Beste sterrenbeelden van februari
- Beste sterrenbeelden van maart
- Beste sterrenbeelden van april
- Beste sterrenbeelden van mei
- Beste sterrenbeelden van juni
- Beste sterrenbeelden van juli
- Beste sterrenbeelden van augustus
- Beste sterrenbeelden van september
- Beste sterrenbeelden van oktober
- Beste sterrenbeelden van november
- Beste sterrenbeelden van december
Meer weten: seizoensgebonden sterrenbeelden op het noordelijk halfrond
Ben je benieuwd hoe de hemel eruitziet in verschillende delen van de wereld, mis dan onze gids over seizoensgebonden sterrenbeelden op het noordelijk halfrond niet. Daar vind je Orion, de Grote Beer, Cassiopeia en veel andere iconische sterpatronen. Of je nu op het noordelijk halfrond woont of gewoon wilt weten wat sterrenkijkers onder die hemel zien, dit artikel helpt je de verschillen tussen beide halfronden te ontdekken en te waarderen.
