Spica (Alpha Virginis): De Helderste Ster van Maagd
Spica is een blauwwitte ster in het sterrenbeeld Maagd, op ongeveer 250 lichtjaar van de aarde. Hoewel ze één ster lijkt, is ze in werkelijkheid een nauw dubbelstersysteem. Wil je Spica aan jouw hemel vinden? Open Sky Tonight, zoek naar Spica en volg de pijl op het scherm om precies te zien waar je moet kijken.
Inhoud
- Feiten over de Ster Spica
- Zo Vind je Spica in het Sterrenbeeld Maagd
- Wanneer Kun je Spica Zien?
- Wat voor Ster Is Spica?
- Spica in de Astrologie: Betekenis en Symboliek
- Spica in het Kort
Feiten over de Ster Spica
Spica is met het blote oog zichtbaar wanneer ze hoog genoeg aan een donkere hemel staat. De twee hete sterren draaien in ongeveer 4 dagen om hun gezamenlijke massamiddelpunt.
- Eigennaam: Spica
- Bayeraanduiding: Alpha Virginis (α Virginis, afgekort α Vir)
- Andere namen: Azimech, Spica Virginis
- Catalogusaanduidingen: 67 Virginis, HD 116658, HIP 65474, HR 5056
- Sterrenbeeld: Maagd
- Stertype: spectroscopische dubbelster met twee B-sterren
- Kleur: blauwwit
- Rechte klimming (J2000): 13 u 25 min 11,58 s
- Declinatie (J2000): −11° 09′ 40,8″
- Schijnbare magnitude: ongeveer 1,0; licht veranderlijk
- Afstand tot de aarde: ongeveer 250 lichtjaar
- Omlooptijd: ongeveer 4,0145 dagen
De tabel hieronder vergelijkt de twee sterren waaruit Spica bestaat, op basis van Tkachenko et al. (2016). De waarden zijn bij benadering.
| Eigenschap | Spica A | Spica B |
|---|---|---|
| Massa | 11,4 zonsmassa’s | 7,2 zonsmassa’s |
| Straal | 7,5 zonsstralen | 3,7 zonsstralen |
| Lichtkracht | 20.500 keer die van de zon | 2.250 keer die van de zon |
| Oppervlaktetemperatuur | 25.300 K | 20.900 K |
Zo Vind je Spica in het Sterrenbeeld Maagd
Spica is helder genoeg om met het blote oog te zien, maar haar tussen de andere sterren vinden kan lastig zijn. Hier zijn twee eenvoudige manieren.
Gebruik de Steelpan
Als je de Steelpan kunt zien, volg dan de boog van de steel naar de oranje ster Arcturus. Trek dezelfde boog verder door tot je bij de blauwwitte Spica uitkomt. Onthoud het ezelsbruggetje: ‘Volg de boog naar Arcturus en ga verder naar Spica.’ Deze methode is vooral handig op het noordelijk halfrond; op zuidelijke breedtegraden blijft een groot deel van de Steelpan onder de horizon.
De Steelpan is een van de herkenbaarste sterpatronen aan de hemel en hoort bij het sterrenbeeld Grote Beer.
Gebruik een app om sterren te vinden
De eenvoudigste manier om Spica te vinden is met de gratis app Sky Tonight:
- Open de app en zoek naar ‘Spica’.
- Tik op het doelsymbool naast het zoekresultaat.
- Tik op het blauwe kompassymbool op het hoofdscherm of richt je apparaat op de hemel.
- Volg de pijl op het scherm om Spica aan de echte hemel te vinden.
Als Spica nog niet zichtbaar is, kun je haar opkomsttijd bekijken en de waarneming voor een ander moment plannen.
Wanneer Kun je Spica Zien?
Maart tot en met juni is meestal de beste tijd om Spica aan de avondhemel te zien vanuit veel plaatsen op beide halfronden. Op het noordelijk halfrond is het dan lente, op het zuidelijk halfrond herfst. In andere delen van het jaar is Spica ook vóór zonsopkomst te zien.
Rond half oktober wordt Spica moeilijk waarneembaar doordat ze aan de hemel te dicht bij de zon staat. Hoelang die ongunstige periode precies duurt, hangt af van je breedtegraad en de plaatselijke schemering.
Bij de volgende gebeurtenissen staat Spica dicht bij de maan of een planeet. Een conjunctie betekent dat de objecten dezelfde rechte klimming hebben, een van de coördinaten waarmee we hun positie aan de hemel bepalen. De dichtste nadering is het moment waarop hun hoekafstand het kleinst is. Beide gebeurtenissen kunnen op verschillende tijdstippen plaatsvinden.
De wereldwijde gebeurtenistijden staan in gecoördineerde wereldtijd (UTC) en beschrijven het uitzicht vanuit het middelpunt van de aarde. De tabellen geven lokale waarneemvensters en afstanden gezien vanuit elke stad. Daardoor kunnen de afstanden verschillen van de geocentrische waarden, vooral voor de nabije maan.
19–20 november 2026: Venus bij Spica
- Tijdstip van de conjunctie: 19 november, 22:45 UTC
- Afstand bij de conjunctie: 1°48′
Op 19 november bereikt Venus (mag. −4,9) haar tweede conjunctie met Spica (mag. 1,0) in Maagd. Nadat haar retrograde beweging op 11 november is geëindigd, beweegt Venus weer oostwaarts langs de ster. De tabel toont de ochtend van 19 november voor alle geselecteerde Nederlandse steden. Ook op de omliggende ochtenden kun je het paar bekijken.
Zoek het paar vóór zonsopkomst boven de oostelijke tot zuidoostelijke horizon. Beide objecten zijn bij helder weer met het blote oog zichtbaar, maar Spica is veel zwakker dan Venus. Inmiddels staat het paar vóór de dageraad hoger en is het gemakkelijker te vinden dan begin november. Een verrekijker kan helpen om Spica te herkennen. Kies een vrije horizon en stop vóór zonsopkomst.
| Stad | Tijdzone | Zichtbaar vanaf | Zichtbaar tot | Beste tijd | Hoekafstand | Hoogte Venus | Hoogte Spica |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 19 nov., 06:25 | 19 nov., 07:30 | 19 nov., 06:25 | 1°44′ | 12° | 10° |
| Rotterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 19 nov., 06:25 | 19 nov., 07:30 | 19 nov., 06:25 | 1°44′ | 12° | 10° |
| Utrecht, Nederland | MET (UTC+1) | 19 nov., 06:25 | 19 nov., 07:30 | 19 nov., 06:25 | 1°44′ | 12° | 10° |
| Groningen, Nederland | MET (UTC+1) | 19 nov., 06:25 | 19 nov., 07:25 | 19 nov., 06:25 | 1°44′ | 12° | 10° |
- Zichtbaarheidsvenster: beide objecten staan minstens 10° boven de horizon en de zon staat lager dan −6°.
- Beste tijd: het moment met de kleinste schijnbare afstand tussen Venus en Spica binnen het zichtbaarheidsvenster van de vermelde stad. De vergeleken vensters liggen binnen 24 uur vóór of na de conjunctie.
- Hoogte Venus / Spica: de hoogte van elk object boven de horizon op het beste moment.
- Hoekafstand: de afstand tussen Venus en Spica aan de hemel, gezien vanuit de vermelde stad. Lokale tijden zijn afgerond op de dichtstbijzijnde 5 minuten, hoogten op hele graden en hoekafstanden op hele boogminuten. Alle datums vallen in 2026.
4–5 december 2026: de maan bij Spica
- Tijdstip van de dichtste nadering: 4 december, 17:19 UTC
- Afstand bij de dichtste nadering: 2°20′
- Tijdstip van de conjunctie: 4 december, 19:19 UTC
- Afstand bij de conjunctie: 2°33′
Rond 4 december trekt de sikkel van de afnemende maan langs Spica (mag. 1,0) in Maagd, met de heldere Venus in de buurt. In alle Nederlandse steden in de tabel valt de beste lokale gelegenheid op de ochtend van 4 december.
Zoek de groep vóór zonsopkomst. De maan, Spica en Venus zijn bij een heldere hemel met het blote oog zichtbaar. Venus en de maansikkel kunnen helpen om Spica te herkennen. Een verrekijker maakt de ster beter zichtbaar, al kan de groep te wijd zijn om in één beeldveld te passen. Stop vóór zonsopkomst.
| Stad | Tijdzone | Zichtbaar vanaf | Zichtbaar tot | Beste tijd | Hoekafstand | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 4 dec., 05:45 | 4 dec., 07:50 | 4 dec., 07:50 | 5°51′ | 24° | 24° | 24° |
| Rotterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 4 dec., 05:45 | 4 dec., 07:50 | 4 dec., 07:50 | 5°50′ | 25° | 24° | 24° |
| Utrecht, Nederland | MET (UTC+1) | 4 dec., 05:45 | 4 dec., 07:50 | 4 dec., 07:50 | 5°51′ | 25° | 24° | 24° |
| Groningen, Nederland | MET (UTC+1) | 4 dec., 05:40 | 4 dec., 07:50 | 4 dec., 07:50 | 5°53′ | 24° | 23° | 23° |
- Zichtbaarheidsvenster: de maan, Spica en Venus staan alle drie minstens 10° boven de horizon en de zon staat lager dan −6°.
- Beste tijd: het moment met de kleinste schijnbare afstand tussen de maan en Spica binnen het zichtbaarheidsvenster van de vermelde stad. De vergeleken vensters liggen binnen 24 uur vóór of na de geocentrische dichtste nadering.
- Hoogte Maan / Spica / Venus: de hoogte van elk object boven de horizon op het beste moment.
- Hoekafstand: de afstand tussen de maan en Spica aan de hemel, gezien vanuit de vermelde stad.
- Afronding: lokale tijden zijn afgerond op de dichtstbijzijnde 5 minuten, hoogten op hele graden en hoekafstanden op hele boogminuten. Alle datums vallen in 2026.
Wat voor Ster Is Spica?
Spica is een spectroscopische dubbelster: de twee sterren die dicht om elkaar heen draaien, zijn via hun spectra te onderscheiden, terwijl een gewone telescoop maar één lichtpunt laat zien. Hun onderlinge zwaartekracht vervormt de sterren. De hoofdster pulseert bovendien en draagt daarmee bij aan de kleine helderheidsvariaties van het systeem.
Spica A
Spica A is de grotere, helderdere component en levert ongeveer 85% van het zichtbare licht van het systeem. Ze wordt doorgaans ingedeeld als B1 III–IV, tussen de lichtkrachtklassen van subreuzen en reuzen. Die spectrale indeling alleen vertelt ons niet of er nog waterstoffusie in de kern plaatsvindt.
Ontdek hoe sterren veranderen in onze infographic over de levenscyclus van sterren.
Spica B: een hoofdreeksster
Spica B is een hete B-hoofdreeksster waarin waterstoffusie in de kern plaatsvindt. Ze is kleiner en minder lichtkrachtig dan Spica A, maar aanzienlijk groter en heter dan de zon.
Meer Feiten over Spica
Spica is een herkenningspunt in verschillende sterpatronen en speelde een belangrijke rol in navigatie, mythologie en traditionele astronomie.
De helderste ster van Maagd
Vanaf de aarde gezien is Spica helderder dan elke andere ster in Maagd. Ze behoort ook tot de 20 helderste sterren aan de nachtelijke hemel. De precieze rangorde hangt af van hoe meervoudige sterren worden geteld en van de wisselende helderheid van veranderlijke sterren. Bekijk onze infographic over de helderste sterren voor een bredere vergelijking.
Wat betekent Spica?
De Latijnse naam ‘Spica’ betekent ‘korenaar’, het zaaddragende deel van een graanplant. In traditionele afbeeldingen markeert de ster een korenaar die Maagd in haar hand houdt. Verschillende tradities verbinden Maagd met figuren zoals Demeter, de Griekse godin van de landbouw.
Spica in de Chinese astronomie: de Hoorn van de Draak
De Chinese naam van Spica is 角宿一 (Jiǎo Xiù Yī), wat ‘Eerste Ster van de Hoorn’ betekent. Het is de belangrijkste ster van het maanhuis Hoorn, een van de 28 traditionele hemelgebieden. De Hoorn behoort tot de Azuurblauwe Draak van het Oosten. De naam staat in de terminologiedatabase van de Nationale Astronomische Observatoria van China.
Een ster voor navigatie
Spica is een van de 57 navigatiesterren die in de Air Almanac en Nautical Almanac worden gebruikt. Haar helderheid maakt haar nuttig voor astronomische navigatie, waarbij metingen aan hemellichamen helpen om de positie van een waarnemer te bepalen.
Welke kleur heeft Spica?
Spica ziet er blauwwit uit. Beide componenten zijn veel heter dan de zon. Het zichtbare licht van hetere sterren bevat doorgaans een groter aandeel blauwe golflengten, al kan de toestand van de atmosfeer de waargenomen kleur beïnvloeden.
Onderdeel van de Lentedriehoek en de Grote Diamant
Spica hoort bij twee asterismen: herkenbare sterpatronen die geen officiële sterrenbeelden zijn. De Lentedriehoek verbindt Spica, Arcturus in Ossenhoeder en Regulus in Leeuw; een andere veelgebruikte versie neemt Denebola in plaats van Regulus. De Grote Diamant verbindt Spica, Arcturus, Denebola en Cor Caroli in Jachthonden.
Bedekkingen van Spica door de maan verlopen in cycli
Een bedekking door de maan ontstaat wanneer de maan voor een verder weg gelegen object langs trekt en het vanuit bepaalde plaatsen op aarde tijdelijk aan het zicht onttrekt. Spica staat ongeveer 2° ten zuiden van de ecliptica, de schijnbare jaarlijkse baan van de zon, waardoor de maan voor de ster langs kan trekken.
Tijdens elke omloop beweegt de maan tot ongeveer 5° ten noorden en ten zuiden van de ecliptica. Tegelijk verandert de oriëntatie van haar baanvlak langzaam. De knopen, waar de maanbaan de ecliptica kruist, doorlopen in ongeveer 18,6 jaar een volledige cyclus. Deze langere cyclus verandert het pad van de maan langs Spica en veroorzaakt reeksen bedekkingen, afgewisseld met jaren zonder bedekkingen. Elke afzonderlijke bedekking is maar vanuit een beperkt deel van de aarde zichtbaar.
Spica in de Astrologie: Betekenis en Symboliek
In de astrologische traditie wordt Spica verbonden met geluk, talent, succes en overvloed. Die symbolische interpretaties hangen samen met de beelden van graan, oogst en voorspoed.
Hoewel Spica bij het astronomische sterrenbeeld Maagd hoort, ligt haar lengte in de tropische dierenriem in 2026 op ongeveer 24° Weegschaal. Tropische tekens zijn gelijke segmenten van 30°, gemeten vanaf het maart-equinoxpunt, terwijl astronomische sterrenbeelden andere grenzen hebben. De precessie van de aardas verschuift het equinoxpunt langzaam ten opzichte van de sterren. Ons artikel over sterrenbeelden en tekens van de dierenriem legt het verschil uit.
Deze verbanden zijn symbolische tradities; er is geen wetenschappelijk bewijs dat Spica invloed heeft op iemands persoonlijkheid, relaties of lot.
Spica in het Kort
Spica is de helderste ster van Maagd en een van de gemakkelijkst te herkennen sterren als je weet waar je moet kijken. Je vindt haar door de boog van de steel van de Steelpan voorbij Arcturus te volgen, of eenvoudig met Sky Tonight. De app laat ook zien wanneer Spica vanaf jouw locatie zichtbaar is, zodat je het beste waarneemmoment kunt kiezen.
