Spica: De Helderste Ster van Maagd
Maak kennis met Spica, de heldere blauwachtige alfaster van Maagd! Deze opvallende ster staat aan de hemel vaak dicht bij de Maan en planeten. Wil je zeker weten dat je hem ziet? Laat de app Star Walk 2 je er rechtstreeks naartoe leiden. Ontdek meer over Spica en de komende hemelverschijnselen rond deze ster.
Inhoud
- Feiten over Spica
- Hoe vind je Spica?
- Wanneer is Spica zichtbaar?
- Spica, de helderste ster van Maagd, is eigenlijk een systeem van 2 sterren
- Meer feiten over Spica
- Wat is Spica? Kort samengevat
Feiten over Spica
- Officiële namen: Spica, Alpha Virginis, α Vir
- Alternatieve namen: Azimech, Spica Virginis
- Catalogusaanduidingen: 67 Virginis, HD 116658, HIP 65474, HR 5056
- Sterrenbeeld: Maagd
- Stertype: dubbelstersysteem
- Rechte klimming: 13u 25m 11,58s
- Declinatie: −11° 09′ 40,8″
- Schijnbare magnitude: 0,98
- Massa: 11,43 zonsmassa’s (Spica A); 7,21 zonsmassa’s (Spica B)
- Lichtkracht: 20.512 L☉ (Spica A); 2.254 L☉ (Spica B)
- Straal: 7,47 zonnestralen (Spica A); 3,74 zonnestralen (Spica B)
- Oppervlaktetemperatuur: 25.300 K (Spica A); 20.900 K (Spica B)
- Afstand tot de Aarde: 250 lichtjaar
- Omlooptijd: 4,0145 dagen
Hoe vind je Spica?
De blauw-witte ster Spica in het sterrenbeeld Maagd is helder genoeg (mag 1,0) om met het blote oog te zien. Met deze methoden kun je hem aan de hemel vinden.
Gebruik het Steelpannetje
Een manier om Spica te vinden is met behulp van het Steelpannetje, een van de herkenbaarste sterpatronen aan de hemel. Trek de kromming van de steel door tot je Arcturus bereikt en ga daarna ongeveer dezelfde afstand verder naar Spica. Een ezelsbruggetje helpt je de route te onthouden: ‘Volg de boog naar Arcturus en ga door naar Spica.’
Gebruik een sterrenkijk-app
Een andere handige manier om Spica te vinden is met een sterrenkijk-app zoals Sky Tonight. De app geeft actuele informatie over hemelobjecten en hun positie. Met deze gratis app vind je Spica in een paar eenvoudige stappen:
- Open de zoekbalk van de app en typ ‘Spica’.
- Tik op de blauwe richtknop rechts van het juiste zoekresultaat. De app toont de positie van de ster op de hemelkaart.
- Tik rechtsonder op het scherm op de blauwe kompasknop. De app gebruikt de locatie van je apparaat om het beeld op het scherm met de echte hemel uit te lijnen.
- Volg de witte pijl tot je Spica op het scherm en aan de echte hemel ziet.
Wanneer is Spica zichtbaar?
Omdat Spica deel uitmaakt van een sterrenbeeld van de dierenriem, is de ster alleen in bepaalde maanden aan de hemel te zien. De beste periode om Spica waar te nemen loopt van maart tot eind juni. Van half september tot eind oktober trekt de Zon door Maagd. Spica staat dan overdag aan de hemel.
16-17 augustus 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 10:33 GMT (12:33 CEST)
- Kleinste afstand: 2°14′
- Tijdstip van de conjunctie: 12:31 GMT (14:31 CEST)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°27′
Op 16 of 17 augustus, afhankelijk van je locatie, passeert de wassende Maan dicht bij Spica (mag 1,0). Op het zuidelijk halfrond staat het duo veel gunstiger en verschijnt het hoog aan de avondhemel. Op gematigde noordelijke breedtegraden staan beide objecten lager boven de horizon en zijn ze na zonsondergang minder lang zichtbaar; nog verder naar het noorden kunnen ze moeilijk waarneembaar zijn.
Ten westen van de Maan en Spica zie je Venus (mag −4,5), de helderste planeet aan de avondhemel. Vanaf het zuidelijk halfrond valt de planeet bijzonder goed op. Noordelijke waarnemers hebben mogelijk een vrije horizon nodig om Venus te zien voordat de planeet ondergaat.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Afstand | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Rotterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Den Haag, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Antwerpen, België | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Paramaribo, Suriname | 17 aug, 19:17 SRT | 6,4° | 45° | 43° | 33° |
| Willemstad, Curaçao | 16 aug, 21:02 AST | 6,4° | 10° | 16° | 5° |
| Oranjestad, Aruba | 16 aug, 21:06 AST | 6,4° | 10° | 16° | 5° |
Zoek voor nog meer objecten die met het blote oog zichtbaar zijn naar Arcturus (mag −0,05) en de roodachtige Antares (mag 1,0) aan de avondhemel. Waarnemers op het zuidelijk halfrond kunnen ook genieten van Alpha Centauri (mag −0,3), een van de helderste sterren die vanaf de Aarde zichtbaar zijn.
18 augustus 2026: Spica tussen Venus en de Maan
Op 18 augustus staat Spica (mag 1,0) tussen de heldere Venus (mag −4,5) en de wassende Maan. De drie objecten vormen een lange, licht gebogen keten in het sterrenbeeld Maagd.
Zoek ze na zonsondergang boven de westelijke horizon. Venus en de Maan zijn gemakkelijk met het blote oog te zien, terwijl Spica pas wat later tevoorschijn kan komen wanneer de schemering afneemt. Vanuit de tropen en het zuidelijk halfrond staat de formatie over het algemeen veel hoger.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | 18 aug, 21:41 CEST | 5° | 5° | 3° |
| Rotterdam, Nederland | 18 aug, 21:41 CEST | 5° | 6° | 3° |
| Den Haag, Nederland | 18 aug, 21:42 CEST | 5° | 6° | 3° |
| Antwerpen, België | 18 aug, 21:39 CEST | 6° | 6° | 4° |
| Paramaribo, Suriname | 18 aug, 19:17 SRT | 52° | 42° | 33° |
| Willemstad, Curaçao | 18 aug, 19:18 AST | 46° | 38° | 30° |
| Oranjestad, Aruba | 18 aug, 19:23 AST | 46° | 38° | 29° |
1-3 september 2026: Venus dicht bij Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 2 september, 00:17 GMT (02:17 CEST)
- Kleinste afstand: 1°28′
- Tijdstip van de conjunctie: 3 september, 03:31 GMT (05:31 CEST)
- Afstand tijdens de conjunctie: ongeveer 1°44′
Van 1 tot en met 3 september passeert de heldere Venus (mag −4,6) dicht bij Spica (mag 1,0). Het duo staat dicht genoeg bij elkaar om gemakkelijk in het beeldveld van een gewone verrekijker te passen.
Zoek ze na zonsondergang boven de westelijke horizon. Venus valt meteen op, maar mogelijk moet je wachten tot de hemel donkerder wordt voordat Spica zichtbaar is. Welke avond het beste is om het duo te bekijken, hangt af van je locatie. Vanuit de tropen en het zuidelijk halfrond staan Venus en Spica veel hoger.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Afstand | Hoogte Venus | Hoogte Spica |
|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — |
| Rotterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — |
| Den Haag, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — |
| Antwerpen, België | Te laag na de schemering | — | — | — |
| Paramaribo, Suriname | 1 sep, 20:33 SRT | 1,5° | 10° | 11° |
| Willemstad, Curaçao | 1 sep, 20:21 AST | 1,5° | 10° | 11° |
| Oranjestad, Aruba | 1 sep, 20:25 AST | 1,5° | 10° | 11° |
Zoek voor meer objecten die met het blote oog zichtbaar zijn aan de avondhemel naar Arcturus (mag −0,05) en de roodachtige Antares (mag 1,0). Vanaf het zuidelijk halfrond is Alpha Centauri (mag −0,3) een ander opvallend doelwit.
13-14 september 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 13 september, 19:39 GMT (21:39 CEST)
- Kleinste afstand: 2°12′
- Tijdstip van de conjunctie: 13 september, 21:35 GMT (23:35 CEST)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°25′
Op 13 of 14 september, afhankelijk van je locatie, passeert de smalle wassende maansikkel dicht bij Spica (mag 1,0). Op het noordelijk halfrond is het duo moeilijk waar te nemen, omdat beide objecten vrijwel tegelijk met de Zon ondergaan. Op het zuidelijk halfrond staan de Maan en Spica vrij hoog aan de avondhemel en zijn ze veel gemakkelijker te vinden.
Niet ver van de maansikkel schittert Venus (mag −4,8) als de helderste planeet aan de hemel. De planeet maakt het tafereel nog mooier, vooral voor waarnemers op het zuidelijk halfrond.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Afstand | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Rotterdam, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Den Haag, Nederland | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Antwerpen, België | Te laag na de schemering | — | — | — | — |
| Paramaribo, Suriname | 13 sep, 19:04 SRT | 2,8° | 20° | 21° | 26° |
| Willemstad, Curaçao | 13 sep, 19:01 AST | 3,0° | 18° | 19° | 23° |
| Oranjestad, Aruba | 13 sep, 19:06 AST | 3,1° | 18° | 19° | 23° |
Zoek daarnaast naar Arcturus (mag −0,05), de roodachtige Antares (mag 1,0) en Alpha Centauri (mag −0,3), een van de helderste sterren aan de nachtelijke hemel.
11 oktober 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 04:18 GMT (06:18 CEST)
- Kleinste afstand: 2°08′
- Tijdstip van de conjunctie: 06:10 GMT (08:10 CEST)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°20′
Op 11 oktober passeert de uiterst smalle Maan, vlak na Nieuwe Maan, dicht bij Spica (mag 1,0). Het verschijnsel is vrijwel niet waarneembaar, omdat beide objecten aan de hemel zeer dicht bij de Zon staan.
In de daaropvolgende maanden komen er betere kansen om de Maan bij Spica te zien. Het duo staat dan verder van de Zon en vóór zonsopkomst hoger aan de hemel.
7 november 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 11:29 GMT (12:29 CET)
- Kleinste afstand: 2°10′
- Tijdstip van de conjunctie: 13:23 GMT (14:23 CET)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°23′
Op 7 november passeert de smalle afnemende maansikkel dicht bij Spica (mag 1,0). De heldere Venus (mag −4,5) staat eveneens zeer dicht bij de Maan, op ongeveer 1°, en is veel gemakkelijker te zien dan Spica. Het fraaie trio staat vóór zonsopkomst laag aan de ochtendhemel. Zoek het met het blote oog of een verrekijker in het oostzuidoosten.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Afstand | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | 7 nov, 07:06 CET | 3,4° | 9° | 9° | 9° |
| Rotterdam, Nederland | 7 nov, 07:06 CET | 3,4° | 9° | 9° | 9° |
| Den Haag, Nederland | 7 nov, 07:07 CET | 3,4° | 9° | 9° | 9° |
| Antwerpen, België | 7 nov, 07:05 CET | 3,4° | 10° | 9° | 9° |
| Paramaribo, Suriname | 7 nov, 06:03 SRT | 2,0° | 15° | 14° | 15° |
| Willemstad, Curaçao | 7 nov, 05:47 AST | 2,0° | 10° | 10° | 11° |
| Oranjestad, Aruba | 7 nov, 05:51 AST | 2,0° | 10° | 10° | 11° |
Vóór zonsopkomst zijn ook andere heldere objecten zichtbaar. Mars (mag 0,8) en Jupiter (mag −2,0) schitteren hoger aan de ochtendhemel; Arcturus (mag −0,05) en Regulus (mag 1,4) vallen gemakkelijk op tussen de omringende sterren.
4 december 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 17:17 GMT (18:17 CET)
- Kleinste afstand: 2°19′
- Tijdstip van de conjunctie: 19:19 GMT (20:19 CET)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°33′
Op 4 december passeert de afnemende maansikkel dicht bij Spica (mag 1,0). Zoek het duo vóór zonsopkomst aan de ochtendhemel, boven de oostzuidoostelijke horizon.
De heldere Venus (mag −4,7) staat ook in de buurt en vormt een bijna rechte lijn met de Maan en Spica. Venus is veel gemakkelijker te vinden dan Spica. Gebruik de planeet daarom samen met de maansikkel als wegwijzer naar de helderste ster van Maagd.
| Stad | Beste tijd (lokaal) | Afstand | Hoogte Maan | Hoogte Spica | Hoogte Venus |
|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | 4 dec, 07:46 CET | 5,9° | 24° | 24° | 23° |
| Rotterdam, Nederland | 4 dec, 07:46 CET | 5,9° | 25° | 24° | 24° |
| Den Haag, Nederland | 4 dec, 07:48 CET | 5,9° | 25° | 24° | 23° |
| Antwerpen, België | 4 dec, 07:44 CET | 5,9° | 25° | 24° | 24° |
| Paramaribo, Suriname | 4 dec, 06:11 SRT | 4,3° | 45° | 41° | 35° |
| Willemstad, Curaçao | 4 dec, 06:16 AST | 3,9° | 44° | 41° | 36° |
| Oranjestad, Aruba | 4 dec, 06:21 AST | 3,8° | 44° | 41° | 36° |
De hemel vóór zonsopkomst biedt meer dan alleen de formatie Maan–Spica–Venus. Zoek hoger aan de hemel naar een groep met de heldere Jupiter (mag −2,2), de roodachtige Mars (mag 0,4) en Regulus (mag 1,4). In het oosten vormt Arcturus (mag −0,05) nog een helder doelwit voor het blote oog.
Spica, de helderste ster van Maagd, is eigenlijk een systeem van 2 sterren
Spica is geen afzonderlijke ster, maar een dubbelstersysteem dat bestaat uit twee sterren: Spica A en Spica B. Ze draaien zo dicht om elkaar heen dat ze zelfs door een telescoop niet als twee afzonderlijke sterren te onderscheiden zijn. Hun onderlinge zwaartekracht vervormt ze bovendien tot een ovale vorm.
Spica A
Spica A heeft een straal van ongeveer 7,5 keer die van de Zon en is de grootste component van het systeem. Het is een blauw-witte reuzenster met een lichtkracht van meer dan 20.000 keer die van de Zon. Ongeveer 85% van het zichtbare licht van het systeem is afkomstig van Spica A.
Spica B
Spica B is kleiner en heeft een straal van ongeveer 3,7 keer die van de Zon. Het is een blauw-witte hoofdreeksster, wat betekent dat in de kern nog steeds waterstofkernen samensmelten. Hoewel Spica B minder zwaar en lichtkrachtig is dan Spica A, is de ster nog altijd veel groter en heter dan de Zon.
Meer feiten over Spica
De helderste ster van Maagd
Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd. De ster staat bovendien op de vijftiende plaats in de ranglijst van helderste sterren (of op de zestiende plaats als je de Zon meetelt).
De korenaar in de hand van Maagd
De naam ‘Spica’ komt van het Latijnse woord voor ‘korenaar’. De ster stelt een tarweaar voor die wordt vastgehouden door Demeter, de godin van de landbouw uit de Griekse mythologie die met het sterrenbeeld Maagd werd geassocieerd.
Navigatiester
Spica is een van de 57 navigatiesterren die in luchtvaart- en zeevaartalmanakken worden gebruikt. De helderheid en gemakkelijk herkenbare positie maken de ster nuttig voor astronomische navigatie.
Onderdeel van de Lentedriehoek en de Grote Diamant
Spica maakt deel uit van twee asterismen: de Lentedriehoek (samen met Arcturus in het sterrenbeeld Ossenhoeder en Regulus in Leeuw) en de Grote Diamant (samen met Arcturus in Ossenhoeder, Denebola in Leeuw en Cor Caroli in Jachthonden).
Maanbedekkingen van Spica verlopen in cycli
Spica staat ongeveer 2° ten zuiden van de ecliptica. De Maan beweegt ondertussen van ongeveer 5° ten noorden tot 5° ten zuiden van de ecliptica en keert elke 18,6 jaar naar dezelfde positie terug. Door deze geometrie ontstaan lange perioden waarin de Maan vlak boven of onder Spica langs trekt, gevolgd door enkele maanden waarin de Maan regelmatig vóór de ster langs gaat. Zo ontstaat een cyclus van maanbedekkingen*.
De laatste cyclus van bedekkingen liep van 16 juni 2024 tot 17 november 2025. Nu trekt de Maan elke maand ten zuiden van Spica langs. De volgende reeks van ongeveer twintig bedekkingen, waaronder gedeeltelijke en rakende bedekkingen, vindt plaats tussen 12 februari 2031 en 15 juli 2032. Daarna trekt de Maan enkele jaren ten noorden van Spica langs voordat zij de ster op 4 januari 2043 opnieuw ontmoet.
*Een maanbedekking vindt plaats wanneer de Maan vóór een verder weg gelegen hemelobject, zoals een ster of planeet, langs trekt en dit vanuit bepaalde delen van de Aarde tijdelijk aan het zicht onttrekt.
Wat is Spica? Kort samengevat
Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd. De Maan en planeten trekken vaak dicht langs de ster; de komende gebeurtenissen staan in het gedeelte ‘Wanneer is Spica zichtbaar?’ van dit artikel. Je kunt Spica vinden met behulp van het Steelpannetje of sterrenkijk-apps zoals Sky Tonight en Star Walk 2.
