Spica: De Helderste Ster van Maagd
Maak kennis met Spica, de heldere blauwachtige alfaster van Maagd! Deze opvallende ster staat aan de hemel vaak dicht bij de Maan en planeten. Wil je zeker weten dat je hem ziet? Laat de app Star Walk 2 je er rechtstreeks naartoe leiden. Ontdek meer over Spica en de komende hemelverschijnselen rond deze ster.
Inhoud
- Feiten over Spica
- Hoe vind je Spica?
- Wanneer is Spica zichtbaar?
- Spica, de helderste ster van Maagd, is eigenlijk een systeem van 2 sterren
- Meer feiten over Spica
- Wat is Spica? Kort samengevat
Feiten over Spica
- Officiële namen: Spica, Alpha Virginis, α Vir
- Alternatieve namen: Azimech, Spica Virginis
- Catalogusaanduidingen: 67 Virginis, HD 116658, HIP 65474, HR 5056
- Sterrenbeeld: Maagd
- Stertype: dubbelstersysteem
- Rechte klimming: 13u 25m 11,58s
- Declinatie: −11° 09′ 40,8″
- Schijnbare magnitude: 0,98
- Massa: 11,43 zonsmassa’s (Spica A); 7,21 zonsmassa’s (Spica B)
- Lichtkracht: 20.512 L☉ (Spica A); 2.254 L☉ (Spica B)
- Straal: 7,47 zonnestralen (Spica A); 3,74 zonnestralen (Spica B)
- Oppervlaktetemperatuur: 25.300 K (Spica A); 20.900 K (Spica B)
- Afstand tot de Aarde: 250 lichtjaar
- Omlooptijd: 4,0145 dagen
Hoe vind je Spica?
De blauw-witte ster Spica in het sterrenbeeld Maagd is helder genoeg (mag 1,0) om met het blote oog te zien. Met deze methoden kun je hem aan de hemel vinden.
Gebruik het Steelpannetje
Een manier om Spica te vinden is met behulp van het Steelpannetje, een van de herkenbaarste sterpatronen aan de hemel. Trek de kromming van de steel door tot je Arcturus bereikt en ga daarna ongeveer dezelfde afstand verder naar Spica. Een ezelsbruggetje helpt je de route te onthouden: ‘Volg de boog naar Arcturus en ga door naar Spica.’
Gebruik een sterrenkijk-app
Een andere handige manier om Spica te vinden is met een sterrenkijk-app zoals Sky Tonight. De app geeft actuele informatie over hemelobjecten en hun positie. Met deze gratis app vind je Spica in een paar eenvoudige stappen:
- Open de zoekbalk van de app en typ ‘Spica’.
- Tik op de blauwe richtknop rechts van het juiste zoekresultaat. De app toont de positie van de ster op de hemelkaart.
- Tik rechtsonder op het scherm op de blauwe kompasknop. De app gebruikt de locatie van je apparaat om het beeld op het scherm met de echte hemel uit te lijnen.
- Volg de witte pijl tot je Spica op het scherm en aan de echte hemel ziet.
Wanneer is Spica zichtbaar?
Omdat Spica deel uitmaakt van een sterrenbeeld van de dierenriem, is de ster alleen in bepaalde maanden aan de hemel te zien. De beste periode om Spica waar te nemen loopt van maart tot eind juni. Van half september tot eind oktober trekt de Zon door Maagd. Spica staat dan overdag aan de hemel.
26 september 2026: Mercurius dicht bij Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 26 september, 08:05 GMT (10:05 CEST; 05:05 SRT)
- Kleinste afstand: 0°53′
- Tijdstip van de conjunctie: 26 september, 00:33 GMT (02:33 CEST; 25 september, 21:33 SRT)
- Afstand tijdens de conjunctie: 0°59′
Op 26 september passeert Mercurius (mag −0,2) op minder dan 1° van Spica (mag 1,0). Het duo past gemakkelijk in het beeldveld van een gewone verrekijker.
Zoek Mercurius en Spica tijdens de avondschemering boven de westelijke horizon. Mercurius is de helderste van de twee; Spica wordt mogelijk pas zichtbaar wanneer de hemel donkerder is. Als extra blikvanger schittert de heldere Venus (mag −4,8) in hetzelfde deel van de avondhemel, hoger boven de horizon en veel gemakkelijker te vinden. Het verschijnsel is het best zichtbaar vanuit de tropen en het zuidelijk halfrond.
| Stad | Tijdzone | Begin waarneming | Beste tijd | Einde waarneming | Hoekafstand | Hoogte van Mercurius | Hoogte van Spica |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Paramaribo, Suriname | SRT (UTC−3) | 25 sep, 18:56 | 25 sep, 19:03 | 25 sep, 19:03 | 1,1° | 10° | 10° |
| Willemstad, Curaçao¹ | AST (UTC−4) | 25 sep, 18:51 | 25 sep, 19:13 | 25 sep, 19:13 | 1,0° | 5° | 5° |
| Oranjestad, Aruba¹ | AST (UTC−4) | 25 sep, 18:55 | 25 sep, 19:16 | 25 sep, 19:16 | 1,0° | 5° | 5° |
| Kralendijk, Bonaire¹ | AST (UTC−4) | 25 sep, 18:48 | 25 sep, 19:10 | 25 sep, 19:10 | 1,0° | 5° | 5° |
- Begin van de waarneming: in de regel zonder ¹ staan Mercurius en Spica beide minstens 10° boven de horizon en staat de Zon minstens 6° eronder.
- Beste tijd: Mercurius en Spica bereiken binnen het lokale waarneemvenster hun kleinste topocentrische hoekafstand.
- Einde van de waarneming: aan een van de zichtbaarheidsvoorwaarden wordt niet langer voldaan: een object daalt onder de toepasselijke minimumhoogte of de Zon komt hoger dan −6°.
- De vermelde hoekafstand en hoogtes gelden voor de “beste tijd”; de hoekafstand is afgerond op 0,1° en de hoogtes op hele graden.
- Regels met ¹: de minimumhoogte is verlaagd van 10° naar 5°, terwijl de Zon minstens 6° onder de horizon blijft. De waarneming is moeilijk en vereist een volledig vrije westelijke horizon.
In Nederland en Vlaanderen staan Mercurius en Spica te laag zodra de hemel donker genoeg is om Spica te zien; ook met de verlaagde grens van 5° ontstaat geen geldig venster. In het Caribisch gebied is de waarneemperiode kort en staan beide objecten zeer laag.
11 oktober 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 04:18 GMT (06:18 CEST; 01:18 SRT)
- Kleinste afstand: 2°08′
- Tijdstip van de conjunctie: 06:10 GMT (08:10 CEST; 03:10 SRT)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°20′
Op 11 oktober passeert de uiterst smalle wassende maansikkel, vlak na Nieuwe Maan, dicht bij Spica (mag 1,0). Het verschijnsel is vrijwel niet waarneembaar, omdat beide objecten aan de hemel zeer dicht bij de Zon staan.
In de daaropvolgende maanden komen er betere kansen om de Maan bij Spica te zien. Het duo staat dan verder van de Zon en vóór zonsopkomst hoger aan de hemel.
7 november 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 11:29 GMT (12:29 CET; 08:29 SRT)
- Kleinste afstand: 2°10′
- Tijdstip van de conjunctie: 13:23 GMT (14:23 CET; 10:23 SRT)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°23′
Op 7 november passeert de smalle afnemende maansikkel dicht bij Spica (mag 1,0). De heldere Venus (mag −4,6) staat eveneens op ongeveer 1° van de Maan en is veel gemakkelijker te zien dan Spica. Waar het trio zichtbaar is, staat het vóór zonsopkomst laag aan de ochtendhemel. Zoek het met het blote oog of een verrekijker in het oostzuidoosten.
| Stad | Tijdzone | Begin waarneming | Beste tijd | Einde waarneming | Hoekafstand | Hoogte van de Maan | Hoogte van Spica | Hoogte van Venus |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland¹ | CET (UTC+1) | 7 nov, 06:39 | 7 nov, 07:10 | 7 nov, 07:10 | 3,4° | 10° | 9° | 9° |
| Rotterdam, Nederland¹ | CET (UTC+1) | 7 nov, 06:40 | 7 nov, 07:11 | 7 nov, 07:11 | 3,4° | 10° | 10° | 9° |
| Den Haag, Nederland¹ | CET (UTC+1) | 7 nov, 06:41 | 7 nov, 07:12 | 7 nov, 07:12 | 3,4° | 10° | 10° | 9° |
| Antwerpen, België¹ | CET (UTC+1) | 7 nov, 06:38 | 7 nov, 07:10 | 7 nov, 07:10 | 3,4° | 10° | 10° | 9° |
| Paramaribo, Suriname | SRT (UTC−3) | 7 nov, 05:47 | 7 nov, 06:06 | 7 nov, 06:06 | 2,0° | 16° | 15° | 15° |
| Willemstad, Curaçao | AST (UTC−4) | 7 nov, 05:48 | 7 nov, 05:48 | 7 nov, 06:09 | 2,0° | 10° | 10° | 11° |
| Oranjestad, Aruba | AST (UTC−4) | 7 nov, 05:52 | 7 nov, 05:52 | 7 nov, 06:13 | 2,0° | 10° | 10° | 11° |
- Begin van de waarneming: in de regels zonder ¹ staan de Maan, Spica en Venus alle drie minstens 10° boven de horizon en staat de Zon minstens 6° eronder.
- Beste tijd: de Maan en Spica bereiken binnen het lokale waarneemvenster hun kleinste topocentrische hoekafstand.
- Einde van de waarneming: aan een van de zichtbaarheidsvoorwaarden wordt niet langer voldaan: een object daalt onder de toepasselijke minimumhoogte of de Zon komt hoger dan −6°.
- De vermelde hoekafstand en hoogtes gelden voor de “beste tijd”; de hoekafstand is afgerond op 0,1° en de hoogtes op hele graden.
- Regels met ¹: de minimumhoogte is verlaagd van 10° naar 5°, terwijl de Zon op −6° of lager blijft. In Nederland en Vlaanderen staat het trio nog steeds laag; een vrije oostzuidoostelijke horizon is noodzakelijk.
Vóór zonsopkomst zijn ook andere heldere objecten zichtbaar. Mars (mag 0,8) en Jupiter (mag −2,0) schitteren hoger aan de ochtendhemel; Arcturus (mag −0,05) en Regulus (mag 1,4) vallen op de middelste breedtegraden van het noordelijk halfrond gemakkelijk op.
4 december 2026: de Maan en Spica
- Tijdstip van de kleinste afstand: 17:17 GMT (18:17 CET; 14:17 SRT)
- Kleinste afstand: 2°19′
- Tijdstip van de conjunctie: 19:19 GMT (20:19 CET; 16:19 SRT)
- Afstand tijdens de conjunctie: 2°33′
Op 4 december passeert de afnemende maansikkel dicht bij Spica (mag 1,0). Zoek het duo vóór zonsopkomst aan de ochtendhemel, boven de oostzuidoostelijke horizon.
De heldere Venus (mag −4,8) staat ook in de buurt. Vanuit Europa vormen de Maan, Spica en Venus een bijna rechte lijn; elders kan de formatie duidelijker gebogen lijken, omdat de schijnbare positie van de Maan afhangt van de locatie van de waarnemer. Venus is veel gemakkelijker te vinden dan Spica. Gebruik de planeet daarom samen met de maansikkel als wegwijzer naar de helderste ster van Maagd.
| Stad | Tijdzone | Begin waarneming | Beste tijd | Einde waarneming | Hoekafstand | Hoogte van de Maan | Hoogte van Spica | Hoogte van Venus |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | CET (UTC+1) | 4 dec, 05:45 | 4 dec, 07:51 | 4 dec, 07:51 | 5,8° | 24° | 24° | 24° |
| Rotterdam, Nederland | CET (UTC+1) | 4 dec, 05:45 | 4 dec, 07:51 | 4 dec, 07:51 | 5,8° | 25° | 24° | 24° |
| Den Haag, Nederland | CET (UTC+1) | 4 dec, 05:46 | 4 dec, 07:53 | 4 dec, 07:53 | 5,8° | 25° | 24° | 24° |
| Antwerpen, België | CET (UTC+1) | 4 dec, 05:43 | 4 dec, 07:49 | 4 dec, 07:49 | 5,8° | 25° | 25° | 24° |
| Paramaribo, Suriname | SRT (UTC−3) | 4 dec, 04:27 | 4 dec, 06:15 | 4 dec, 06:15 | 4,3° | 46° | 42° | 36° |
| Willemstad, Curaçao | AST (UTC−4) | 4 dec, 04:28 | 4 dec, 06:20 | 4 dec, 06:20 | 3,8° | 45° | 42° | 36° |
| Oranjestad, Aruba | AST (UTC−4) | 4 dec, 04:32 | 4 dec, 06:24 | 4 dec, 06:24 | 3,8° | 44° | 42° | 36° |
- Begin van de waarneming: de Maan, Spica en Venus staan alle drie minstens 10° boven de horizon en de Zon staat minstens 6° eronder.
- Beste tijd: de Maan en Spica bereiken binnen het lokale waarneemvenster hun kleinste topocentrische hoekafstand.
- Einde van de waarneming: aan een van de zichtbaarheidsvoorwaarden wordt niet langer voldaan: een object daalt onder 10° of de Zon komt hoger dan −6°.
- De vermelde hoekafstand en hoogtes gelden voor de “beste tijd”; de hoekafstand is afgerond op 0,1° en de hoogtes op hele graden.
De hemel vóór zonsopkomst biedt meer dan alleen de formatie Maan–Spica–Venus. Zoek hoger aan de hemel naar een groep met de heldere Jupiter (mag −2,2), de roodachtige Mars (mag 0,4) en Regulus (mag 1,4). Op het noordelijk halfrond is Arcturus (mag −0,05) in het oosten een ander helder doelwit.
Spica, de helderste ster van Maagd, is eigenlijk een systeem van 2 sterren
Spica is geen afzonderlijke ster, maar een dubbelstersysteem dat bestaat uit twee sterren: Spica A en Spica B. Ze draaien zo dicht om elkaar heen dat ze zelfs door een telescoop niet als twee afzonderlijke sterren te onderscheiden zijn. Hun onderlinge zwaartekracht vervormt ze bovendien tot een ovale vorm.
Spica A
Spica A heeft een straal van ongeveer 7,5 keer die van de Zon en is de grootste component van het systeem. Het is een blauw-witte reuzenster met een lichtkracht van meer dan 20.000 keer die van de Zon. Ongeveer 85% van het zichtbare licht van het systeem is afkomstig van Spica A.
Spica B
Spica B is kleiner en heeft een straal van ongeveer 3,7 keer die van de Zon. Het is een blauw-witte hoofdreeksster, wat betekent dat in de kern nog steeds waterstofkernen samensmelten. Hoewel Spica B minder zwaar en lichtkrachtig is dan Spica A, is de ster nog altijd veel groter en heter dan de Zon.
Meer feiten over Spica
De helderste ster van Maagd
Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd. De ster staat bovendien op de vijftiende plaats in de ranglijst van helderste sterren (of op de zestiende plaats als je de Zon meetelt).
De korenaar in de hand van Maagd
De naam ‘Spica’ komt van het Latijnse woord voor ‘korenaar’. De ster stelt een tarweaar voor die wordt vastgehouden door Demeter, de godin van de landbouw uit de Griekse mythologie die met het sterrenbeeld Maagd werd geassocieerd.
Navigatiester
Spica is een van de 57 navigatiesterren die in luchtvaart- en zeevaartalmanakken worden gebruikt. De helderheid en gemakkelijk herkenbare positie maken de ster nuttig voor astronomische navigatie.
Onderdeel van de Lentedriehoek en de Grote Diamant
Spica maakt deel uit van twee asterismen: de Lentedriehoek (samen met Arcturus in het sterrenbeeld Ossenhoeder en Regulus in Leeuw) en de Grote Diamant (samen met Arcturus in Ossenhoeder, Denebola in Leeuw en Cor Caroli in Jachthonden).
Maanbedekkingen van Spica verlopen in cycli
Spica staat ongeveer 2° ten zuiden van de ecliptica. De Maan beweegt ondertussen van ongeveer 5° ten noorden tot 5° ten zuiden van de ecliptica en keert elke 18,6 jaar naar dezelfde positie terug. Door deze geometrie ontstaan lange perioden waarin de Maan vlak boven of onder Spica langs trekt, gevolgd door enkele maanden waarin de Maan regelmatig vóór de ster langs gaat. Zo ontstaat een cyclus van maanbedekkingen*.
De laatste cyclus van bedekkingen liep van 16 juni 2024 tot 17 november 2025. Nu trekt de Maan elke maand ten zuiden van Spica langs. De volgende reeks van ongeveer twintig bedekkingen, waaronder gedeeltelijke en rakende bedekkingen, vindt plaats tussen 12 februari 2031 en 15 juli 2032. Daarna trekt de Maan enkele jaren ten noorden van Spica langs voordat zij de ster op 4 januari 2043 opnieuw ontmoet.
*Een maanbedekking vindt plaats wanneer de Maan vóór een verder weg gelegen hemelobject, zoals een ster of planeet, langs trekt en dit vanuit bepaalde delen van de Aarde tijdelijk aan het zicht onttrekt.
Wat is Spica? Kort samengevat
Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd. De Maan en planeten trekken vaak dicht langs de ster; de komende gebeurtenissen staan in het gedeelte ‘Wanneer is Spica zichtbaar?’ van dit artikel. Je kunt Spica vinden met behulp van het Steelpannetje of sterrenkijk-apps zoals Sky Tonight en Star Walk 2.
