Rode Reus Aldebaran: De Volger van de Plejaden in Stier
Aldebaran, een van de helderste sterren aan de hemel, schittert dicht bij de beroemde Plejaden in het zodiakale sterrenbeeld Stier. Dit is een stellaire parel die je niet wilt missen! Vind de ster eenvoudig met onze gratis app Sky Tonight. Lees verder en ontdek de rijke mythologie, fysieke kenmerken en komende hemelverschijnselen rond Aldebaran.
Inhoud
- Aldebaran: belangrijkste feiten over de ster
- Waar staat Aldebaran aan de hemel?
- Wanneer kun je Aldebaran zien?
- Mythologie van Aldebaran: ‘De Volger’ en ‘De Koninklijke Ster’
- Interessante feiten over Aldebaran
- Ster Aldebaran: conclusie
Aldebaran: belangrijkste feiten over de ster
- Officiële namen: Aldebaran, Alpha Tauri, Alpha Tau, α Tau
- Catalogusaanduidingen: HR 1457, HIP 21421, HD 29139
- Sterrenbeeld: Stier
- Stertype: rode reus van klasse K5 III
- Rechte klimming: 04 u 35 m 55,23 s
- Declinatie: +16° 30′ 33,49″
- Schijnbare magnitude: 0,85
- Massa: 1,03 zonsmassa’s
- Lichtkracht: 439 L☉
- Straal: 44 zonnestralen
- Oppervlaktetemperatuur: 3.900 K
- Afstand tot de aarde: 66,5 lichtjaar
- Rotatieperiode: 520 dagen
Waar staat Aldebaran aan de hemel?
Aldebaran is de helderste ster in het sterrenbeeld Stier. Vanaf de aarde lijkt de ster deel uit te maken van de Hyaden, maar in werkelijkheid staat Aldebaran ongeveer 90 lichtjaar dichter bij ons dan deze sterrenhoop. Het is de 14e helderste ster aan de hemel en hij is vrij gemakkelijk te vinden als je weet waar je moet kijken.
Aldebaran vinden: de makkelijkste manier
De makkelijkste manier om Aldebaran te vinden, vooral als je de ster voor het eerst zoekt, is met een sterrenkijk-app zoals Sky Tonight. Zo doe je dat stap voor stap:
- Typ de naam van de ster in de zoekfunctie van de app.
- Tik op de blauwe doelknop rechts van het juiste resultaat. De app toont de positie van de ster op de hemelkaart.
- Tik op de blauwe kompasknop rechtsonder op het scherm, of richt je apparaat gewoon op de hemel. De app gebruikt de locatie van je apparaat om het beeld op het scherm uit te lijnen met de echte hemel boven je.
- Beweeg je apparaat volgens de witte pijl totdat je de heldere oranje Aldebaran op het scherm én aan de echte hemel ziet.
Aldebaran vinden met Orions Gordel
Heb je geen sterrenkijk-app bij de hand, dan kun je het sterrenbeeld Orion gebruiken om Aldebaran te vinden. Zoek het asterisme Orions Gordel, de opvallende lijn van drie dicht bij elkaar staande sterren, en trek die lijn door naar het westen. Deze lijn leidt je rechtstreeks naar Aldebaran, de eerste heldere ster onderweg. We hebben een gedicht gemaakt, prachtig geïllustreerd met een 3D-video waarin de posities van Orion en Stier worden getoond. Bekijk het hier: het is schitterend en helpt je het te onthouden!
In gebieden met weinig lichtvervuiling kun je ook de V-vormige Hyaden rond Aldebaran zien. Zo weet je zeker dat je de juiste ster hebt gevonden.
Wanneer kun je Aldebaran zien?
Aldebaran is het best te zien van december tot begin mei. In die periode staat de ster gunstig aan de avond- en nachthemel. Van half mei tot eind juni zijn Aldebaran en het grootste deel van het sterrenbeeld Stier niet zichtbaar, omdat de zon door dit deel van de hemel trekt. Eind juni verschijnt Aldebaran weer aan de hemel vóór zonsopkomst.
Aldebaran staat dicht bij de ecliptica, het pad aan de hemel waarlangs objecten van het zonnestelsel lijken te bewegen. Daarom komt de ster vaak in de buurt van de maan en planeten.
10 september 2026: Uranus dicht bij Aldebaran
Op 10 september 2026 passeert Uranus dicht bij Aldebaran. Om 15:01 GMT (17:01 CEST) staat hij op 6°56′ van de ster. Zoek het paar in het sterrenbeeld Stier, boven de oostelijke horizon na middernacht of hoog aan de hemel vóór zonsopkomst. Uranus bevindt zich dicht bij de grens van zichtbaarheid met het blote oog en is lastig te vinden zonder optische hulp, dus gebruik een verrekijker of kleine telescoop om hem bij de heldere oranje ster te zien.
24–30 september 2026: Uranus staat op één lijn met Aldebaran en de Plejaden
Van 24 tot en met 30 september staat Uranus ongeveer halverwege Aldebaran en de Plejaden, op zo’n 7° van beide. De drie objecten staan al dicht genoeg bij een rechte lijn om een duidelijke uitlijning van 14° door het sterrenbeeld Stier te vormen, iets breder dan een gebalde vuist op armlengte. In de weken daarna wordt de uitlijning nog rechter terwijl Uranus zijn retrograde beweging voortzet.
Het trio wordt rond 23.00 uur zichtbaar in het noordoosten, afhankelijk van je locatie, en klimt gedurende de nacht steeds hoger. De beste waarnemingen zijn mogelijk in de uren vóór zonsopkomst.
Aldebaran (mag 0,9) en de Plejaden (mag 1,2) zijn zonder optische hulp gemakkelijk te zien. Zodra je ze hebt gevonden, kun je met een verrekijker halverwege beide zoeken naar Uranus (mag 5,7), die eruitziet als een zwak, sterachtig lichtpuntje.
| Stad | Tijdzone | Datum | Begin waarneming | Beste tijd | Einde waarneming | Hoogte van Uranus | Hoogte van Aldebaran | Hoogte van de Plejaden |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:45 | 06:00 | 06:15 | 58° | 54° | 60° |
| Rotterdam, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:45 | 06:05 | 06:15 | 59° | 55° | 61° |
| Den Haag, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:50 | 06:05 | 06:20 | 59° | 54° | 61° |
| Utrecht, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:45 | 06:00 | 06:15 | 59° | 54° | 61° |
| Groningen, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:35 | 05:55 | 06:05 | 58° | 53° | 60° |
| Eindhoven, Nederland | CEST (UTC+2) | 24–25 sep. | 23:45 | 06:00 | 06:15 | 59° | 55° | 61° |
- Begin waarneming: alle drie de objecten staan minstens 10° boven de horizon.
- Beste tijd: het laagst staande van de drie objecten bereikt zijn maximale hoogte.
- Einde waarneming: de zon staat 12° onder de horizon en Uranus wordt in de steeds lichtere schemering moeilijker zichtbaar.
1 oktober 2026: maan dicht bij Aldebaran
Op 1 oktober 2026 passeert de afnemende gibbeuze maan dicht bij Aldebaran. Om 10:49 GMT (12:49 CEST) staat de maan op 10°32′ van de ster. Zoek het paar in het sterrenbeeld Stier, boven de oostelijke horizon laat op de avond of hoog aan de hemel vóór zonsopkomst.
28 oktober 2026: maan dicht bij Aldebaran
Op 28 oktober 2026 passeert de afnemende gibbeuze maan dicht bij Aldebaran. Om 17:57 GMT (18:57 CET) staat de maan op 10°22′ van de ster. Zoek het paar in het sterrenbeeld Stier, boven de oostelijke horizon in de avond; later in de nacht klimmen beide objecten hoger aan de hemel.
25 november 2026: maan dicht bij Aldebaran
Op 25 november 2026 passeert de bijna volle maan dicht bij Aldebaran. Om 03:46 GMT (04:46 CET) staat de maan op 10°18′ van de ster. Zoek het paar in het sterrenbeeld Stier, boven de oostelijke horizon na zonsondergang of hoog aan de hemel rond middernacht.
22 december 2026: maan dicht bij Aldebaran
Op 22 december 2026 passeert de wassende gibbeuze maan dicht bij Aldebaran. Om 15:12 GMT (16:12 CET) staat de maan op 10°19′ van de ster. Zoek het paar in het sterrenbeeld Stier, hoog aan de avondhemel of later in de nacht boven de westelijke horizon.
Veelgestelde vragen over Aldebaran
In welk sterrenbeeld staat Aldebaran?
Aldebaran staat in het sterrenbeeld Stier. Het is de helderste ster van dit sterrenbeeld en markeert het oog van de hemelse Stier.
Wat voor soort ster is Aldebaran?
Aldebaran is een rode reuzenster. Zulke sterren bevinden zich in de latere fasen van hun levenscyclus: ze hebben de waterstof in hun kern verbruikt en fuseren nu waterstof in een schil rond een inerte heliumkern.
Wil je meer weten over de levenscyclus van sterren? Bekijk onze kleurrijke en makkelijk te begrijpen infographic over dit onderwerp.
Wat is de temperatuur van Aldebaran?
Rode reuzen, zoals Aldebaran, hebben relatief lage oppervlaktetemperaturen. Aldebaran heeft een oppervlaktetemperatuur van ongeveer 3.900 K. Ter vergelijking: het oppervlak van de zon is ongeveer 1,5 keer heter.
Welke kleur heeft Aldebaran?
Aldebaran, met zijn oranje-rode tint, is een klassiek voorbeeld van een rode reus: een fase in de evolutie van sterren waarin een ster uitdijt en afkoelt. Leer meer over hoe sterren evolueren in onze infographic over de levenscyclus van sterren.
Hoe oud is Aldebaran?
Met een leeftijd van ongeveer 6,4 miljard jaar is Aldebaran aanzienlijk ouder dan onze zon. Over enkele honderden miljoenen jaren zullen de kernreacties van de ster stoppen en zal Aldebaran uiteindelijk zijn buitenlagen afstoten, waardoor een planetaire nevel ontstaat, terwijl de overgebleven kern een witte dwerg wordt.
Hoe groot is Aldebaran?
De straal van Aldebaran is ongeveer 44 keer die van de zon. Als Aldebaran de zon in het centrum van het zonnestelsel zou vervangen, zou het oppervlak van de ster zich uitstrekken tot halverwege de baan van Mercurius en 20° van onze hemel bedekken, meer dan de breedte van de Grote Wagen, inclusief de steel.
Hoe ver staat Aldebaran van de aarde?
Aldebaran staat op ongeveer 66,5 lichtjaar van de aarde, wat in astronomische termen relatief dichtbij is. Ter vergelijking met andere heldere sterren:
- Alpha Centauri (het dichtstbijzijnde stersysteem bij de aarde): 4,3 lichtjaar
- Sirius (de helderste ster aan de hemel): 8,6 lichtjaar
- Vega (de helderste ster in Lier): 25 lichtjaar
- Spica (de helderste ster in Maagd): 250 lichtjaar
- Antares (de helderste ster in Schorpioen): 550 lichtjaar
- Betelgeuze (heldere ster in Orion): 642,5 lichtjaar
Mythologie van Aldebaran: ‘De Volger’ en ‘De Koninklijke Ster’
De naam ‘Aldebaran’ komt van het Arabische ‘al Dabarān’, wat ‘de volger’ betekent. Dat komt doordat Aldebaran de Plejaden-sterrenhoop lijkt te volgen, die ook in het sterrenbeeld Stier staat.
Aldebaran wordt al duizenden jaren waargenomen en vereerd. In Babylonië, rond 3000 v.Chr., stond de ster bekend als ‘De Leidende Ster der Sterren’, omdat de komst van het sterrenbeeld Stier de lente-equinox en daarmee het begin van het Babylonische jaar markeerde. In Perzië was Aldebaran een van de vier Koninklijke Sterren die de seizoenen symboliseerden, samen met Regulus, Antares en Fomalhaut. De Mesopotamiërs noemden Aldebaran de ‘Boodschapper van het Licht’.
In de moderne tijd wordt de ster vaak afgebeeld als het oranje oog van de stier. Opmerkelijk genoeg werd hij in de middeleeuwen Cor Tauri genoemd, het hart van de stier. Verschillende culturen hadden hun eigen interpretaties: sommige inheemse volkeren van Noord-Amerika zagen Stier als de kop van een bizon, terwijl de Inuit van het Noordpoolgebied Aldebaran zagen als een ijsbeer.
Interessante feiten over Aldebaran
Een mogelijk stersysteem
Aldebaran is misschien niet alleen. De ster zou deel kunnen uitmaken van een meervoudig stersysteem met een zwakke begeleider die Alpha Tauri B heet. Deze rode dwerg heeft een schijnbare magnitude van 13,6 en is niet met het blote oog te zien. Zijn afstand en beweging lijken op die van Aldebaran, maar de metingen zijn nog niet nauwkeurig genoeg om te bevestigen dat de twee sterren door zwaartekracht aan elkaar gebonden zijn.
Er staan nog vier andere sterren dicht bij Aldebaran aan de hemel: Alpha Tauri C, D, E en F, maar geen daarvan is fysiek met Aldebaran verbonden. Alpha Tauri C en D vormen een dubbelstersysteem dat veel verder weg in de Hyaden staat.
Een mogelijke gastheer van exoplaneten
Aldebaran herbergt mogelijk een reuzenplaneet die Aldebaran b heet en ongeveer 6,5 keer zo zwaar is als Jupiter. Het signaal werd voor het eerst waargenomen in 1993 en in 2015 geïnterpreteerd als bewijs voor een planeet, maar later werd het bestaan ervan opnieuw in twijfel getrokken. In een in 2019 gepubliceerd artikel suggereerden wetenschappers dat er óf twee exoplaneten rond Aldebaran zouden moeten zijn, óf geen enkele. Voorlopig blijft het bestaan van de planeet omstreden en zijn meer gegevens nodig om de kwestie op te helderen.
Als Aldebaran b bestaat, is het waarschijnlijk geen geschikte plek voor leven zoals wij dat kennen: het is een gasreus met een geschatte evenwichtstemperatuur van ongeveer 1.000 K.
Pioneer 10 is op weg naar Aldebaran
De Pioneer 10-sonde, gelanceerd in 1972, beweegt in grote lijnen in de richting van Aldebaran. Hoewel hij niet meer met de aarde communiceert, zal hij naar verwachting over ongeveer 2 miljoen jaar dicht langs de ster vliegen. Op voorstel van Carl Sagan dragen Pioneer 10 en zijn tweeling Pioneer 11 goudkleurig geanodiseerde aluminium platen met menselijke figuren en symbolen, bedoeld om informatie over de oorsprong van de ruimtevaartuigen over te brengen aan mogelijke buitenaardse vinders.
Ster Aldebaran: conclusie
Aldebaran is de helderste ster in Stier. De ster neemt een bijzondere plaats in binnen het sterrenbeeld en wordt vaak afgebeeld als het vurige oranje oog van de hemelse stier. Als 14e helderste ster van de hele nachtelijke hemel is Aldebaran gemakkelijk te vinden. De ster is ook bijzonder interessant omdat hij aan de hemel vaak in de buurt komt van objecten uit het zonnestelsel, zoals planeten of de maan. Gebruik onze app Sky Tonight om je waarnemingen te begeleiden en van de schoonheid van Aldebaran te genieten.
