Rode reus Aldebaran: de ster in de Stier die de Plejaden volgt

~11 min

Aldebaran, een van de helderste sterren aan de hemel, straalt vlak bij de bekende Plejaden in het dierenriemsterrenbeeld Stier. Deze prachtige ster wil je niet missen! Met onze gratis app Sky Tonight vind je haar gemakkelijk. In dit artikel ontdek je de rijke mythologie, de fysieke eigenschappen en de komende hemelverschijnselen rond Aldebaran.

Inhoud

Aldebaran: de belangrijkste stergegevens

  • Officiële namen: Aldebaran, Alpha Tauri, Alpha Tau, α Tau
  • Catalogusaanduidingen: HR 1457, HIP 21421, HD 29139
  • Sterrenbeeld: Stier
  • Stertype: rode reus van klasse K5 III
  • Rechte klimming: 04 h 35 m 55,23 s
  • Declinatie: +16° 30′ 33,49″
  • Schijnbare magnitude: 0,85
  • Massa: 1,03 zonsmassa’s
  • Lichtkracht: 439 L☉
  • Straal: 44 keer de straal van de zon
  • Oppervlaktetemperatuur: 3.900 K
  • Afstand tot de aarde: 66,5 lichtjaar
  • Rotatieperiode: 520 dagen

Waar staat Aldebaran aan de hemel?

Aldebaran is de helderste ster in het sterrenbeeld Stier. Vanaf de aarde lijkt ze bij de sterrenhoop Hyaden te horen, maar in werkelijkheid staat ze ongeveer 90 lichtjaar dichter bij ons dan die sterrenhoop. Het is de veertiende helderste ster aan de nachtelijke hemel. Als je weet waar je moet kijken, is ze vrij gemakkelijk te vinden.

De gemakkelijkste manier om Aldebaran te vinden

De eenvoudigste manier om Aldebaran te vinden, vooral als je voor het eerst zoekt, is met een sterrenkunde-app zoals Sky Tonight. Volg deze stappen:

  • Typ de naam van de ster in de zoekfunctie van de app.
  • Tik op de blauwe doelknop rechts naast het juiste zoekresultaat. De app laat de positie van de ster op de hemelkaart zien.
  • Tik op de blauwe kompasknop rechtsonder op het scherm of richt je apparaat gewoon op de hemel. De app gebruikt je locatie om het beeld op het scherm op de echte hemel boven je af te stemmen.
  • Beweeg je apparaat in de richting van de witte pijl totdat je de heldere, oranje Aldebaran op het scherm en aan de echte hemel ziet.
Vind Aldebaran met Sky Tonight
Probeer de gratis Sky Tonight app om snel Aldebaran te lokaliseren. Het gebruikt de locatie van je apparaat om het schermbeeld te matchen met de echte nachtelijke hemel boven je.

Aldebaran vinden met de Gordel van Orion

Heb je geen sterrenkijk-app bij de hand, dan kun je het sterrenbeeld Orion als wegwijzer gebruiken. Zoek het asterisme de Gordel van Orion: de opvallende rij van drie dicht bij elkaar staande sterren. Trek die lijn door naar het westen. Je komt rechtstreeks bij Aldebaran uit, de eerste heldere ster op die route. We hebben een gedicht gemaakt met een mooie 3D-video die laat zien hoe Orion en Stier ten opzichte van elkaar staan. Bekijk het eens: een prachtig beeld dat helpt om de route te onthouden!

Op plekken met weinig lichtvervuiling zie je mogelijk ook de V-vormige Hyaden rond Aldebaran. Daarmee kun je bevestigen dat je de juiste ster hebt gevonden.

Zo vind je Aldebaran, de helderste ster in Stier, met het asterisme Orions Gordel
Gebruik het beroemde asterisme van de Gordel van Orion om je naar Aldebaran te navigeren.

Wanneer kun je Aldebaran zien?

Aldebaran is van november tot maart het gemakkelijkst in de avond te zien. Ze is een vertrouwde verschijning aan de winterhemel van het noordelijk halfrond en de zomerhemel van het zuidelijk halfrond. Januari en februari zijn bijzonder handig: de ster staat al in de avond gunstig, zodat je niet tot middernacht hoeft op te blijven.

In november en december komt Aldebaran in het oosten op en blijft ze een groot deel van de nacht zichtbaar. Naarmate de maanden verstrijken, komt ze vroeger op en bereikt ze haar hoogste punt eerder. Kijk in maart en april in de avond verder naar het westen; de ster gaat steeds vroeger onder naarmate het seizoen vordert.

Rond eind mei en begin juni verdwijnt Aldebaran in het felle zonlicht. Ze keert eind juni of in juli voor zonsopkomst terug aan de oostelijke hemel, afhankelijk van je locatie en het vrije zicht op de horizon. In de maanden daarna komt ze elke nacht eerder op en wordt ze geleidelijk weer een object voor de avond.

Aldebaran staat dicht bij de ecliptica, de baan aan de hemel waarlangs objecten van het zonnestelsel zich lijken te bewegen. Daarom staat de ster vaak in de buurt van de maan en de planeten.

Let op: de tijden en afstanden van de dichtste naderingen in de overzichten hieronder zijn berekend vanuit het middelpunt van de aarde. De stadstabellen houden rekening met de positie van de waarnemer, waardoor de beste tijden en hoekafstanden kunnen verschillen. De tabellen gebruiken stappen van 5 minuten: het begin van de waarneemperiode wordt naar boven afgerond, het einde naar beneden. Alle hoeken en hoogten gelden voor de vermelde beste tijd.

25 november 2026: de maan bij Aldebaran

  • Tijdstip van de dichtste nadering: 25 november 03:46 UTC; 25 november 04:46 MET (UTC+1)
  • Hoekafstand bij de dichtste nadering: 10°17′

Rond 25 november trekt de bijna volle maan langs Aldebaran (mag. 0,9), het oranje oog van de Stier. De maan is ongeveer 99% verlicht, maar de heldere ster zal nog steeds opvallen aan de maanverlichte hemel. De afstand tussen beide is ongeveer één vuistbreedte op armlengte, zodat je het paar gemakkelijk met het blote oog kunt bekijken.

In de geselecteerde Nederlandse steden en Antwerpen is de kleinste waarneembare afstand te zien in de ochtend van 25 november. Kijk voor de dageraad, tegen het einde van de waarneemperiode voor jouw stad. De objecten staan dan al laag, dus een vrij uitzicht op de horizon helpt. Voor alle rijen geldt: Tijdzone: MET (UTC+1).

StadBegin zichtbaarheidEinde zichtbaarheidBeste tijdHoekafstandHoogte maanHoogte Aldebaran
Amsterdam, Nederland24 november 18:4525 november 07:2025 november 07:209,7°18°10°
Rotterdam, Nederland24 november 18:5025 november 07:2025 november 07:209,7°18°10°
Den Haag, Nederland24 november 18:5025 november 07:2025 november 07:209,7°18°11°
Groningen, Nederland24 november 18:3525 november 07:1525 november 07:159,6°18°10°
Eindhoven, Nederland24 november 18:4525 november 07:1525 november 07:159,7°18°10°
Antwerpen, België24 november 18:5025 november 07:2025 november 07:209,7°17°10°
  • Waarneemperiode: beide objecten staan minimaal 10° boven de horizon en de zon lager dan −6°. Elke rij toont de lokale nacht met de kleinste waarneembare afstand rond de datum van het verschijnsel.
  • Beste tijd: het moment met de kleinste schijnbare hoekafstand tussen de maan en Aldebaran binnen die periode. Het paar kan dan laag staan; een vrije horizon helpt.
  • Hoekafstand en hoogten: de waarden gelden voor de beste tijd. De hoekafstand wordt gemeten van het middelpunt van de maan tot Aldebaran.

26 november 2026: de maan, Aldebaran en Betelgeuze vormen een bijna gelijkzijdige driehoek

Astronomische gebeurtenissen in november: de maan, Aldebaran en Betelgeuze
Op 26 november 2026 vormen de heldere maan en twee roodachtige sterren, Aldebaran en Betelgeuze, een bijna gelijkzijdige driehoek. Alle drie zijn ze met het blote oog te zien!

Rond 26 november vormt de afnemende, nog meer dan halfverlichte maan samen met Aldebaran en Betelgeuze een grote, bijna gelijkzijdige driehoek. Vanaf sommige locaties zijn de drie zijden elk ongeveer 20–21° lang, zo’n twee vuistbreedten op armlengte. Deze figuur neemt een flinke ruimte aan de hemel in!

Het tijdstip maakt verschil. Van de geselecteerde steden biedt Den Haag op 26 november om 07:15 MET (UTC+1) de meest evenwichtige figuur. De zijden maan–Betelgeuze en maan–Aldebaran zijn ongeveer 19,8° en 18,6°, terwijl de afstand tussen de sterren 21,4° is. Ook hier zijn de drie zijden niet precies even lang. Voor alle steden in de tabel valt de beste tijd voor de dageraad van 26 november. Voor alle rijen geldt: Tijdzone: MET (UTC+1); Laagste object: Aldebaran.

De twee sterren zijn gemakkelijk aan hun warme kleuren te herkennen. Aldebaran (mag. 0,9), het heldere oog van de Stier, straalt oranje. Betelgeuze, die Orions schouder markeert, oogt oranjerood. Haar helderheid varieert doorgaans tussen magnitude 0,0 en 1,6. De maan lijkt nog bijna vol: op de vermelde beste tijden is ongeveer 95,8–96,0% van haar schijf verlicht.

Een verrekijker is niet nodig. Beide sterren blijven ondanks het maanlicht bij een heldere hemel waarschijnlijk ook vanuit een stad zichtbaar. De brede driehoek bekijk je het beste met het blote oog. Op sommige locaties is hij het symmetrischst wanneer één hoekpunt nog laag staat. Kies daarom een plek met een vrij uitzicht op de horizon.

StadBegin zichtbaarheidEinde zichtbaarheidBeste tijdMaan–BetelgeuzeMaan–AldebaranHoogte
Amsterdam, Nederland25 november 20:5026 november 07:1526 november 07:1519°46′18°38′10°
Rotterdam, Nederland25 november 20:5026 november 07:1526 november 07:1519°47′18°38′11°
Den Haag, Nederland25 november 20:5026 november 07:1526 november 07:1519°47′18°38′11°
Groningen, Nederland25 november 20:4026 november 07:1026 november 07:1019°46′18°35′10°
Eindhoven, Nederland25 november 20:4526 november 07:1026 november 07:1019°48′18°35′11°
Antwerpen, België25 november 20:5026 november 07:1526 november 07:1519°47′18°37′10°

De hoekafstand tussen Betelgeuze en Aldebaran is in elke rij afgerond 21°23′, dus die kolom is weggelaten.

  • Waarneemperiode: alle drie de objecten staan minimaal 10° boven de horizon en de zon lager dan −6°.
  • Beste tijd: het moment binnen de waarneemperiode waarop het verschil tussen de langste en de kortste van de drie zijden het kleinst is.
  • Laagste object / Hoogte: het laagste van de drie objecten en zijn hoogte op de beste tijd. Als het in elke rij hetzelfde object is, staat de naam vóór de tabel.

22 december 2026: de maan bij Aldebaran

  • Tijdstip van de dichtste nadering: 22 december 15:12 UTC; 22 december 16:12 MET (UTC+1)
  • Hoekafstand bij de dichtste nadering: 10°19′

Op 22 december trekt de wassende, meer dan halfverlichte maan langs Aldebaran (mag. 0,9) in de Stier. Bij de dichtste nadering is de maan ongeveer 97% verlicht en veel helderder dan haar oranje buur. Toch is Aldebaran helder genoeg om met het blote oog te vinden. Zoek ongeveer één vuistbreedte van de maan vandaan en probeer de warme kleur van de ster te onderscheiden.

In de geselecteerde steden is de kleinste waarneembare afstand te zien vroeg in de avond van 22 december. Het paar blijft ook later in de nacht zichtbaar, maar dan niet meer op de kleinste afstand binnen de gekozen periode. Kijk je laat, zoek dan een vrij uitzicht naar het westen, waar de objecten aan het dalen zijn. Voor alle rijen geldt: Tijdzone: MET (UTC+1); Hoekafstand: 9,6°.

StadBegin zichtbaarheidEinde zichtbaarheidBeste tijdHoogte maanHoogte Aldebaran
Amsterdam, Nederland22 december 17:1523 december 05:3022 december 17:1521°13°
Rotterdam, Nederland22 december 17:1523 december 05:3022 december 17:1520°13°
Den Haag, Nederland22 december 17:1523 december 05:3022 december 17:1520°13°
Groningen, Nederland22 december 17:0523 december 05:2522 december 17:0520°13°
Eindhoven, Nederland22 december 17:1523 december 05:2522 december 17:1521°14°
Antwerpen, België22 december 17:2023 december 05:3022 december 17:2021°14°
  • Waarneemperiode: beide objecten staan minimaal 10° boven de horizon en de zon lager dan −6°. Elke rij toont de lokale nacht met de kleinste waarneembare afstand rond de datum van het verschijnsel.
  • Beste tijd: het moment met de kleinste schijnbare hoekafstand tussen de maan en Aldebaran binnen de periode. Dit is niet noodzakelijk het moment waarop de objecten het hoogst staan.
  • Hoekafstand en hoogten: de waarden gelden voor de beste tijd. De hoekafstand wordt gemeten van het middelpunt van de maan tot Aldebaran.

Veelgestelde vragen over Aldebaran

In welk sterrenbeeld staat Aldebaran?

Aldebaran staat in het sterrenbeeld Stier. Het is de helderste ster van het sterrenbeeld en ze markeert het oog van de hemelse stier.

Wat voor soort ster is Aldebaran?

Aldebaran is een rode reus. Zulke sterren gaan de late fasen van hun leven in: de waterstof in de kern is opgebruikt en waterstoffusie vindt nu plaats in een schil rond een inerte heliumkern.

Wil je meer weten over de levenscyclus van sterren? Bekijk onze kleurrijke, gemakkelijk te begrijpen infografiek over dit onderwerp.

Life Cycle of a Star
Verken de evolutie van sterren: van de uitgestrektheid van stellaire kraamkamers tot de doodsstrijd van supernova's en de raadselachtige aantrekkingskracht van zwarte gaten.
Zie Infografiek

Wat is de temperatuur van Aldebaran?

Rode reuzen zoals Aldebaran hebben relatief lage oppervlaktetemperaturen. De oppervlaktetemperatuur van Aldebaran is ongeveer 3.900 K. Ter vergelijking: de oppervlaktetemperatuur van de zon is ongeveer 1,5 keer zo hoog.

Welke kleur heeft Aldebaran?

Met haar oranjerode kleur is Aldebaran een klassiek voorbeeld van een rode reus: een fase in de evolutie waarin een ster uitzet en afkoelt. Lees meer over de ontwikkeling van sterren in onze infografiek over de levenscyclus van sterren!

Hoe oud is Aldebaran?

De schattingen van Aldebarans leeftijd lopen uiteen: een onderzoek uit 2018 noemt ongeveer 6,4 miljard jaar, terwijl een onderzoek uit 2019 uitkomt op ongeveer 10,2 miljard jaar. Het verschil hangt samen met de gebruikte metingen en stermodellen. Later in haar ontwikkeling zal Aldebaran naar verwachting helium fuseren, haar buitenste lagen afstoten en een witte dwerg achterlaten.

Hoe groot is Aldebaran?

De straal van Aldebaran is ongeveer 44 keer die van de zon. Als ze de zon zou vervangen, zou haar oppervlak ongeveer halverwege de baan van Mercurius reiken en zou ze aan de aardse hemel zo’n 24° groot zijn. Dat is ongeveer de breedte van het asterisme de Steelpan.

Hoe ver staat Aldebaran van de aarde?

Aldebaran staat ongeveer 66,5 lichtjaar van de aarde, wat naar astronomische maatstaven relatief dichtbij is. Een vergelijking met andere heldere sterren maakt die afstand duidelijker:

  • Alpha Centauri (het dichtstbijzijnde stersysteem): 4,3 lichtjaar
  • Sirius (de helderste ster aan de nachtelijke hemel): 8,6 lichtjaar
  • Wega (de helderste ster in de Lier): 25 lichtjaar
  • Spica (de helderste ster in de Maagd): 250 lichtjaar
  • Antares (de helderste ster in de Schorpioen): 550 lichtjaar
  • Betelgeuze (een heldere ster in Orion): 650 lichtjaar

De mythologie van Aldebaran: ‘de volger’ en ‘de koninklijke ster’

De naam ‘Aldebaran’ komt van het Arabische ‘al Dabarān’, dat ‘de volger’ betekent. Aldebaran lijkt namelijk de sterrenhoop Plejaden te volgen, die eveneens in het sterrenbeeld Stier staat.

Aldebaran wordt al duizenden jaren waargenomen en vereerd. Rond 3000 v.Chr. stond ze in Babylonië bekend als ‘de leidende ster der sterren’, omdat de komst van de Stier de lente-equinox en het begin van het Babylonische jaar aankondigde. In Perzië was Aldebaran samen met Regulus, Antares en Fomalhaut een van de vier Koninklijke Sterren die de seizoenen symboliseerden. De Mesopotamiërs noemden haar de ‘boodschapper van het licht’.

Tegenwoordig wordt de ster vaak afgebeeld als het oranje oog van de stier. Opvallend genoeg heette ze in de middeleeuwen juist Cor Tauri: het hart van de stier. Verschillende culturen hadden hun eigen interpretaties. Sommige inheemse volken in Amerika zagen de Stier als de kop van een bizon, terwijl de Inuit in het noordpoolgebied Aldebaran als een ijsbeer zagen.

Interessante weetjes over Aldebaran

Een meervoudig stersysteem

Aldebaran is niet alleen! Ze maakt deel uit van een meervoudig stersysteem met een kleine, zwakke begeleider, Alpha Tauri B. Deze rode dwerg heeft een schijnbare magnitude van 13,6 en is niet met het blote oog te zien.

Aan de hemel staan nog meer sterren in de buurt van Aldebaran: Alpha Tauri C, D, E en F. Twee daarvan, Alpha Tauri C en D, vormen een dubbelstersysteem, maar zijn niet verbonden met Aldebaran. Ze staan veel verder weg en behoren tot de Hyaden.

Mogelijk een ster met een exoplaneet

Aldebaran heeft mogelijk minstens één exoplaneet: Aldebaran b, met ten minste 6,5 keer de massa van Jupiter. Het bestaan ervan werd in 1993 voor het eerst voorgesteld en in een onderzoek uit 2015 ondersteund, maar later opnieuw in twijfel getrokken. Een onderzoek uit 2019 betwistte de interpretatie van het signaal als een planeet en suggereerde dat trillingen van de ster de waarnemingen konden verklaren. Voorlopig blijft Aldebaran b een kandidaat-exoplaneet, totdat meer gegevens duidelijkheid geven.

Als Aldebaran b bestaat, is het waarschijnlijk geen geschikte plek voor leven op basis van koolstof. Volgens het voorgestelde baanmodel zou de planeet sterk worden verhit door de straling van Aldebaran.

Een bestemming voor de ruimtesonde Pioneer 10

De ruimtesonde Pioneer 10, gelanceerd in 1972, is onderweg naar Aldebaran. Hoewel ze geen contact meer met de aarde heeft, zal ze Aldebaran over ongeveer 2 miljoen jaar bereiken. Op voorstel van Carl Sagan dragen Pioneer 10 en haar zustersonde Pioneer 11 goudgeanodiseerde aluminium platen met menselijke figuren en symbolen. Die moeten eventuele buitenaardse vinders informatie geven over de herkomst van de sondes.

De mensheid zoekt al lange tijd naar penvrienden in andere stersystemen. Onze infografiek Leven in het heelal laat zien waarheen we berichten hebben gestuurd en waarom we die bestemmingen kozen.

Life in the Universe Preview
Is er leven buiten de Aarde? Ontdek mogelijke antwoorden op deze vraag met onze infographic. Zie wat wetenschappers zeggen over buitenaardse wezens!
Zie Infografiek

Aldebaran: het belangrijkste over deze ster

Aldebaran is de helderste ster in de Stier. Ze neemt een bijzondere plaats in het sterrenbeeld in en wordt vaak afgebeeld als het vurig oranje oog van de hemelse stier. Als veertiende helderste ster aan de hele nachtelijke hemel is Aldebaran gemakkelijk te vinden. Ze is ook bijzonder interessant doordat ze aan de hemel vaak in de buurt van objecten uit het zonnestelsel komt, zoals planeten en de maan. Gebruik onze app Sky Tonight als gids bij het sterrenkijken en geniet van de schoonheid van Aldebaran.

Trustpilot