Gids voor het sterrenbeeld Orion: sterren, Gordel, betekenis en hoe je het vindt
Orion is een van de makkelijkst te herkennen sterrenbeelden, dankzij de Gordel van Orion: drie heldere sterren op één lijn aan de nachtelijke hemel. In deze gids leer je de belangrijkste sterren van Orion kennen, ontdek je wat het sterrenbeeld de Jager betekent en wanneer het het best zichtbaar is. Wil je Orion nu meteen vinden? Open de app Sky Tonight, zoek naar “Orion” en volg de hemelkaart om het sterrenbeeld boven je te zien.
Inhoud
- Feiten over het sterrenbeeld Orion
- Locatie van het sterrenbeeld Orion
- Sterren van de Gordel van Orion
- Heldere sterren in het sterrenbeeld Orion
- Betekenis en mythologie van Orion
- Astrofotografie in het sterrenbeeld Orion: deep-skyobjecten
- Veelgestelde vragen
- Meer leuke feiten over het sterrenbeeld Orion
- Sterrenbeeld Orion: samenvatting
Feiten over het sterrenbeeld Orion
- Naam: Orion
- Afkorting: Ori
- Grootte: 594 vierkante graden
- Rechte klimming: 05h 35m 17,0s
- Declinatie: -05° 23' 27,99"
- Zichtbaar tussen: 85°N – 75°S
- Helderste ster: Rigel (β Orionis)
- Belangrijkste sterren: 21
- Messierobjecten: 3
- Aangrenzende sterrenbeelden: Tweelingen, Stier, Eridanus, Haas, Eenhoorn
Orion is een helder sterrenbeeld dat is genoemd naar een jager uit de Griekse mythologie. Het makkelijkst te herkennen kenmerk is de Gordel van Orion: drie sterren in een bijna rechte lijn, Alnitak, Alnilam en Mintaka. Het sterrenbeeld bevat ook de Orionnevel, een van de helderste nevels aan de nachtelijke hemel.
Locatie van het sterrenbeeld Orion
Het sterrenbeeld Orion beslaat 594 vierkante graden aan de hemel en is het 26e grootste van de 88 officieel erkende sterrenbeelden. Het ligt tussen de sterrenbeelden Eenhoorn en Stier; Eridanus en Haas bevinden zich onder de voeten van Orion, en Tweelingen staat boven zijn hoofd.
Het sterrenbeeld behoort tot de Orionfamilie, waartoe ook Grote Hond, Kleine Hond, Haas en Eenhoorn behoren. Samen vormen ze een jachttafereel: Orion en zijn honden jagen op de haas, terwijl de eenhoorn in de buurt voorbij springt.
Waar staat het sterrenbeeld Orion aan de hemel?
Orion bevindt zich op de hemelevenaar en is overal ter wereld zichtbaar. Waarnemers op het noordelijk halfrond kunnen het sterrenbeeld tijdens winteravonden in het zuidwesten zien. Op het zuidelijk halfrond staat Orion in het noordwesten.
Hoe ziet het sterrenbeeld Orion eruit?
Orion is een van de meest herkenbare sterrenbeelden, omdat het een opvallend kenmerk heeft dat vrijwel overal ter wereld gemakkelijk te zien is. Natuurlijk hebben we het over het asterisme van de Gordel van Orion: een lijn van drie sterren die het middel van de Jager markeert. Zodra je die hebt gevonden, kun je makkelijk de rest van de sterren vinden die de figuur van Orion vormen:
- de ijsblauwe Rigel, de helderste ster van het sterrenbeeld, en Saiph markeren zijn voeten;
- de roodachtige Betelgeuze, de op één na helderste ster van het sterrenbeeld, en Bellatrix markeren de schouders van Orion;
- Meissa, die het hoofd van de Jager markeert, vormt een bijna gelijkzijdige driehoek met Betelgeuze en Bellatrix;
- niet ver van Betelgeuze staat μ Orionis, die de elleboog markeert van de rechterhand die boven Orions hoofd is geheven;
- in zijn rechterarm houdt Orion een knots vast, gevormd door ν, ξ, χ¹ en χ² Orionis;
- in zijn linkerarm houdt hij een schild vast, gemarkeerd door 11 Orionis, ο² Orionis en een groep sterren die allemaal worden aangeduid als π Orionis (π¹ Ori, π² Ori, π³ Ori, π⁴ Ori, π⁵ Ori en π⁶ Ori);
- Orion heeft ook een zwaard dat aan zijn gordel hangt. Op de punt van het lemmet bevindt zich de Orionnevel.
Hoe vind je het sterrenbeeld Orion?
De makkelijkste manier om Orion te vinden is met sterrenkijkapps. Zo vergis je je niet en kun je alle sterren correct identificeren. Hieronder leggen we uit hoe je het sterrenbeeld vindt met de apps Star Walk 2 en Sky Tonight.
- Open de app en tik op het vergrootglaspictogram linksonder op het scherm;
- Typ “Orion” in de zoekbalk;
- Tik op het bijbehorende zoekresultaat;
- Je ziet de huidige positie van het sterrenbeeld aan de hemel;
- Richt je apparaat op de hemel en volg de witte pijl om het sterrenbeeld te vinden.
Bekijk voor een visuele uitleg de videotutorial en volg de stappen die daar worden getoond.
- Open de app en tik op het vergrootglaspictogram onderaan het scherm;
- Typ “Orion” in de zoekbalk;
- Tik op het doelpictogram naast het bijbehorende zoekresultaat;
- Je ziet de huidige positie van het sterrenbeeld aan de hemel;
- Richt je apparaat op de hemel en volg de witte pijl om het sterrenbeeld te vinden.
Sterren van de Gordel van Orion
Zowel beginnende sterrenkijkers als ervaren astronomen kennen de Gordel van Orion, een opvallend sterrenpatroon dat vaak wordt gebruikt om je aan de hemel te oriënteren. Het bestaat uit drie gelijkmatig verdeelde sterren die een bijna rechte lijn vormen. Ze zijn waarschijnlijk ongeveer in dezelfde periode ontstaan uit hetzelfde complex van moleculaire wolken in deze regio, binnen hetzelfde hemelgebied dat we nu kennen als de Gordel van Orion.
Alnitak
- Andere namen: ζ Orionis, 50 Orionis, HIP 26727
- Type: drievoudig stersysteem
- Magnitude: 1,77
- Oorsprong van de naam: “de gordel” (Arabisch)
- Beschrijving: Alnitak bevindt zich op ongeveer 1.260 lichtjaar van de Zon. Een van de componenten van het systeem, Alnitak Ab, is een van de oudste sterren in het sterrenbeeld Orion, met een leeftijd van ongeveer 7,2 miljoen jaar.
Alnilam
- Andere namen: ε Ori, Epsilon Orionis, 46 Orionis, HD 37128, HIP 26311
- Type: blauwe superreus
- Magnitude: 1,64 tot 1,74
- Oorsprong van de naam: “parelsnoer” (Arabisch)
- Beschrijving: Alnilam is de middelste ster van de Gordel van Orion. Hij bevindt zich op ongeveer 2.000 lichtjaar van het Zonnestelsel. Naar schatting is hij 275.000 tot 832.000 keer zo lichtkrachtig als de Zon en ongeveer 40 keer zo zwaar.
Mintaka
- Andere namen: δ Ori, Delta Orionis, 34 Orionis, HIP 25930
- Type: meervoudig stersysteem
- Magnitude: 2,23
- Oorsprong van de naam: “de gordel” (Arabisch)
- Beschrijving: Mintaka staat op ongeveer 1.200 lichtjaar van ons vandaan. Hij is 24 keer zo zwaar als de Zon.
Waar staat de Gordel van Orion vanavond?
Sterren lijken voortdurend over het hemelgewelf te bewegen. Gebruik Sky Tonight om de Gordel van Orion aan de hemel te vinden: tik op het vergrootglaspictogram onderaan het scherm en typ de naam van het asterisme in het zoekveld. Tik vervolgens op het blauwe doelpictogram, waarna de app de Gordel van Orion op de hemelkaart toont. Richt je apparaat omhoog en volg de witte pijl om de positie van de Gordel aan de hemel te leren kennen. Je kunt de AR-modus activeren door op de grote blauwe knop rechtsonder te tikken.
Heldere sterren in het sterrenbeeld Orion
Met veel opvallende sterren die helderder zijn dan magnitude 4, is Orion gemakkelijk met het blote oog te zien.
| Ster | Locatie in Orion | Type | Magnitude |
|---|---|---|---|
| Rigel | Voet | Blauwe superreus | 0,05–0,18 |
| Betelgeuze | Schouder | Rode superreus | 0,0–1,6 |
| Bellatrix | Schouder | Blauwe reus | 1,59–1,64 |
| Saiph | Voet | Blauwe superreus | 2,06–2,09 |
| Alnitak | Gordel | Drievoudig stersysteem | 1,77 |
| Alnilam | Gordel | Blauwe superreus | 1,64–1,74 |
| Mintaka | Gordel | Meervoudig stersysteem | 2,23 |
Rigel
- Andere namen: β Ori, Beta Orionis, HR 1713, HIP 24436
- Type: blauwe superreus
- Magnitude: van 0,05 tot 0,18
- Oorsprong van de naam: “linkervoet of linkerbeen” (Arabisch)
- Beschrijving: Rigel is de helderste ster van Orion en de 7e helderste ster aan de nachtelijke hemel. Hij bevindt zich op een afstand van ongeveer 860 lichtjaar van het Zonnestelsel.
Betelgeuze
- Andere namen: α Ori, Alpha Orionis, HR 2061, HIP 27989
- Type: rode superreus
- Magnitude: van 0,0 tot 1,6
- Oorsprong van de naam: “oksel van de reus” (Arabisch)
- Beschrijving: Betelgeuze is de op één na helderste ster van Orion en de 10e helderste ster aan de nachtelijke hemel. Het is de dichtstbijzijnde rode superreus bij de Aarde, op ongeveer 724 lichtjaar van onze planeet.
Betelgeuze nadert het einde van haar levenscyclus en zal naar verwachting als supernova ontploffen, waardoor ze tijdelijk een van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel kan worden. Lees het artikel om meer te weten te komen over wanneer we Betelgeuze als supernova zullen zien verschijnen.
Bellatrix
- Andere namen: γ Ori, Gamma Orionis, HR 1790, HIP 25336
- Type: blauwe reus
- Magnitude: van 1,59 tot 1,64
- Oorsprong van de naam: “krijgsvrouw” (Latijn)
- Beschrijving: Bellatrix is de derde helderste ster van Orion. Bellatrix is een van de heetste sterren die je met het blote oog kunt zien: de temperatuur bedraagt 21.477 °C (ter vergelijking: de Zon is ongeveer 5.500 °C).
Saiph
- Andere namen: κ Ori, Kappa Orionis, 53 Orionis, HR 2004, HIP 27366
- Type: blauwe superreus
- Magnitude: 2,06 tot 2,09
- Oorsprong van de naam: “zwaard van de reus” (Arabisch)
- Beschrijving: Saiph is de zesde helderste ster in het sterrenbeeld Orion. Hij staat op ongeveer 650 lichtjaar van het Zonnestelsel en straalt in een blauwwitte kleur.
σ Orionis
- Andere namen: σ Ori, Sigma Orionis, HR 1931, HIP 26549
- Type: meervoudig stersysteem
- Magnitude: 3,80
- Beschrijving: Deze ster maakt deel uit van de gelijknamige sterrenhoop, die in hetzelfde telescopische beeldveld te vinden is als de Paardenkopnevel.
Betekenis en mythologie van Orion
De naam Orion komt uit de Griekse mythologie, waarin Orion een machtige legendarische jager was. Daarom wordt het sterrenbeeld ook vaak de Jager genoemd. Het sterrenbeeld Orion wordt meestal afgebeeld als een held die een knots of zwaard vasthoudt, een schild draagt en een gordel om heeft die door drie heldere sterren wordt gemarkeerd.
Er bestaan veel verschillende versies van hoe Orion een sterrenbeeld werd. Volgens een van die verhalen werd hij gestoken door een reuzenschorpioen die door Gaia, de godin van de Aarde, was gestuurd. Zij hield er niet van dat Orion opschepte dat hij elk dier ter wereld kon doden. Daarom vroeg de godin Artemis aan Zeus om haar mede-jager aan de hemel te plaatsen, waarna hij Orion in een sterrenbeeld veranderde, samen met de reuzenschorpioen.
Vroegste herkenning en mythen van het sterrenbeeld Orion
Orion is een van de oudste bekende sterrenbeelden. Het patroon van het sterrenbeeld Orion werd door veel oude culturen over de hele wereld herkend als een menselijke figuur. Zo is een kleine mammoetivoren plaat die in het Achdal in Duitsland is gevonden, geïnterpreteerd als een mogelijke afbeelding van Orion. Het artefact wordt gedateerd op ongeveer 32.500–38.000 jaar oud.
In Babylonische sterrencatalogi stonden de sterren van Orion bekend als MULSIPA.ZI.AN.NA, vaak vertaald als “de Hemelse Herder” of “de Ware Herder van Anu”; Anu was de oppergod van de hemel.
Mythen over het sterrenbeeld Orion in andere culturen
Het sterrenbeeld komt terug in de Sumerische mythologie, met name in de mythe van Gilgamesj. De Sumeriërs verbonden het met het verhaal van de held die vecht tegen de Hemelstier, voorgesteld door Stier. Het kan ook worden gekoppeld aan het verhaal van de aanval op Gilgamesj door schorpioenmensen. De Arabieren zagen het sterrenbeeld als de figuur van een reus. De oude Indiërs zagen er de figuur in van een man die door een pijl was geraakt, waarbij de pijl werd voorgesteld door de sterren in de Gordel van Orion.
Astrofotografie in het sterrenbeeld Orion: deep-skyobjecten
Het sterrenbeeld Orion bevat drie Messierobjecten, waarvan we er één — de Orionnevel — van dichterbij bekijken. Veel deep-skyobjecten in Orion maken deel uit van het moleculaire wolkencomplex van Orion.
Orionnevel
De Orionnevel (M42, Messier 42, NGC 1976) is te vinden in de buurt van de Gordel van Orion. Het is een van de helderste nevels: met een schijnbare magnitude van 4,0 kan hij zonder optische hulpmiddelen worden gezien. Met het blote oog lijkt hij op een ster. Een verrekijker of kleine telescoop onthult de neveligheid.
Trapeziumcluster
Het Trapeziumcluster (Theta1 Orionis) is een open sterrenhoop in het hart van de Orionnevel. Door een verrekijker lijkt de sterrenhoop op één enkele ster. Telescopen met een middelgrote opening lossen de vier helderste sterren op die het asterisme van het Trapezium vormen. Door een grote telescoop kun je meer sterren en verlichte neveligheid zien.
Paardenkopnevel
De Paardenkopnevel (Barnard 33, IC 434) is een kleine absorptienevel in het sterrenbeeld Orion. Hij is aan de hemel te zien in de buurt van de ster Alnitak. De nevel staat bekend als een van de moeilijkste objecten om door een telescoop waar te nemen, waardoor amateurastronomen hem vaak gebruiken om hun vaardigheden te testen. Daarnaast is hij een van de populairste doelen voor astrofotografie.
De Paardenkopnevel is een van de meest herkenbare nevels, omdat hij op het hoofd van een paard lijkt. Maar kun jij ook andere nevels met veelzeggende namen herkennen? Doe onze quiz om prachtige foto’s van talloze hemelobjecten te bekijken en te raden hoe ze heten!
De Vlamnevel
De Vlamnevel (NGC 2024, Sh2-277) is een emissienevel in het sterrenbeeld Orion. Hij bevindt zich op ongeveer 1.350 lichtjaar van de Aarde en heeft een schijnbare magnitude van 10. De nevel wordt verlicht door een ster binnenin die 20 keer zo zwaar is als de Zon en die voor onze ogen even helder zou kunnen lijken als de andere sterren in de Gordel van Orion. Hij wordt echter omringd door een stofwolk die het licht blokkeert, waardoor hij 4 miljard keer zwakker lijkt dan hij in werkelijkheid is.
Veelgestelde vragen
Wat is er bijzonder aan het sterrenbeeld Orion?
Orion is overal op Aarde zichtbaar en is een van de meest herkenbare sterrenbeelden: het bevat het beroemde asterisme van de Gordel van Orion, dat vaak wordt gebruikt om andere heldere sterren te vinden. Orion heeft twee van de tien helderste sterren aan de nachtelijke hemel en veel deep-skydoelen die interessant zijn voor zowel amateurastronomen als ervaren waarnemers. Bovendien wordt een van de meest actieve meteorenzwermen van het jaar, de Orioniden, met dit sterrenbeeld geassocieerd.
Hoe ziet het sterrenbeeld Orion eruit?
De meest opvallende sterren in het sterrenbeeld Orion vormen een zandlopervormig sterrenpatroon: Rigel en Saiph markeren de voeten, Betelgeuze en Bellatrix markeren de schouders, en de sterren van de Gordel van Orion vormen het middel. Het sterrenbeeld wordt afgebeeld als een jager die een boog met een pijl vasthoudt, of een knots (of zwaard) en een schild.
Hoeveel sterren staan er in het sterrenbeeld Orion?
Eenentwintig sterren vormen de omtrek van Orion: de zeven helderste markeren het lichaam van de Jager en de beroemde Gordel, terwijl de rest zijn knots en schild markeert. Van alle sterren binnen de grenzen van het sterrenbeeld hebben er 10 formele namen die door de IAU zijn goedgekeurd, 81 hebben Bayer/Flamsteed-aanduidingen en meer dan 200 staan vermeld in de Hipparcos-catalogus.
Wat is de helderste ster in het sterrenbeeld Orion?
Rigel is de meest opvallende ster in het sterrenbeeld Orion. Hij is een van de helderste sterren aan de nachtelijke hemel en kan gemakkelijk met het blote oog worden gevonden.
Wanneer kun je het sterrenbeeld Orion zien?
Het sterrenbeeld Orion is duidelijk zichtbaar aan de avondhemel van november tot begin mei, met de beste waarnemingsperiode tussen januari en april. In deze maanden bereikt Orion zijn hoogste punt en blijft het sterrenbeeld de hele nacht zichtbaar. Daarnaast is het van eind juli tot november aan de ochtendhemel te zien. Van mei tot juli staat Orion echter aan de daghemel, waardoor het vanuit de meeste breedtegraden onzichtbaar is.
Meer leuke feiten over het sterrenbeeld Orion
- Orion is een van de weinige sterrenbeelden die vanuit bijna elk deel van de wereld te zien zijn.
- Orion herbergt twee meteorenzwermen: de beroemde Orioniden en hun minder actieve “neef”, de Chi-Orioniden. Beide worden geassocieerd met de komeet Halley.
- Op middelhoge noordelijke breedtegraden kondigt Orion de winter aan, omdat het sterrenbeeld in januari zijn hoogste stand aan de avondhemel bereikt. Op het zuidelijk halfrond is Orion daarentegen zichtbaar tijdens de zomermaanden en lijkt het ondersteboven te staan.
- Sommigen geloven dat de piramiden van Gizeh zijn uitgelijnd met de sterren van de Gordel van Orion, maar tot nu toe is deze theorie niet overtuigend bewezen en zijn er veel argumenten tegen.
Sterrenbeeld Orion: samenvatting
Orion is een van de beroemdste sterrenbeelden, omdat het helder, gemakkelijk te herkennen en vanaf beide halfronden zichtbaar is. Tot de sterren behoren de blauwwitte Rigel, de rode superreus Betelgeuze, de drie Gordelsterren en de Orionnevel: een heldere kraamkamer van sterren waar nieuwe sterren worden gevormd. Of je nu met het blote oog, een verrekijker of een telescoop kijkt, Orion heeft altijd iets dat de moeite waard is om te zien. Om het sterrenbeeld en zijn deep-skyobjecten sneller te vinden, open je Sky Tonight, typ je “Orion” in de zoekbalk en laat je de app zien waar de hemelse Jager op dit moment aan jouw hemel staat.
