De mooiste sterrenbeelden om in oktober te bekijken
In deze gids ontdek je zeven sterrenbeelden die op oktoberavonden goed te zien zijn: Zuidervis, Kraanvogel, Pegasus, Waterman, Cepheus, Hagedis en Octant. Pegasus en Zuidervis zijn relatief makkelijk te vinden. Hagedis en Octant zijn veel zwakker en komen beter tot hun recht onder een donkere hemel. Kraanvogel en Octant staan vooral gunstig voor waarnemers op het zuidelijk halfrond. Met de gratis app Star Walk 2 vind je elk van deze sterrenbeelden eenvoudig terug.
Inhoud
- Sterrenbeelden in oktober: een handig overzicht
- Welke sterrenbeelden zijn in oktober het best te zien op elk halfrond?
- Wat is er nog meer te zien aan de nachthemel van oktober 2026?
- De mooiste sterrenbeelden en sterren van oktober: de belangrijkste punten
Sterrenbeelden in oktober: een handig overzicht
Oktober geldt als de beste maand om de sterrenbeelden uit deze gids te bekijken, omdat ze rond 21:00 uur lokale tijd hun hoogste punt aan de hemel bereiken. Het zijn niet de enige sterrenbeelden die deze maand zichtbaar zijn, maar de oktoberavonden bieden bijzonder gunstige omstandigheden om ze te bekijken.
De sterrenbeelden staan op volgorde van het meest opvallend tot het zwakst aan de avondhemel:
- ☆☆☆ — helder en relatief makkelijk te herkennen.
- ☆☆ — matig helder; met wat moeite zichtbaar.
- ☆ — zwak; het best te zien onder een donkere hemel, eventueel met een verrekijker.
| Sterrenbeeld | Zichtbaarheid | Helderste ster | Zo vind je het |
|---|---|---|---|
| Zuidervis | Van 50° NB tot 90° ZB | Fomalhaut | Zoek de heldere Fomalhaut ten zuiden van Waterman. |
| Kraanvogel | Van 35° NB tot 90° ZB | Alnair | Kijk ten zuiden van Zuidervis naar een rij sterren die zich vanuit de omgeving van Fomalhaut uitstrekt. |
| Pegasus | Van 90° NB tot 60° ZB | Enif | Zoek het grote Herfstvierkant van Pegasus aan de avondhemel. |
| Waterman | Van 65° NB tot 90° ZB | Sadalsuud | Zoek ten noorden van Fomalhaut naar het zwakke asterisme de Waterkruik. |
| Cepheus | Van 90° NB tot 10° ZB | Alderamin | Kijk tussen de Poolster en het W-vormige sterrenbeeld Cassiopeia. |
| Hagedis | Van 90° NB tot 35° ZB | Stellio | Zoek een zwakke zigzag tussen Zwaan en Andromeda. |
| Octant | Van 5° ZB tot 90° ZB | Nu Octantis | Kijk vanaf het zuidelijk halfrond rond de zuidelijke hemelpool. |
De breedtegrenzen zijn bij benadering en geven aan waar de hoofdfiguur van elk sterrenbeeld in de praktijk zichtbaar is. Afzonderlijke sterren kunnen ook buiten die grenzen zichtbaar blijven.
De sterrenbeelden van oktober en hun sterren
Zuidervis
- Helderheid: ☆☆☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 50° NB tot 90° ZB
- Helderste ster: Fomalhaut (mag. 1,2)
- Bijzondere deepskyobjecten: NGC 7314 (sterrenstelsel, mag. 10,5)
Zo vind je Zuidervis in oktober
Op het noordelijk halfrond zoek je laag boven de zuidelijke horizon naar de heldere Fomalhaut, de helderste ster van het sterrenbeeld. De overige sterren vormen een klein, zwak patroon ten zuiden van Waterman.
Op het zuidelijk halfrond staat Zuidervis veel hoger aan de hemel. Vanuit veel plaatsen bereikt het sterrenbeeld zijn hoogste stand in het noordelijke deel van de hemel.
Waarnemingstip: Fomalhaut is in de herfst, of in de lente op zuidelijke breedten, een betrouwbaar oriëntatiepunt met het blote oog. De ster steekt af tegen de vrij zwakke sterren in dit deel van de hemel. Op noordelijke breedten blijft Fomalhaut laag, dus kies een plek met vrij zicht op de horizon. Verder naar het zuiden klimt de ster veel hoger en blijft hij langer zichtbaar.
Zuidervis: mythologie
Het sterrenbeeld Zuidervis stelt een vis voor. In de Griekse hemeltraditie stond het bekend als de Grote Vis, die dronk van het water dat Waterman uitgoot. De heldere ster Fomalhaut markeert de mond van de vis: dat is precies wat zijn naam in het Arabisch betekent.
Volgens sommige verhalen waren de twee vissen van het sterrenbeeld Vissen de nakomelingen van de Grote Vis.
Kraanvogel
- Helderheid: ☆☆☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 35° NB tot 90° ZB
- Helderste ster: Alnair (mag. 1,7)
- Bijzondere deepskyobjecten: NGC 7424 (sterrenstelsel, mag. 11)
Zo vind je Kraanvogel in oktober
Begin op het zuidelijk halfrond bij de heldere Fomalhaut in Zuidervis. Kijk vervolgens naar het zuiden en iets naar het westen om de rij sterren te vinden die de lange nek van de Kraanvogel vormt. De heldere Alnair (Alpha Gruis) is een van de opvallendste punten van het sterrenbeeld.
Kijk op het noordelijk halfrond heel laag boven de zuidelijke horizon, onder Zuidervis. Vrij zicht op de horizon is essentieel. Op hogere noordelijke breedten kan een groot deel van het sterrenbeeld moeilijk te zien zijn.
Kraanvogel: mythologie
Kraanvogel heeft geen klassieke Griekse of Romeinse mythe. Het sterrenbeeld werd bedacht door Petrus Plancius, op basis van waarnemingen van de zuidelijke hemel door de Nederlandse zeevaarders Pieter Dirkszoon Keyser en Frederick de Houtman. Het verscheen voor het eerst op een hemelglobe die Plancius en Jodocus Hondius in 1598 maakten, en daarna in Johann Bayers Uranometria uit 1603.
Opmerkelijk genoeg werd het sterrenbeeld aan het begin van de 17e eeuw kort Phoenicopterus genoemd, Latijn voor “flamingo”. Daarna raakte de naam Grus, “kraanvogel”, ingeburgerd. In veel culturen staat de kraanvogel symbool voor sierlijkheid, waakzaamheid en lange reizen: een passend beeld voor een sterrenbeeld dat in de tijd van de grote ontdekkingsreizen op zee in kaart werd gebracht.
Pegasus
- Helderheid: ☆☆☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 90° NB tot 60° ZB
- Helderste ster: Enif (Epsilon Pegasi, mag. 2,4)
- Bijzondere deepskyobjecten: Grote Pegasuscluster (M15, mag. 6,2), Stephans Kwintet (groep sterrenstelsels, leden van mag. 13–15)
Zo vind je Pegasus in oktober
Pegasus is makkelijk te herkennen aan het Herfstvierkant: vier sterren die een grote ruit aan de avondhemel vormen. De hoeken zijn Markab, Scheat, Algenib en Alpheratz. Die laatste hoort bij Andromeda, maar maakt het vierkant compleet. Ten westen van het vierkant markeert Enif (Epsilon Pegasi), de helderste ster van Pegasus, de snuit van het paard. Een korte rij sterren loopt vanaf Enif terug richting het vierkant en vormt de nek.
Kijk op het noordelijk halfrond na het invallen van de duisternis hoog aan de oostelijke tot zuidoostelijke hemel. Heb je het Herfstvierkant gevonden, zoek dan Enif ten westen ervan.
Kijk op het zuidelijk halfrond naar de noordelijke tot noordoostelijke hemel. Het Herfstvierkant staat lager en kan gekanteld lijken, met Enif ten westen ervan.
Ken je Cassiopeia al, dan kan de herkenbare W je ook naar het juiste gebied leiden: kijk ten zuiden van Cassiopeia richting Andromeda, en je komt bij het Herfstvierkant van Pegasus.
Pegasus: mythologie
Pegasus is het gevleugelde paard uit de Griekse mythologie. Het wordt geboren uit het bloed van Medusa wanneer Perseus haar hoofd afhakt. In sommige versies vermengt het bloed zich met zeeschuim.
Veel verhalen verbinden Pegasus met Perseus en Andromeda. In één versie rijdt Perseus op Pegasus om Andromeda te redden. In een andere vliegt hij met de gevleugelde sandalen van Hermes.
Pegasus is vooral bekend als het rijdier van Bellerophon. Met een gouden hoofdstel van Athena temt Bellerophon het paard en verslaat hij de Chimaera. Later probeert hij naar de Olympus te vliegen. Zeus stuurt een daas om Pegasus te steken. Het paard steigert, Bellerophon valt en Pegasus bereikt veilig de goden. Daar draagt het paard de bliksemschichten van Zeus, waarna het als het sterrenbeeld Pegasus tussen de sterren wordt geplaatst.
Waterman
- Helderheid: ☆☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 65° NB tot 90° ZB
- Helderste ster: Sadalsuud (mag. 2,9)
- Bijzondere deepskyobjecten: Saturnusnevel (NGC 7009, mag. 8), Helixnevel (NGC 7293, mag. 7,3)
Zo vind je Waterman in oktober
Waterman is een zwak sterrenbeeld met maar weinig heldere sterren. Kies daarom een donkere, maanloze nacht om het te bekijken. Het ligt tussen Steenbok en Vissen en hoort bij de dierenriem, waardoor de zon, de maan en de planeten erdoorheen kunnen bewegen.
Kijk op het noordelijk halfrond naar het zuiden en zoek een zwak, uitgestrekt patroon. Het asterisme de Waterkruik, een kleine Y van vier sterren, helpt je het sterrenbeeld te herkennen.
Op het zuidelijk halfrond staat Waterman veel hoger aan de hemel. Gebruik de heldere Fomalhaut in Zuidervis als oriëntatiepunt: Waterman ligt er direct ten noorden van.
Waterman: mythologie
Waterman wordt afgebeeld als de Waterdrager. In de Griekse mythologie stelt hij Ganymedes voor, een knappe Trojaanse herder. Zeus werd verliefd op de jongen en bracht hem naar de Olympus, door zelf de gedaante van een adelaar aan te nemen of zijn Arend te sturen. Ganymedes werd de schenker van de goden en schonk hun wijn en nectar.
Op veel afbeeldingen van Waterman stroomt water uit zijn kruik. Die stroom zou de Grote Vis (Zuidervis) voeden en het regenseizoen aankondigen. Om Ganymedes te eren, plaatste Zeus de Waterdrager als Waterman tussen de sterren.
Cepheus
- Helderheid: ☆☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 90° NB tot 10° ZB
- Helderste ster: Alderamin (mag. 2,5)
- Bijzondere deepskyobjecten: Irisnevel (NGC 7023, mag. 6,8)
Zo vind je Cepheus in oktober
Cepheus ligt dicht bij de noordelijke hemelpool, tussen Cassiopeia en de Poolster. De vijf belangrijkste sterren vormen een herkenbaar patroon dat lijkt op een kindertekening van een huis.
Kijk op het noordelijk halfrond naar de noordelijke hemel. Vanaf ongeveer 40° NB en verder naar het noorden is Cepheus circumpolair: het sterrenbeeld blijft de hele nacht en het hele jaar boven de horizon.
Op het zuidelijk halfrond staat Cepheus heel laag boven de noordelijke horizon en is het alleen zichtbaar vanaf relatief lage zuidelijke breedten. Verder naar het zuiden blijft het grootste deel of de volledige hoofdfiguur onder de horizon.
Cepheus: mythologie
Het sterrenbeeld Cepheus is genoemd naar de mythische koning van Ethiopië, echtgenoot van Cassiopeia en vader van Andromeda. Na zijn dood zou Zeus hem tussen de sterren hebben geplaatst omdat hij afstamde van de nimf Io, een van Zeus’ geliefden. De hele koninklijke familie is samen met Pegasus en Perseus aan de herfsthemel te zien.
Hagedis
- Helderheid: ☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 90° NB tot 35° ZB
- Helderste ster: Stellio (Alpha Lacertae, mag. 3,8)
- Bijzondere deepskyobjecten: NGC 7243 (open sterrenhoop, mag. 6,4)
Zo vind je Hagedis in oktober
Hagedis ligt in een relatief donker deel van de hemel tussen Zwaan en Andromeda, met Cassiopeia en Cepheus ten noorden en het Herfstvierkant van Pegasus ten zuiden ervan. De zwakke sterren vormen een kleine zigzag die vaak wordt vergeleken met een “kleine W”, als een zwakkere versie van de veel helderdere W van Cassiopeia in de buurt.
Kijk op het noordelijk halfrond hoog aan de noordelijke tot noordoostelijke hemel. Gebruik Zwaan en Cassiopeia als belangrijkste oriëntatiepunten en zoek vervolgens in het donkere gebied ertussen.
Op het zuidelijk halfrond staat Hagedis laag boven de noordelijke horizon. Het sterrenbeeld is het best te zien vanaf lagere zuidelijke breedten. Een vrije horizon en een donkere hemel helpen om de zwakke sterren te onderscheiden.
Hagedis: mythologie
Hagedis werd in 1687 geïntroduceerd door Johannes Hevelius en afgebeeld in zijn sterrenatlas, die in 1690 na zijn dood verscheen. Er hoort geen oude mythe bij. De Latijnse naam Lacerta betekent “hagedis” en verwijst naar het kleine, kronkelende patroon van de sterren.
Octant
- Helderheid: ☆
- Zichtbaarheidsgebied: van 5° ZB tot 90° ZB
- Helderste ster: Nu (ν) Octantis (mag. 3,7)
- Bijzondere deepskyobjecten: NGC 7098 (mag. 11,3)
Zo vind je Octant in oktober
Octant omringt de zuidelijke hemelpool en is een zwak sterrenbeeld zonder opvallend sterrenpatroon. De helderste ster, Nu (ν) Octantis, heeft een magnitude van slechts ongeveer 3,7. Een donkere hemel helpt dus bij het waarnemen.
Kijk op het zuidelijk halfrond naar het zuiden en bepaal eerst waar de zuidelijke hemelpool ligt. Een veelgebruikte methode gaat uit van het Zuiderkruis: trek een denkbeeldige lijn langs de lange as van het kruis richting de voet en verleng die met ongeveer vierenhalf keer de lengte van die as. Octant ligt rond dit gebied. De zwakke ster Sigma Octantis (mag. 5,5) staat dicht bij de hemelpool. Anders dan de Poolster in het noorden is deze ster echter te zwak om met het blote oog een duidelijk oriëntatiepunt te vormen. Een astronomie-app kan je helpen de zwakke sterren van het sterrenbeeld te herkennen.
Op het noordelijk halfrond is Octant vanaf de meeste plaatsen niet zichtbaar. Alleen waarnemers heel dicht bij de evenaar kunnen een deel van het sterrenbeeld uiterst laag boven de zuidelijke horizon zien.
Octant: mythologie
Octant heeft geen oude mythologie. Het sterrenbeeld werd in de 18e eeuw geïntroduceerd door de Franse astronoom Nicolas-Louis de Lacaille en genoemd naar de octant, een navigatie-instrument waarmee de hoogte van hemellichamen wordt gemeten. Net als verschillende andere sterrenbeelden van Lacaille stelt Octant een wetenschappelijk instrument voor in plaats van een mythologische figuur.
Welke sterrenbeelden zijn in oktober het best te zien op elk halfrond?
Op het noordelijk halfrond staan in oktober vooral Pegasus, Cepheus, Hagedis, Waterman en Zuidervis uit deze lijst gunstig. Pegasus is makkelijk te herkennen aan het Herfstvierkant, terwijl Cepheus hoog aan de noordelijke hemel staat.
Op het zuidelijk halfrond staan Kraanvogel, Zuidervis, Waterman en Octant bijzonder gunstig. Kraanvogel en Zuidervis staan hoog aan de hemel, terwijl Octant de zuidelijke hemelpool omringt. Pegasus is ook zichtbaar in het noordelijke deel van de hemel.
Wat is er nog meer te zien aan de nachthemel van oktober 2026?
De nieuwe maan op 10 oktober zorgt voor de donkerste nachten van de maand. De nachten rond die datum zijn daarom bijzonder geschikt om zwakke sterrenbeelden en deepskyobjecten te bekijken. De volle maan valt op 26 oktober en staat op het noordelijk halfrond traditioneel bekend als de Jagersmaan. De andere belangrijke maanfasen zijn het laatste kwartier op 3 oktober en het eerste kwartier op 18 oktober. De precieze tijden vind je in onze maankalender.
In oktober 2026 vinden verschillende bijzondere gebeurtenissen plaats:
- 4 oktober: Saturnus bereikt zijn oppositie, schijnt met magnitude 0,3 en blijft de hele nacht zichtbaar.
- 6 oktober: De maan komt uiterst dicht bij Jupiter. Vanuit delen van Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en verschillende Atlantische eilanden is een bedekking van Jupiter door de maan te zien.
- 8–9 oktober: De Draconiden bereiken hun maximum onder uitstekende omstandigheden: de maan is voor slechts ongeveer 3% verlicht. Deze meteorenzwerm levert gewoonlijk ongeveer vijf meteoren per uur op en is het best te zien vanaf het noordelijk halfrond.
- 12 oktober: Mercurius bereikt zijn grootste oostelijke elongatie en staat op ongeveer 25° van de zon. Op het zuidelijk halfrond is de planeet ’s avonds bijzonder goed te zien, terwijl Mercurius op gematigde noordelijke breedten veel lager in de schemering blijft staan.
- 21–22 oktober: De Orioniden bereiken hun maximum, met tot ongeveer 20 meteoren per uur. De wassende maan, tussen eerste kwartier en volle maan, stoort vroeg in de nacht. Na maanondergang wordt de hemel weer donkerder, waardoor de uren voor zonsopkomst het gunstigst zijn.
De mooiste sterrenbeelden en sterren van oktober: de belangrijkste punten
Oktober biedt een gevarieerde mix van heldere en zwakke sterrenbeelden. Begin op het noordelijk halfrond bij het Herfstvierkant van Pegasus. Gebruik daarna de nabijgelegen Cassiopeia, Cepheus en Zwaan om het zwakkere sterrenbeeld Hagedis te vinden. Verder naar het zuiden is de heldere Fomalhaut een uitstekend oriëntatiepunt voor Zuidervis en Waterman.
Op het zuidelijk halfrond staan Zuidervis en Kraanvogel bijzonder gunstig. Octant omringt de zuidelijke hemelpool, maar is door zijn zwakke sterren veel moeilijker te herkennen. Pegasus en Waterman zijn ook in het noordelijke deel van de hemel zichtbaar.
Kies voor de zwakste sterrenbeelden een donkere, maanloze avond rond 21:00 uur lokale tijd. Wil je een van deze sterrenbeelden vinden? Open de gratis app Star Walk 2, typ de naam in het zoekveld en volg de pijl op de hemelkaart.
