Deep-skyobjecten in november 2026: de beste doelen voor waarnemen en astrofotografie

~12 min

November biedt deep-skyobjecten voor iedere sterrenkijker. Hieronder vind je de beste objecten om in november te bekijken en te fotograferen, waaronder sterrenhopen, sterrenstelsels en nevels. Gebruik de app Sky Tonight om ze aan jouw hemel te vinden en te zien wanneer ze vanaf jouw precieze locatie het gunstigst staan.

Inhoud

Controleer de maanfase voordat je in november deep-skyobjecten bekijkt of fotografeert

Voor zwakke deep-skyobjecten geldt: hoe donkerder de hemel, hoe beter. Fel maanlicht vermindert het contrast en kan sterrenstelsels en diffuse nevels laten verdwijnen, zowel bij visueel waarnemen als op foto’s.

In november 2026 valt Nieuwe Maan op 9 november om 08:02 CET (07:02 UTC). De nachten rond 9 november zijn daardoor de beste van de maand om zwakke deep-skyobjecten te bekijken en te fotograferen. Volle Maan valt op 24 november om 15:53 CET (14:53 UTC), waardoor de nachten rond die datum minder geschikt zijn voor zwakke sterrenstelsels en diffuse nevels. CET is de lokale tijd in Nederland en België, UTC+1.

De verlichte fractie van de Maan en de tijden van maanopkomst en maanondergang op jouw locatie vind je in onze online maankalender.

6–12 november: de viersterrenstelselsuitdaging tijdens maanloze novembernachten

Hemelverschijnselen in november: de uitdaging met vier sterrenstelsels
Kun je vier sterrenstelsels in één nacht zien? Zoek vanaf het zuidelijk halfrond naar de Melkweg, het Andromedastelsel en de Grote en Kleine Magelhaense Wolk.

Hier is een bijzondere uitdaging voor sterrenliefhebbers op het zuidelijk halfrond: kun je vier sterrenstelsels in één nacht zien? De nachten rond de nieuwe maan van 9 november zijn een uitstekende gelegenheid om het te proberen, met een donkere hemel en nauwelijks maanlicht. Vanuit Nederland en België blijven de Magelhaense Wolken onder de horizon, dus daar kun je de volledige uitdaging niet volbrengen. Dat kan wel vanaf zuidelijker breedten, bijvoorbeeld tijdens een reis naar het zuidelijk halfrond.

Begin met de Grote en Kleine Magelhaense Wolk aan de zuidelijke hemel. Deze twee naburige dwergsterrenstelsels behoren tot de gemakkelijkst te vinden deepskyobjecten vanaf het zuidelijk halfrond. Onder een donkere hemel lijken ze op zwakke, lichtende wolken. Zoek daarna de brede, wazige band van onze eigen Melkweg die zich over de hemel uitstrekt.

Het laatste en lastigste doelwit is het Andromedastelsel. Zoek een zwakke, langgerekte lichtvlek laag aan de noordelijke hemel. Rond 9 november staat Andromeda laat op de avond op zijn hoogste punt. Hoe zuidelijker je bent, hoe lager het stelsel blijft. Ten zuiden van ongeveer 49° ZB komt het zelfs nooit op. De beste kans om de uitdaging te volbrengen heb je tussen 15° en 30° ZB, waar Andromeda redelijk hoog komt en ook de Magelhaense Wolken gunstig staan. Kies een plek met een zeer donkere hemel en vrij uitzicht op de noordelijke horizon. Een verrekijker maakt Andromeda gemakkelijker te vinden, al kun je onder uitstekende omstandigheden alle vier de sterrenstelsels met het blote oog zien.

De beste deep-skyobjecten in november voor het blote oog

Geen speciale apparatuur? Geen probleem! Sommige heldere deep-skyobjecten in november zijn zonder optische hulpmiddelen te zien: van fonkelende sterrenhopen tot hele sterrenstelsels die als zachte lichtvlekjes aan de donkere hemel verschijnen. Kies vanuit Nederland en Vlaanderen vooral noordelijke doelen. De Kleine Magelhaense Wolk en de hier besproken bolhopen in Toekan blijven daar onder de horizon en zijn doelen voor een reis naar zuidelijkere breedten.

Hyaden

Hyaden-sterrenhoop
De Hyaden liggen dicht bij Aldebaran, de helderste ster in Stier. Echter, de ster behoort niet tot de sterrenhoop.
  • Andere namen: Melotte 25, Caldwell 41, Collinder 50
  • Objecttype: Open sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: 5°30′ (11 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 0,5
  • Sterrenbeeld: Stier
  • Het best zichtbaar vanaf: Beide halfronden

De Hyaden vormen de dichtstbijzijnde grote open sterrenhoop, op ongeveer 150 lichtjaar van de Aarde. Hun sterren tekenen het bekende V-vormige gezicht van de Stier. De heldere oranje ster Aldebaran lijkt bij de hoop te horen, maar staat in werkelijkheid veel dichterbij en is geen lid van de Hyaden.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Hyaden vinden
Zoek eerst de bekende Gordel van Orion in het sterrenbeeld Orion. Verleng de lijn in gedachten naar het westen, richting de roodoranje Aldebaran in Stier. De omringende sterren vormen een duidelijke V: het centrale gebied van de Hyaden.

De Hyaden zijn zo groot dat je met het blote oog of een verrekijker een beter totaalbeeld krijgt dan met een telescoop. Onder een donkere hemel is het V-vormige patroon gemakkelijk te herkennen.

Gebruik voor fotografie een camera met een standaardlens of korte telelens. De sterrenhoop beslaat meer dan tien vollemaandiameters, waardoor een smal telescoopbeeld een groot deel zou afsnijden. Als je Aldebaran in de compositie opneemt, valt de kenmerkende V-vorm extra op.

Alfa Persei-sterrenhoop

Alfa Persei-sterrenhoop
De Alfa Persei-sterrenhoop is een relatief jonge sterrenhoop in Perseus, met een geschatte leeftijd van ongeveer 50–90 miljoen jaar.
  • Andere namen: Melotte 20, Collinder 39
  • Objecttype: Open sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 6° (12 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: ongeveer 1,2
  • Sterrenbeeld: Perseus
  • Het best zichtbaar vanaf: Het noordelijk halfrond

De Alfa Persei-sterrenhoop is een grote groep sterren rond Mirfak, de helderste ster van Perseus. Hij staat op ongeveer 550–600 lichtjaar afstand en beslaat een groot gebied aan de hemel.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Alfa Persei-sterrenhoop vinden
Zoek Cassiopeia aan de hand van de kenmerkende W-vorm. Verleng een denkbeeldige lijn van Tsih via Ruchbah naar Perseus. Die wijst naar de heldere Mirfak (Alfa Persei), nabij het centrum van de Alfa Persei-sterrenhoop.

Vanaf een donkere plek is de sterrenhoop met het blote oog te zien, maar een verrekijker levert een veel rijker beeld op en laat veel meer sterren zien.

Door zijn enorme hoekafmetingen is hij ideaal voor astrofotografie met een groot beeldveld. Gebruik een cameralens of een telescoop met een korte brandpuntsafstand, zodat Mirfak en de omliggende sterren ruim in beeld passen.

Kleine Magelhaense Wolk

Kleine Magelhaense Wolk
Kleine Magelhaense Wolk — een van de verst zichtbare objecten met het blote oog.
  • Andere namen: SMC, NGC 292
  • Objecttype: Dwergstelsel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 5° × 3° (10 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: ongeveer 2
  • Sterrenbeeld: Toekan
  • Het best zichtbaar vanaf: Het zuidelijk halfrond

De Kleine Magelhaense Wolk is een onregelmatig dwergstelsel op ongeveer 200.000 lichtjaar afstand. Het is een van de dichtstbijzijnde sterrenstelsels buiten de Melkweg en vanaf het zuidelijk halfrond gemakkelijk met het blote oog te zien.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Kleine Magelhaense Wolk en 47 Tucanae vinden
Zoek Achernar, de helderste ster van Eridanus. De Kleine Magelhaense Wolk staat ongeveer 16° verder in de richting van Toekan en lijkt op een zwakke lichtwolk, los van de sterrenband van de Melkweg. 47 Tucanae ziet eruit als een heldere, wazige ‘ster’ vlak ten westen van het stelsel.

Vanaf donkere locaties is de Kleine Magelhaense Wolk goed zichtbaar zonder optische hulpmiddelen. Een verrekijker laat de onregelmatige vorm en de ongelijkmatige gloed zien.

Zijn grote schijnbare afmetingen maken hem uitstekend geschikt voor astrofotografie met een groot beeldveld. Met een cameralens of refractor met korte brandpuntsafstand kun je ook de nabijgelegen 47 Tucanae vastleggen: een klassieke compositie van de zuidelijke hemel.

47 Tucanae

47 Tucanae
47 Tucanae – een bolvormige sterrenhoop in het sterrenbeeld Tucana.
  • Andere namen: NGC 104, Caldwell 106
  • Objecttype: Bolvormige sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 30′ (1,0 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 4,0
  • Sterrenbeeld: Toekan
  • Het best zichtbaar vanaf: Het zuidelijk halfrond

47 Tucanae is een van de helderste en grootste bolvormige sterrenhopen aan de hemel, op ongeveer 13.000 lichtjaar afstand. Hij is een geliefd zuidelijk object en staat vaak op groothoekopnamen van het gebied rond de Kleine Magelhaense Wolk.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Onder een donkere zuidelijke hemel ziet 47 Tucanae er met het blote oog uit als een klein wazig vlekje. Met een verrekijker is hij veel gemakkelijker te zien, terwijl een telescoop de eerste afzonderlijke sterren in de buitengebieden zichtbaar maakt.

In november is dit een van de indrukwekkendste astrofotografiedoelen aan de zuidelijke hemel. Met een gemiddelde of lange brandpuntsafstand kun je het dichtbevolkte sterrenveld oplossen, maar voorkom dat de heldere kern overbelicht raakt.

Best Deep-Sky Objects: Southern Hemisphere
Leer hoe je de helderste deep-skyobjecten van de zuidelijke hemel kunt zien. Sommige zijn zelfs zonder optiek zichtbaar!
Zie Infografiek

De beste deep-skyobjecten in november voor de verrekijker

De volgende doelen zijn te zwak of te compact om met het blote oog goed te bewonderen, maar worden zichtbaar met een gewone verrekijker. Sommige zijn ook prachtig in een kleine telescoop.

M34

Messier 34
M34 is een open sterrenhoop van middelbare leeftijd. Zijn sterren ontstonden enkele honderden miljoenen jaren geleden.
  • Andere namen: NGC 1039
  • Objecttype: Open sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 35′ (1,2 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 5,2–5,5
  • Sterrenbeeld: Perseus
  • Het best zichtbaar vanaf: Het noordelijk halfrond

M34 is een heldere open sterrenhoop op ongeveer 1500 lichtjaar afstand. Enkele honderden sterren zijn verspreid over een gebied dat iets groter is dan de Volle Maan.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

M34 vinden
Zoek de heldere Algol in Perseus en de iets zwakkere Misam vlak ten noorden ervan. Gebruik deze sterren als basis van een denkbeeldige langgerekte driehoek. M34 ligt bij de derde hoek, ongeveer 5° westnoordwestelijk van Algol. De sterrenhoop is helder genoeg om gemakkelijk met een verrekijker te vinden.

Onder een uitzonderlijk donkere hemel kun je M34 mogelijk met het blote oog zien, maar een verrekijker is de gemakkelijkste manier om de sterrenhoop te vinden. Een kleine telescoop bij lage vergroting laat veel meer afzonderlijke sterren zien.

M34 is een gemakkelijk fotografisch doel. Een kleine telescoop of telelens biedt een passend beeldveld, en voor de helderste sterren zijn geen extreem lange belichtingen nodig.

M103

M103
M103 (NGC 581) is een compacte open sterrenhoop in de rijke sterrenvelden van Cassiopeia. Het is een van de verste open sterrenhopen in de catalogus van Charles Messier.
  • Andere namen: NGC 581
  • Objecttype: Open sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 6′ (0,2 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 7,4
  • Sterrenbeeld: Cassiopeia
  • Het best zichtbaar vanaf: Het noordelijk halfrond

M103 is een compacte open sterrenhoop in Cassiopeia. Hij heeft een kenmerkende driehoek- of waaiervorm en ligt in een rijk sterrenveld van de Melkweg.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

M103 vinden
Zoek de W van Cassiopeia en Ruchbah bij een van de onderste hoekpunten. M103 staat slechts ongeveer 1° ten noordoosten van Ruchbah.

Je kunt M103 vinden met een 10×50-verrekijker, al laat een telescoop de afzonderlijke sterren veel duidelijker zien. Zijn ligging bij Ruchbah maakt het zoeken relatief eenvoudig.

Gebruik voor M103 een gemiddelde brandpuntsafstand om ook een deel van de dichte omliggende sterrenvelden van Cassiopeia in de compositie op te nemen.

NGC 362

NGC 362
NGC 362 — een van de jongste bolvormige clusters.
  • Andere namen: Caldwell 104
  • Objecttype: Bolvormige sterrenhoop
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 13′ (0,4 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 6,5
  • Sterrenbeeld: Toekan
  • Het best zichtbaar vanaf: Het zuidelijk halfrond

NGC 362 is een bolvormige sterrenhoop op ongeveer 30.000 lichtjaar van de Aarde. Met een leeftijd van ongeveer 10–11 miljard jaar is hij relatief jong voor een bolhoop in de Melkweg.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

NGC 362 vinden
Zoek de Kleine Magelhaense Wolk in Toekan. NGC 362 staat bij de noordoostelijke rand, in hetzelfde hemelgebied als 47 Tucanae, en lijkt in de verrekijker op een kleine wazige ‘ster’.

Onder een donkere hemel verschijnt NGC 362 in een gewone verrekijker als een klein wazig vlekje. Een kleine telescoop toont het heldere centrum duidelijker; om afzonderlijke sterren aan de randen te onderscheiden is een grotere telescoop nodig.

Voor een foto van de sterrenhoop zelf werkt een telescoop met een gemiddelde brandpuntsafstand goed. Een ruimer beeldveld kan ook de Kleine Magelhaense Wolk omvatten, die dichtbij aan de hemel staat.

De beste deep-skyobjecten in november voor de telescoop

November biedt ook doelen waarvan de schoonheid vooral zichtbaar wordt door een telescoop en op lang belichte foto’s. Deze objecten zijn zwakker, kleiner of hebben een lagere oppervlaktehelderheid.

Spookstelsel

Spooksterrenstelsel
Spooksterrenstelsel — een spiraalvormig sterrenstelsel met prominente en goed gedefinieerde spiraalarmen.
  • Andere namen: M74, NGC 628
  • Objecttype: Spiraalstelsel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 10′ × 10′ (0,3 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: ongeveer 9,5
  • Sterrenbeeld: Vissen
  • Het best zichtbaar vanaf: Beide halfronden

Het Spookstelsel is een groot spiraalstelsel op ongeveer 32 miljoen lichtjaar afstand. We kijken vrijwel recht op de schijf, en de spiraalarmen zijn duidelijk gevormd. Daardoor is het een geliefd onderzoeksobject voor astronomen die de oorsprong en structuur van spiraalstelsels bestuderen.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Spookstelsel vinden
Zoek Eta Piscium (η Psc) in Vissen. Het Spookstelsel staat ongeveer 1,3° oostnoordoostelijk van deze ster.

Gebruik voor visueel waarnemen een telescoop onder een donkere, maanloze hemel. Een kleine telescoop kan het helderdere centrum tonen, maar een grotere opening vergroot de kans om de zwakke buitenste gloed te zien.

Fotografisch heeft het Spookstelsel veel meer te bieden. Een lange totale belichtingstijd kan de spiraalarmen en stervormingsgebieden zichtbaar maken. Een telescoop met een gemiddelde of lange brandpuntsafstand past beter dan apparatuur voor een groot beeldveld.

NGC 1097

NGC 1097
NGC 1097 is een balkspiraalstelsel in Oven. Het bevat een superzwaar zwart gat en een heldere ring van actieve stervorming rond de kern.
©ESO
  • Andere namen: Caldwell 67, Arp 77
  • Objecttype: Balkspiraalstelsel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 9′ × 6′ (0,3 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: ongeveer 10
  • Sterrenbeeld: Oven
  • Het best zichtbaar vanaf: Het zuidelijk halfrond

NGC 1097 is een balkspiraalstelsel op ongeveer 45–50 miljoen lichtjaar afstand. Het heeft een heldere centrale balk, een actieve kern en opvallende gebogen spiraalarmen.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

NGC 1097 vinden
Zoek de dubbelster Alfa Fornacis (α For) en beweeg ongeveer 5° naar het zuidwesten, naar Bèta Fornacis (β For). Vanaf daar vind je NGC 1097 ongeveer 2° naar het noorden en iets naar het westen.

Om NGC 1097 visueel te zien, heb je een telescoop nodig. Onder een donkere zuidelijke hemel is het heldere centrum bereikbaar, terwijl de zwakkere spiraalstructuur veel moeilijker te zien is. Vanuit Nederland en Vlaanderen blijft het stelsel zeer laag boven de zuidelijke horizon: een vrij uitzicht en een donkere locatie zijn belangrijk.

Gebruik voor astrofotografie een telescoop met een gemiddelde of lange brandpuntsafstand. Meer totale belichtingstijd helpt om de balk, spiraalarmen en zwakke buitenstructuur zichtbaar te maken.

Cleopatra’s Oog

Cleopatra’s Oog
Cleopatra’s Oog (NGC 1535) is een planetaire nevel in Eridanus. Een kleine blauwgroene schil omringt het hete overblijfsel van een stervende ster en geeft de nevel zijn oogachtige uiterlijk.
  • Andere namen: NGC 1535
  • Objecttype: Planetaire nevel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 20″ (0,01 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: 9,6
  • Sterrenbeeld: Eridanus
  • Het best zichtbaar vanaf: Beide halfronden

Cleopatra’s Oog (NGC 1535) is een compacte planetaire nevel die is ontstaan uit gas dat een stervende ster heeft uitgestoten. Door zijn kleine afmetingen en relatief hoge oppervlaktehelderheid is hij een interessant doel bij hoge vergroting.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Cleopatra’s Oog vinden
Zoek Zaurak in het noordelijke deel van Eridanus en trek in gedachten een lijn naar de heldere Rigel in Orion. Cleopatra’s Oog ligt vlak bij het snijpunt met een tweede denkbeeldige lijn, van Arneb in Haas naar Rana in Eridanus.

Gebruik een telescoop bij een gemiddelde of hoge vergroting om Cleopatra’s Oog van de omringende sterren te onderscheiden. Bij goede omstandigheden kun je het kleine blauwgroene schijfje zien.

De grootste fotografische uitdaging is de zeer kleine schijnbare omvang. Een lange brandpuntsafstand en rustige lucht, oftewel goede seeing, zijn hier belangrijker dan een groot beeldveld.

Hartnevel

Hartnevel
Lijkt IC1805 meer op een hart of een hond voor jou?
  • Andere namen: IC 1805, Sh2-190
  • Objecttype: Emissienevel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 2,5° × 2,5° (5 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: Geen betrouwbaar vastgestelde waarde
  • Sterrenbeeld: Cassiopeia
  • Het best zichtbaar vanaf: Het noordelijk halfrond

De Hartnevel is een grote emissienevel op 7500 lichtjaar afstand. De kenmerkende vorm ontstaat door sterrenwinden van de hete sterren in het centrum.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

Hartnevel vinden
Zoek de W van Cassiopeia en Segin aan een van de uiteinden. Beweeg ongeveer 5° oostzuidoostelijk vanaf Segin om bij de Hartnevel te komen.

De Hartnevel heeft een zeer lage oppervlaktehelderheid en is daardoor moeilijk visueel te zien. Een donkere hemel, een telescoop met een groot beeldveld en een nevelfilter bieden de beste kans om delen ervan waar te nemen.

Voor astrofotografie is IC 1805 juist een van de hoogtepunten van november. Door zijn grote afmetingen past hij goed bij een telescoop met een groot beeldveld of een telelens. Een H-alfa- of dualbandfilter laat de nevel sterk naar voren komen. Bij een voldoende groot beeldveld past ook de nabijgelegen Zielnevel op de foto.

NGC 1333

NGC 1333
NGC 1333 is een reflectienevel en actief stervormingsgebied waarin jonge stellaire objecten ingebed zijn in wolken van gas en stof.
  • Andere namen: Ced 16, Embryonevel
  • Objecttype: Reflectienevel
  • Schijnbare afmetingen: ongeveer 6′ × 3′ (0,2 × maandiameter)
  • Schijnbare magnitude: ongeveer 10–11
  • Sterrenbeeld: Perseus
  • Het best zichtbaar vanaf: Het noordelijk halfrond

NGC 1333 is een reflectienevel en actief stervormingsgebied in de moleculaire wolk van Perseus, op ongeveer 1000 lichtjaar afstand. De blauwe reflectienevel wordt omringd door donker stof en jonge sterren.

Tips voor waarnemen en astrofotografie

NGC 1333 vinden
Zoek het gebied tussen de Plejaden in Stier en Algol in Perseus. NGC 1333 ligt in het zuiden van Perseus, bij de grens met Ram en Stier, in de buurt van Zeta Persei (ζ Per) en de zwakkere Atik.

NGC 1333 is een moeilijk visueel doel. Zelfs voor de helderste nevelgebieden zijn een telescoop en een echt donkere hemel nodig; maanloze omstandigheden helpen aanzienlijk.

Astrofotografie laat veel meer zien. Breedbandopnamen kunnen de blauwe reflectienevel samen met de donkere stofstructuren eromheen vastleggen.

Deep-skyobjecten in november: veelgestelde vragen

Wat is een deep-skyobject?

De term ‘deep-skyobject’ (DSO) wordt vooral door amateurastronomen gebruikt voor objecten buiten het zonnestelsel die geen afzonderlijke sterren zijn. Hieronder vallen sterrenstelsels, nevels (emissie-, reflectie- en donkere nevels), supernovaresten en sterrenhopen (open en bolvormig).

Welke deep-skyobjecten kan ik in november zonder telescoop zien?

Onder geschikte omstandigheden zijn enkele heldere novemberobjecten met het blote oog zichtbaar: de Hyaden, de Alfa Persei-sterrenhoop, 47 Tucanae en de Kleine Magelhaense Wolk. De zichtbaarheid hangt sterk af van je breedtegraad en plaatselijke lichtvervuiling. Vanuit Nederland en Vlaanderen kun je de eerste twee bekijken; de laatste twee blijven onder de horizon.

Wat zijn de beste astrofotografiedoelen in november?

Goede doelen voor beginners zijn de Hyaden, de Alfa Persei-sterrenhoop, M34, 47 Tucanae en de Kleine Magelhaense Wolk, mits ze vanaf jouw breedtegraad zichtbaar zijn.

Meer ervaren fotografen kunnen de Hartnevel, het Spookstelsel, NGC 1097, NGC 1333 of Cleopatra’s Oog proberen.

De keuze hangt ook af van je apparatuur: grote objecten zoals de Hyaden en de Hartnevel zijn geschikt voor een groot beeldveld, terwijl compacte objecten zoals Cleopatra’s Oog profiteren van een lange brandpuntsafstand.

Wat is een sterrenstelsel?

Een sterrenstelsel is een enorm systeem van sterren, gas, stof en donkere materie dat door de zwaartekracht bijeen wordt gehouden. Sterrenstelsels bestaan in allerlei vormen en maten: spiraalvormig, elliptisch of onregelmatig. Een bekend voorbeeld is het Andromedastelsel, ons dichtstbijzijnde grote buurstelsel, dat vanaf het noordelijk halfrond met het blote oog zichtbaar is. Onze Melkweg is ook een spiraalstelsel en bevat honderden miljarden sterren, waaronder de Zon.

Wat is een nevel?

Een nevel is een enorme wolk van gas en stof in de ruimte. Sommige, zoals de Orionnevel en de Hartnevel, zijn stervormingsgebieden. Planetaire nevels zoals Cleopatra’s Oog ontstaan uit gas dat stervende sterren uitstoten. Afhankelijk van hun samenstelling en de wisselwerking met sterrenlicht onderscheiden we emissienevels, reflectienevels en donkere nevels.

Wat is een sterrenhoop?

Een sterrenhoop is een groep sterren die uit dezelfde moleculaire wolk is ontstaan en door de zwaartekracht bijeen blijft. Er zijn twee hoofdtypen: open sterrenhopen, zoals de Plejaden, met los verspreide jonge sterren, en bolvormige sterrenhopen, zoals 47 Tucanae, die veel dichter opeengepakt en veel ouder zijn.

Wat betekenen de letters NGC en M?

Deze letters komen uit astronomische catalogi: lijsten waarmee astronomen hemelobjecten herkennen en ordenen. M staat voor de Messiercatalogus, die de Franse astronoom Charles Messier in de 18e eeuw samenstelde. Daarin staan bekende noordelijke objecten zoals het Andromedastelsel (M31) en de Orionnevel (M42). NGC betekent New General Catalogue, die later in de 19e eeuw werd samengesteld.

Meer over het ontstaan en het huidige gebruik van deze lijsten lees je in ons artikel over de belangrijkste astronomische catalogi.

Hoe vind ik vanavond deep-skyobjecten?

De eenvoudigste manier is met de astronomie-app Sky Tonight. Tik op het vergrootglas in het hoofdscherm, voer de naam of catalogusaanduiding van het object in, bijvoorbeeld ‘Plejaden’ of ‘M45’, en tik op het blauwe doelsymbool. De app keert terug naar het hoofdscherm en toont de huidige positie op de hemelkaart. Richt je apparaat omhoog en volg de witte pijl om het object aan de hemel boven je te vinden. Je kunt ook de AR-modus inschakelen met de grote blauwe knop rechtsonder.

Deep-skyobjecten waarnemen: handige tips

Met deze tips haal je meer uit je waarneemsessie:

  • Plan je sessie vooraf. Kies bij voorkeur een nacht waarin de hemel lang donker blijft. Dat is vooral voor astrofotografen belangrijk, want de opnamen kunnen meerdere uren duren. Het tabblad ‘Hemel’ in de kalender van Sky Tonight helpt bij het plannen. Bekijk de video over alle kalenderfuncties.

  • Maak een lijst van deep-skyobjecten die vanaf jouw locatie zichtbaar zijn, met hun positie, helderheid en beste waarneemtijd. Gebruik sterrenkaarten, astronomische boeken, onlinebronnen en apps. Met Sky Tonight krijg je zo’n lijst binnen enkele seconden. Tik op het telescoopsymbool onderaan om het onderdeel ‘Vanavond zichtbaar’ te openen. Filter op deep-skyobjecten en sorteer ze op type, alfabet, datum of magnitude.

  • Zoek een plek met zo weinig mogelijk lichtvervuiling. Hoe donkerder de hemel, hoe meer je ziet. Deep-skyobjecten zijn vaak zwak en kosten tijd om te vinden en te bekijken. Wees geduldig en laat je ogen aan het donker wennen. Probeer ook perifeer kijken, een techniek die bij sommige zwakke doelen helpt.

  • Gebruik een rode zaklamp bij het afstellen van je apparatuur. Zo blijven je ogen beter aan het donker aangepast.

  • Trek warme kleding aan en neem warme drank mee: ’s nachts kan het koud worden, vooral als je lang stilstaat.

Deep-skyobjecten in november: conclusie

November heeft doelen voor waarnemers van elk niveau. Je kunt de Hyaden, de Alfa Persei-sterrenhoop, 47 Tucanae en de Kleine Magelhaense Wolk met het blote oog zien, M34, M103 en NGC 362 met een verrekijker verkennen, en een telescoop gebruiken voor moeilijkere objecten zoals het Spookstelsel, NGC 1097, Cleopatra’s Oog, de Hartnevel en NGC 1333. Kies wel op basis van je breedtegraad: de objecten in Toekan zijn vanuit Nederland en Vlaanderen niet zichtbaar.

Veel hiervan zijn ook uitstekende fotografische doelen, van enorme sterrenhopen voor een groot beeldveld tot compacte sterrenstelsels en nevels.

Voor de donkerste hemel in november 2026 plan je rond de Nieuwe Maan van 9 november. Gebruik Sky Tonight om elk doel te vinden en de beste waarneemtijd voor jouw locatie te kiezen.

De beste doelen voor waarnemen en astrofotografie per maand: een jaarkalender

De wonderen van de diepe hemel zijn niet beperkt tot november. Ontdek met onze maandgidsen wat het heelal het hele jaar door te bieden heeft:

Trustpilot