Sterrenbeeld Leeuw: feiten, sterren en hoe je het aan de nachtelijke hemel vindt
De Leeuw is een groot sterrenbeeld van de dierenriem in de vorm van een leeuw. Het herkenbaarste deel is de Sikkel, een gespiegeld vraagteken van heldere sterren, waarbij Regulus het hart van de Leeuw markeert. Het sterrenbeeld staat van maart tot mei ’s avonds het gunstigst aan de hemel en de hoofdfiguur is met het blote oog zichtbaar. In deze gids ontdek je waar de Leeuw aan de hemel staat, hoe je het sterrenbeeld vindt en welke sterren, sterrenstelsels en mythen het de moeite van het verkennen waard maken.
De positie van de Leeuw aan de hemel verandert afhankelijk van je locatie, de datum en het tijdstip. Gebruik Sky Tonight om te controleren of het sterrenbeeld nu boven jouw horizon staat en het aan de echte hemel te vinden.
Inhoud
- Sterrenbeeld Leeuw: feiten in één oogopslag
- Waar staat het sterrenbeeld Leeuw?
- Hoe vind je het sterrenbeeld Leeuw?
- Helderste sterren in het sterrenbeeld Leeuw
- Sterrenstelsels in de Leeuw: de beste doelen voor een telescoop
- Leonidenmeteorenzwerm in de Leeuw
- Sterrenbeeld Leeuw: mythe en geschiedenis
- Sterrenbeeld Leeuw en sterrenbeeldteken Leeuw: wat is het verschil?
Sterrenbeeld Leeuw: veelgestelde vragen
- Hoe ziet het sterrenbeeld Leeuw eruit?
- Kun je de Leeuw met het blote oog zien?
- Wat is de helderste ster in de Leeuw?
- Maakt de Steelpan deel uit van de Leeuw?
- Hoeveel sterren staan er in het sterrenbeeld Leeuw?
- Welke sterrenstelsels bevinden zich in de Leeuw?
- Waarom is de Leeuw een sterrenbeeld van de dierenriem?
- Sterrenbeeld Leeuw: belangrijkste feiten
Sterrenbeeld Leeuw: feiten in één oogopslag
- Naam: Leeuw (Leo)
- Oppervlakte: 947 vierkante graden (het 12e grootste sterrenbeeld)
- Middelpunt bij benadering: RK 11 u, dec. +15°
- Zichtbaar tussen: 90° N en 65° Z
- Beste zichtbaarheid in de avond: maart tot mei
- Helderste ster: Regulus (Alpha Leonis)
- Messierobjecten: 5 — M65, M66, M95, M96 en M105
- Belangrijkste meteorenzwerm: Leoniden
- Aangrenzende sterrenbeelden: Kreeft, Hoofdhaar, Beker, Waterslang, Kleine Leeuw, Lynx, Sextant, Grote Beer en Maagd
De Leeuw beslaat 947 vierkante graden aan de hemel en is daarmee het 12e grootste van de 88 moderne sterrenbeelden. Hoewel het grootste deel van de Leeuw ten noorden van de hemelequator ligt, is het sterrenbeeld vanaf bijna alle bewoonde breedtegraden zichtbaar. Het is bovendien een van de sterrenbeelden van de dierenriem. Dat betekent dat de ecliptica, de schijnbare baan van de Zon langs de hemel, erdoorheen loopt.
Waar staat het sterrenbeeld Leeuw?
Het sterrenbeeld Leeuw ligt tussen de Kreeft in het westen en de Maagd in het oosten. De Grote Beer en de Kleine Leeuw bevinden zich ten noorden ervan; de Waterslang, de Sextant en de Beker liggen ten zuiden ervan. Het Hoofdhaar grenst bij de staart aan de Leeuw.
De herkenbaarste onderdelen van het sterrenbeeld zijn:
- de Sikkel van de Leeuw, die de kop en manen van de Leeuw vormt;
- Regulus, de heldere ster aan de voet van de Sikkel;
- een driehoek van sterren — Denebola, Zosma en Chertan — die het achterlijf en de staart van de Leeuw vormt.
Wanneer is de Leeuw zichtbaar?
Noordelijk halfrond: de Leeuw valt van maart tot mei ’s avonds goed op. Rond april staat het sterrenbeeld na zonsondergang al hoog in het zuidoosten en later op de avond aan de zuidelijke hemel. In juni en juli verplaatst het zich naar de westelijke horizon en gaat het steeds vroeger onder.
Zuidelijk halfrond: de Leeuw is van februari tot mei ’s avonds het best te zien. Dit komt overeen met de late zomer en de herfst op het zuidelijk halfrond. Kijk naar het noorden. Vergeleken met het uitzicht vanaf noordelijke breedtegraden staat het sterrenbeeld ondersteboven en blijft het lager aan de hemel, vooral ver ten zuiden van de evenaar.
Het beste moment om de Leeuw te zien hangt af van je locatie. Over het algemeen bieden avonden in april de beste combinatie van duisternis en hoogte boven de horizon. Het sterrenbeeld is zichtbaar tussen ongeveer 90° N en 65° Z, al zien waarnemers dicht bij de zuidelijke zichtbaarheidsgrens het zeer laag boven de noordelijke horizon.
Van ongeveer 11 augustus tot 17 september beweegt de Zon door de officiële grenzen van de Leeuw. In deze periode gaat het sterrenbeeld grotendeels schuil in het daglicht of de heldere schemering, waardoor het ’s nachts niet volledig zichtbaar is. Wanneer zijn sterren steeds verder ten westen van de Zon komen te staan, verschijnen ze geleidelijk weer vóór zonsopkomst aan de ochtendhemel.
Hoe vind je het sterrenbeeld Leeuw?
Vind de Sikkel en Regulus
Begin met de Sikkel van de Leeuw. Deze bestaat uit zes sterren die samen een gespiegeld vraagteken vormen: Regulus, Eta Leonis, Algieba, Adhafera, Rasalas en Ras Elased Australis. Regulus is de heldere ‘punt’ onderaan het patroon.
Wanneer je Regulus hebt gevonden, zoek je verder naar het oosten naar een brede driehoek van sterren. Denebola vormt de oostelijke punt en markeert de staart van de Leeuw, terwijl Zosma en Chertan het achterlijf vormen. Samen maken de Sikkel en de driehoek de volledige figuur van de Leeuw veel gemakkelijker herkenbaar.
Regulus, Algieba en Denebola zijn helder genoeg om vanuit een stad zichtbaar te zijn. Bij sterke lichtvervuiling kunnen de zwakkere sterren die ze met elkaar verbinden echter verdwijnen. Onder een donkere hemel is de volledige omtrek van de Leeuw daarom gemakkelijker te volgen.
Gebruik de Steelpan om de Leeuw te vinden
Vanaf het noordelijk halfrond is de Steelpan in de Grote Beer een handige wegwijzer. Zoek eerst Megrez en Phecda, de twee sterren aan de kant van de bak die het dichtst bij de steel ligt. Trek een denkbeeldige lijn van Megrez door Phecda en verleng deze tot ver voorbij de bak. Deze lijn wijst naar de Sikkel van de Leeuw, met Regulus aan de voet ervan.
Deze methode werkt het best wanneer zowel de Steelpan als de Leeuw ruim boven de horizon staat. Hun stand verandert in de loop van de nacht. Zie de lijn daarom als een richting over de hemel en niet als iets dat in alledaagse zin letterlijk ‘omlaag’ wijst.
Hoe vind je de Leeuw met sterrenkijkapps?
De eenvoudigste manier om de Leeuw vanaf jouw exacte locatie te vinden, is met Sky Tonight of Star Walk 2:
- Open de app en tik op het pictogram van het vergrootglas.
- Typ ‘Leeuw’ in het zoekveld.
- Tik in Sky Tonight op het blauwe doelwitpictogram naast de naam van het sterrenbeeld. Tik in Star Walk 2 op het bijbehorende zoekresultaat.
- Tik op het kompaspictogram of richt je apparaat op de hemel.
- Volg de pijl op het scherm totdat het weergegeven sterrenbeeld samenvalt met zijn werkelijke positie aan de hemel.
Tip: kies een maanloze avond in april om je waarneming te plannen en stel een melding in de app in. Zo kun je oefenen met het vinden van de Sikkel, Regulus en Denebola wanneer de Leeuw gunstig aan de hemel staat.
Helderste sterren in het sterrenbeeld Leeuw
Regulus is duidelijk de helderste ster van de Leeuw. Daarna volgen Algieba en Denebola, die beide rond magnitude 2 schijnen. Omdat hun waarden dicht bij elkaar liggen en vaak worden afgerond, kunnen bronnen ze in een andere volgorde vermelden.
Regulus
- Andere namen: Alpha Leonis, 32 Leonis, Cor Leonis
- Type: viervoudig stersysteem
- Schijnbare magnitude: 1,4
- Afstand: ongeveer 79 lichtjaar
- Betekenis van de naam: ‘kleine koning’ (Latijn)
Regulus is de helderste ster van de Leeuw en markeert het hart van de Leeuw. Met het blote oog lijkt hij één blauwwitte lichtpunt, maar in werkelijkheid is het een systeem van vier sterren, verdeeld over twee paren.
Regulus staat op minder dan 1° van de ecliptica, waardoor de Maan en planeten vaak dicht langs de ster trekken. De Maan kan Regulus ook bedekken, waardoor de ster vanuit bepaalde delen van de aarde korte tijd verdwijnt. Door deze positie is Regulus zowel een gemakkelijk herkenningspunt als een frequente deelnemer aan conjuncties.
Algieba
- Andere namen: Gamma Leonis, 41 Leonis
- Type: dubbelstersysteem van twee geëvolueerde reuzensterren
- Gecombineerde schijnbare magnitude: ongeveer 2,0
- Afstand: ongeveer 130 lichtjaar
- Betekenis van de naam: ‘het voorhoofd’ (Arabisch)
Algieba is de helderste ster in het gebogen deel van de Sikkel. Met het blote oog lijkt hij één goudkleurige lichtpunt. Met een kleine telescoop en een middelhoge tot hoge vergroting kan hij bij een rustige atmosfeer worden gescheiden in een nauw paar geeloranje sterren.
Van een van de componenten van Algieba is bekend dat die een exoplaneet heeft. Daardoor is Algieba zowel een aantrekkelijke dubbelster voor waarnemers als een planetenstelsel buiten ons eigen zonnestelsel.
Denebola
- Andere namen: Beta Leonis, 94 Leonis
- Type: hoofdreeksster van spectraalklasse A
- Schijnbare magnitude: 2,1
- Afstand: ongeveer 36 lichtjaar
- Betekenis van de naam: ‘staart van de leeuw’ (Arabisch)
Denebola markeert de staart van de Leeuw en vormt het oostelijke uiteinde van de hoofdfiguur van het sterrenbeeld. Het is een hete witte ster die veel dichter bij de aarde staat dan Regulus of Algieba. Denebola vormt ook een hoekpunt van de Grote Diamant, een groot lenteasterisme waartoe ook Arcturus, Spica en Cor Caroli behoren.
Sterrenstelsels in de Leeuw: de beste doelen voor een telescoop
De belangrijkste deep-skyobjecten van de Leeuw zijn sterrenstelsels. Het sterrenbeeld bevat vijf Messierstelsels, die het best te zien zijn tijdens maanloze nachten onder een donkere hemel.
Verwacht niet dat deze sterrenstelsels er door het oculair uitzien als kleurrijke foto’s. Visueel verschijnen de meeste als zwakke grijze vlekken met een helderder centrum. Een telescoop vangt meer licht op, maar een donkere hemel en afgewend kijken zijn minstens zo belangrijk.
Leeuwentriplet: M65, M66 en NGC 3628
- Andere namen: M66-groep, Leeuwentrio
- Leden: M65, M66 en NGC 3628
- Geïntegreerde visuele magnitudes: ongeveer 8,9 tot 9,5
- Uitrusting: grote verrekijker onder een zeer donkere hemel (moeilijk); kleine telescoop aanbevolen
Het Leeuwentriplet is een van de beste groepen sterrenstelsels voor amateurastronomen. De drie spiraalstelsels passen samen in een beeldveld bij lage vergroting dat ongeveer 1° breed is. M65 ziet er sterk langgerekt uit, M66 heeft op foto’s een asymmetrische spiraalvorm en NGC 3628 wordt van opzij gezien, met een donkere stofband.
De groep bevindt zich ongeveer 2,5° ten zuidoosten van Chertan (Theta Leonis). Onder een donkere hemel zijn M65 en M66 met een grote verrekijker als zwakke vlekjes te zien. Een telescoop met een opening van 4 tot 6 inch maakt het paar gemakkelijker zichtbaar, terwijl NGC 3628 doorgaans donkerdere omstandigheden en zorgvuldig afgewend kijken vereist.
M95, M96 en M105: de Leeuw I-groep
- Andere naam: M96-groep
- Belangrijkste Messierstelsels: M95, M96 en M105
- Geïntegreerde visuele magnitudes: ongeveer 9,2 tot 9,7
- Uitrusting: kleine telescoop onder een donkere hemel
De andere drie Messierstelsels in de Leeuw behoren tot de Leeuw I-groep, ook wel de M96-groep genoemd. M95 is een balkspiraalstelsel, M96 een asymmetrisch spiraalstelsel en M105 een elliptisch sterrenstelsel. Ze liggen verspreid over een gebied van ongeveer 1,5° breed, waardoor een telescoop met lage vergroting handig is om ertussen te bewegen.
M96 en M105 zijn meestal het gemakkelijkst te vinden. M95 heeft een lagere oppervlaktehelderheid en kan moeilijker zichtbaar zijn, ook al is zijn geïntegreerde magnitude vergelijkbaar. Kijk vlak naast M105 goed naar NGC 3384, een ander helder lid van dezelfde groep.
NGC 2903: het heldere niet-Messierstelsel in de Leeuw
- Andere namen: PGC 27077, UGC 5079
- Type: balkspiraalstelsel
- Schijnbare magnitude: ongeveer 9,0
- Schijnbare grootte: ongeveer 11,5′ × 5,3′
- Uitrusting: 10×50-verrekijker onder een zeer donkere hemel (moeilijk); telescoop van 4 tot 6 inch aanbevolen
NGC 2903 is een van de helderste sterrenstelsels die Charles Messier niet in zijn catalogus opnam. Het ligt bij de kop van de Leeuw, ongeveer 1,5° ten zuiden van Alterf (Lambda Leonis), op circa 30 miljoen lichtjaar afstand.
Onder een zeer donkere hemel kan een 10×50-verrekijker het als een minuscuul vlekje laten zien. Een kleine telescoop toont een helderder centrum, omgeven door een langgerekte gloed. De balk en spiraalarmen zijn veel moeilijker waar te nemen en kunnen het best worden vastgelegd met lang belichte foto’s of bekeken met een grotere telescoop.
Leonidenmeteorenzwerm in de Leeuw
De Leeuw geeft zijn naam aan de Leonidenmeteorenzwerm, die jaarlijks rond 17–18 november zijn hoogtepunt bereikt. De radiant — het punt waaruit de meteoren lijken te komen — ligt in de Leeuw. De radiant komt laat in de avond op en klimt richting de dageraad steeds hoger, vooral voor waarnemers op het noordelijk halfrond.
In een normaal jaar produceren de Leoniden een bescheiden hoeveelheid zeer snelle meteoren. In zeldzame gevallen trekt de aarde door een dicht spoor van puin van komeet 55P/Tempel-Tuttle, waardoor de zwerm een grote uitbarsting of meteorenstorm veroorzaakt. Zulke activiteit is niet gegarandeerd alleen omdat de zwerm elk jaar in november terugkeert. Controleer daarom vóór je waarneming de actuele verwachting voor de Leoniden.
Je hoeft niet rechtstreeks naar de Leeuw te kijken om de Leoniden te zien. Kies een donkere plek, laat je ogen aan het donker wennen en bekijk een groot deel van de hemel. Meteoren die verder van de radiant verschijnen, laten vaak langere sporen zien.
Sterrenbeeld Leeuw: mythe en geschiedenis
De Leeuw is een van de oudste bekende sterpatronen. In oude Mesopotamische hemeltradities werd dit deel van de hemel met een leeuw geassocieerd en Babylonische astronomische teksten noemden het de Grote Leeuw. In de 2e eeuw n.Chr. nam Claudius Ptolemaeus de Leeuw op als een van de 48 sterrenbeelden in de Almagest. Later werd het een van de 88 sterrenbeelden die officieel door de Internationale Astronomische Unie zijn erkend.
Welke mythe hoort bij het sterrenbeeld Leeuw?
In de Griekse mythologie stelt de Leeuw de Nemeïsche Leeuw voor, een monster waarvan de huid door geen enkel wapen kon worden doorboord. Het verslaan van de leeuw was de eerste van de twaalf werken van Herakles. Herakles wurgde het dier uiteindelijk en gebruikte een van zijn eigen klauwen om de ondoordringbare huid te verwijderen, die hij vervolgens als harnas droeg.
De Leeuw kreeg een plaats aan de hemel als blijvend symbool van de kracht van de held. Regulus werd zijn hart, Denebola zijn staart en de gebogen Sikkel vormde zijn kop en manen.
Sterrenbeeld Leeuw en sterrenbeeldteken Leeuw: wat is het verschil?
Het sterrenbeeld Leeuw en het astrologische teken Leeuw zijn niet hetzelfde. Het sterrenbeeld Leeuw is een werkelijk, onregelmatig gevormd gebied aan de hemel waarvan astronomen de grenzen hebben vastgesteld. Het astrologische teken Leeuw is een van de twaalf gelijke sectoren van 30° in de astrologie.
De Zon staat ongeveer van 11 augustus tot 17 september binnen de astronomische grenzen van de Leeuw. De exacte data verschillen per jaar en tijdzone enigszins. Het astrologische teken Leeuw wordt traditioneel gekoppeld aan ongeveer 23 juli tot 22 augustus. De data verschillen doordat de tekens van de dierenriem en de moderne grenzen van sterrenbeelden verschillende systemen gebruiken.
Lees meer over het verschil tussen tekens van de dierenriem en sterrenbeelden van de dierenriem.
Sterrenbeeld Leeuw: veelgestelde vragen
Hoe ziet het sterrenbeeld Leeuw eruit?
De Leeuw lijkt op een gespiegeld vraagteken dat met een driehoek is verbonden. Het gespiegelde vraagteken is de Sikkel, die de kop en manen van de Leeuw vormt. Regulus vormt de punt, terwijl de driehoek die eindigt bij Denebola het lichaam en de staart van de Leeuw voorstelt.
Kun je de Leeuw met het blote oog zien?
Ja. Regulus, Algieba, Denebola en de hoofdfiguur van de Leeuw zijn zonder optische hulpmiddelen zichtbaar. Lichtvervuiling in de stad kan de zwakkere verbindingssterren verbergen, waardoor de volledige vorm van de Leeuw op een donkere locatie gemakkelijker te volgen is.
Wat is de helderste ster in de Leeuw?
Regulus, of Alpha Leonis, is de helderste ster in de Leeuw. Hij schijnt met magnitude 1,4 en markeert het hart van de Leeuw.
Maakt de Steelpan deel uit van de Leeuw?
Nee. De Steelpan is een asterisme binnen de Grote Beer, een afzonderlijk sterrenbeeld ten noorden van de Leeuw. De sterren Megrez en Phecda kunnen echter als wegwijzers naar Regulus worden gebruikt.
Hoeveel sterren staan er in het sterrenbeeld Leeuw?
Er bestaat geen enkel werkelijk zinvol totaal. De Leeuw is een officieel afgebakend gebied aan de hemel dat veel gecatalogiseerde sterren bevat, terwijl slechts een klein aantal daarvan de bekende leeuwenfiguur vormt. Verschillende sterrenkaarten kunnen deze sterren op enigszins verschillende manieren met elkaar verbinden.
Welke sterrenstelsels bevinden zich in de Leeuw?
De Leeuw bevat vijf Messierstelsels: M65, M66, M95, M96 en M105. Daarnaast liggen NGC 3628 van het Leeuwentriplet, het heldere NGC 2903 en veel zwakkere sterrenstelsels in dit sterrenbeeld.
Waarom is de Leeuw een sterrenbeeld van de dierenriem?
De Leeuw is een sterrenbeeld van de dierenriem omdat de ecliptica — de schijnbare jaarlijkse baan van de Zon langs de hemel — erdoorheen loopt. Ook de Maan en planeten verschijnen vaak in of dicht bij de Leeuw.
Sterrenbeeld Leeuw: belangrijkste feiten
De Leeuw is een groot sterrenbeeld van de dierenriem dat vanaf beide halfronden zichtbaar is en het best kan worden waargenomen op avonden van maart tot mei. Zoek de vorm van het gespiegelde vraagteken van de Sikkel en de heldere Regulus en volg de Leeuw daarna oostwaarts tot Denebola. De hoofdfiguur is met het blote oog zichtbaar, Algieba is een aantrekkelijke dubbelster voor een telescoop en het Leeuwentriplet, de M96-groep en NGC 2903 zijn uitstekende sterrenstelsels voor kleine telescopen onder een donkere hemel. Gebruik Sky Tonight om precies te zien waar de Leeuw vanaf jouw locatie staat.
