Wat is een zonnewende? Datums van de volgende zonnewenden
De volgende zonnewende is de junizonnewende op 21 juni 2026. Op het noordelijk halfrond is dit de zomerzonnewende en de langste dag van het jaar; op het zuidelijk halfrond is het de winterzonnewende en de kortste dag van het jaar. Wil je precies weten wanneer dit gebeurt waar je woont en hoe lang de dag duurt? Bekijk het tijdstip van de zonnewende en de daglengte voor jouw locatie in de Sky Tonight app.
Inhoud
- Volgende zonnewendes in 2026
- Datum van de zonnewende: wanneer vallen de zonnewendes?
- Wat is een zonnewende? Betekenis en uitleg
- Winterzonnewende en zomerzonnewende: kortste dag, langste nacht en langste dag
- Waar staat de zon tijdens een zonnewende?
- Zonnewende-tradities en oude monumenten
Zonnewende: veelgestelde vragen
- Wanneer is de volgende zonnewende in 2026?
- Is de zomerzonnewende de eerste dag van de zomer?
- Is de winterzonnewende de eerste dag van de winter?
- Zijn zonnewendes overal op aarde hetzelfde?
- Wat is het verschil tussen zonnewende en equinox?
- Wanneer is de langste dag van het jaar?
- Wanneer is de kortste dag van het jaar?
- Wanneer is de langste dag in Nederland en België in 2026?
- Wanneer is de kortste dag in Nederland en België in 2026?
- Wanneer worden de dagen langer in 2026?
- Wanneer worden de dagen korter in 2026?
- Waarom is de langste dag niet de warmste dag?
- Hoe heten 21 juni en 21 december?
- Bestaat er een lentezonnewende of herfstzonnewende?
- Hoeveel zonnewendes zijn er per jaar?
- Wat is een zonnewende: in het kort
Volgende zonnewendes in 2026
| Gebeurtenis | Datum en tijd | Noordelijk halfrond | Zuidelijk halfrond |
|---|---|---|---|
| Junizonnewende 2026 | 21 juni, 08:25 GMT/UTC | Zomerzonnewende, langste dag | Winterzonnewende, kortste dag |
| Decemberzonnewende 2026 | 21 december, 20:50 GMT/UTC | Winterzonnewende, kortste dag | Zomerzonnewende, langste dag |
Datum van de zonnewende: wanneer vallen de zonnewendes?
Zonnewendes vinden twee keer per jaar plaats: één keer in juni en één keer in december.
De junizonnewende valt meestal op 20 of 21 juni. Preciezer gezegd kan ze plaatsvinden tussen 19 en 22 juni, maar zonnewendes op 19 en 22 juni zijn erg zeldzaam. In de 21e eeuw zijn er 47 junizonnewendes op 20 juni en 53 op 21 juni. De volgende junizonnewende op 22 juni gebeurt pas in 2203; de volgende op 19 juni valt in 2488.
De decemberzonnewende valt meestal op 21 of 22 december. Technisch gezien kan ze plaatsvinden tussen 20 en 23 december. In de 21e eeuw zijn er vijf decemberzonnewendes op 20 december, 82 op 21 december en 13 op 22 december. De volgende decemberzonnewende op 20 december gebeurt in 2080, terwijl de volgende op 23 december pas in 2303 plaatsvindt.
Wanneer is de zomerzonnewende 2026?
Op het noordelijk halfrond vindt de zomerzonnewende plaats op 21 juni 2026 om 08:25 GMT/UTC. Op het zuidelijk halfrond vindt ze plaats op 21 december 2026 om 20:50 GMT/UTC.
Lees meer over de zomerzonnewende 2026 in het speciale artikel.
Wanneer is de winterzonnewende 2026?
Op het noordelijk halfrond vindt de winterzonnewende plaats op 21 december 2026 om 20:50 GMT/UTC. Op het zuidelijk halfrond vindt ze plaats op 21 juni 2026 om 08:25 GMT/UTC.
Lees meer over de winterzonnewende 2026 in het speciale artikel.
Data van aankomende zonnewendes (2026-2032)
- 21 juni 2026, 08:25 GMT/UTC
- 21 december 2026, 20:50 GMT/UTC
- 21 juni 2027, 14:11 GMT/UTC
- 22 december 2027, 02:43 GMT/UTC
- 20 juni 2028, 20:02 GMT/UTC
- 21 december 2028, 08:20 GMT/UTC
- 21 juni 2029, 01:48 GMT/UTC
- 21 december 2029, 14:14 GMT/UTC
- 21 juni 2030, 07:31 GMT/UTC
- 21 december 2030, 20:09 GMT/UTC
- 21 juni 2031, 13:17 GMT/UTC
- 22 december 2031, 01:56 GMT/UTC
- 20 juni 2032, 19:09 GMT/UTC
- 21 december 2032, 07:58 GMT/UTC
Wat is een zonnewende? Betekenis en uitleg
Zonnewendes ontstaan doordat de rotatieas van de aarde ongeveer 23,5° gekanteld staat ten opzichte van de baan van de aarde rond de zon. Een zonnewende is het moment waarop de zon schijnbaar haar meest noordelijke of meest zuidelijke punt ten opzichte van de hemelevenaar bereikt. De Engelse term solstice betekent in het Nederlands “zonnewende” en komt van het Latijnse solstitium, vaak uitgelegd als “stilstaande zon”: rond deze datum lijkt de jaarlijkse beweging van de zon naar het noorden of zuiden even tot stilstand te komen voordat ze van richting verandert. Hoewel een zonnewende strikt genomen een exact moment op een bepaalde dag is, is het ook correct om over de zonnewende als dag te spreken.
Winterzonnewende en zomerzonnewende: kortste dag, langste nacht en langste dag
Er zijn twee zonnewendes per jaar: de winterzonnewende en de zomerzonnewende. Vanaf de winterzonnewende tot aan de zomerzonnewende klimt de zon rond het middaguur geleidelijk hoger aan de hemel en blijft ze elke dag iets langer boven de horizon. Op de zomerzonnewende stopt deze geleidelijke verlenging van de dagen; daarna bereikt de zon elke dag een iets lagere hoogte tijdens de zonnemiddag en worden de dagen korter. Dit gaat door tot de winterzonnewende, wanneer de zon weer begint te klimmen.
Op het noordelijk halfrond valt de winterzonnewende in december en de zomerzonnewende in juni.
Op het zuidelijk halfrond valt de winterzonnewende in juni en de zomerzonnewende in december.
Wat gebeurt er op de winterzonnewende?
Wanneer de winterzonnewende plaatsvindt op het noordelijk halfrond, is de Noordpool ongeveer 23,5° van de zon af gekanteld. De zonnestralen zijn dan met dezelfde hoek naar het zuiden verschoven ten opzichte van de evenaar, zodat de verticale middagstralen recht boven de breedtegraad 23,5°Z vallen.
Zes maanden later is de Zuidpool ongeveer 23,5° van de zon af gekanteld. Die dag is het winterzonnewende op het zuidelijk halfrond. De verticale zonnestralen bereiken dan hun noordelijkste positie, op 23,5°N.
De winterzonnewende markeert de kortste dag van het jaar, de langste nacht van het jaar en het begin van de winter.
Wat gebeurt er op de zomerzonnewende?
Wanneer de zomerzonnewende plaatsvindt op het noordelijk halfrond, is de Noordpool ongeveer 23,5° naar de zon toe gekanteld. Omdat de zonnestralen met dezelfde hoek naar het noorden zijn verschoven ten opzichte van de evenaar, vallen de verticale middagstralen recht boven de breedtegraad 23,5°N.
Zes maanden later is de Zuidpool ongeveer 23,5° naar de zon toe gekanteld. Die dag is het zomerzonnewende op het zuidelijk halfrond. De verticale zonnestralen bereiken dan hun zuidelijkste positie, op 23,5°Z.
De zomerzonnewende markeert de langste dag van het jaar en het begin van de zomer.
Hoe lang duurt de kortste dag van het jaar in 2026?
De winterzonnewende markeert de periode van 24 uur met het minste daglicht van het jaar. De exacte daglengte hangt af van de locatie van de waarnemer. Hoe verder een plek van de evenaar ligt, hoe sterker de daglengte door het jaar heen verandert.
Op het noordelijk halfrond valt de kortste dag van 2026 op 21 december, tijdens de winterzonnewende. In een stad op middelhoge breedte, zoals New York, is er ongeveer 9 uur zonlicht, maar op een hogere breedte, zoals in Reykjavik, blijft de zon maar ongeveer 4 uur boven de horizon. Nog verder naar het noorden, boven de Noordpoolcirkel, verdwijnt het daglicht helemaal en begint de poolnacht.
Op het zuidelijk halfrond valt de kortste dag van 2026 op 21 juni, tijdens de winterzonnewende. Dicht bij de tropen, bijvoorbeeld in Rio de Janeiro, is er ongeveer 11 uur daglicht, terwijl steden verder naar het zuiden, zoals Melbourne of Auckland, dagen van ongeveer 9,5 uur hebben. Binnen de Zuidpoolcirkel komt de zon helemaal niet op en begint de poolnacht.
Hoe lang duurt de langste dag van het jaar in 2026?
De zomerzonnewende brengt de periode van 24 uur met het meeste daglicht van het jaar. Hoe lang die dag duurt, hangt af van waar je bent: hoe dichter je bij de evenaar woont, hoe kleiner het verschil; hoe verder je naar het noorden of zuiden gaat, hoe langer of korter de dagen rond de zonnewende worden.
Op het noordelijk halfrond valt de langste dag van 2026 op 21 juni, tijdens de zomerzonnewende. In een stad op middelhoge breedte, zoals New York, duurt het daglicht ongeveer 15 uur, terwijl de zon veel noordelijker, in Oslo, bijna 19 uur boven de horizon blijft. Op plaatsen boven de Noordpoolcirkel gaat de zon helemaal niet onder: daar ervaar je de middernachtzon.
Op het zuidelijk halfrond valt de langste dag van 2026 op 21 december, tijdens de zomerzonnewende daar. Dicht bij de tropen krijgen steden als Rio de Janeiro ongeveer 13 uur daglicht, terwijl plaatsen verder naar het zuiden, zoals Sydney of Melbourne, kunnen rekenen op ongeveer 14,5 uur zonlicht. Dicht bij en binnen de Zuidpoolcirkel loopt de daglengte op richting 24 uur.
Je kunt de daglengte voor jouw locatie bekijken met de Sky Tonight app. Open de app, tik op het kalenderpictogram in de onderste balk en kies het tabblad Sky.
Waar staat de zon tijdens een zonnewende?
Tijdens een zonnewende bereikt de zon het noordelijkste of zuidelijkste punt waarop ze aan de hemel van de aarde kan verschijnen. Bij de junizonnewende staat de zon om 12 uur ’s middags recht boven de Kreeftskeerkring, ongeveer 23,5° ten noorden van de evenaar; bij de decemberzonnewende staat ze recht boven de Steenbokskeerkring, ongeveer 23,5° ten zuiden van de evenaar. Deze twee keerkringen zijn belangrijke cirkels van breedtegraad: denkbeeldige oost-westlijnen die alle plaatsen met dezelfde breedtegraad verbinden. De Noordpoolcirkel en de Zuidpoolcirkel zijn ook belangrijke breedtecirkels: ze markeren de grenzen van de gebieden waar de zon rond een zonnewende in de zomer 24 uur boven de horizon kan blijven of in de winter 24 uur onder de horizon kan blijven.
Junizonnewende: de zon staat boven de Kreeftskeerkring
De Kreeftskeerkring, of noordelijke keerkring, is de noordelijkste breedtegraad waar de zon rond het middaguur recht boven je hoofd kan staan. Dit gebeurt tijdens de zomerzonnewende op het noordelijk halfrond, in juni. De keerkring kreeg zijn naam duizenden jaren geleden, toen de zon tijdens de zonnewende in het sterrenbeeld Kreeft stond. Sindsdien is de zon door de axiale precessie van de aarde via Tweelingen naar Stier verschoven; ze kwam in 1989 in Stier terecht.
Momenteel ligt de Kreeftskeerkring op ongeveer 23°26′09″ N van de evenaar. Die breedtegraad komt overeen met de huidige axiale helling van de aarde.
Decemberzonnewende: de zon staat boven de Steenbokskeerkring
De Steenbokskeerkring, of zuidelijke keerkring, is de zuidelijkste breedtegraad waar de zon rond het middaguur recht boven je hoofd kan staan. Dit gebeurt tijdens de zomerzonnewende op het zuidelijk halfrond, in december. De keerkring kreeg zijn naam duizenden jaren geleden, toen de zon tijdens de zonnewende in het sterrenbeeld Steenbok stond. Sindsdien is de zon door de axiale precessie van de aarde in 130 v.Chr. in Boogschutter terechtgekomen; naar verwachting gaat ze in 2269 over naar Slangendrager.
Momenteel ligt de Steenbokskeerkring op ongeveer 23°26′09″ Z van de evenaar. Die breedtegraad komt overeen met de huidige axiale helling van de aarde.
Noordpoolcirkel: poolnacht en pooldag op het noordelijk halfrond
De Noordpoolcirkel is de zuidelijkste breedtegraad waar de zon niet opkomt tijdens de winterzonnewende op het noordelijk halfrond, die in december plaatsvindt. Het is ook de zuidelijkste breedtegraad waar de zon niet ondergaat tijdens de zomerzonnewende op het noordelijk halfrond, in juni.
Momenteel ligt de Noordpoolcirkel op ongeveer 66°33′51″ N van de evenaar. Deze breedtegraad is gelijk aan 90° min de huidige axiale helling van de aarde.
Zuidpoolcirkel: poolnacht en pooldag op het zuidelijk halfrond
De Zuidpoolcirkel, ook wel Antarctische Cirkel genoemd, is de noordelijkste breedtegraad waar de zon niet ondergaat tijdens de zomerzonnewende op het zuidelijk halfrond, die in december plaatsvindt. Het is ook de noordelijkste breedtegraad waar de zon niet opkomt tijdens de winterzonnewende op het zuidelijk halfrond, in juni.
Momenteel ligt de Zuidpoolcirkel op ongeveer 66°33′51″ Z van de evenaar. Deze breedtegraad is gelijk aan 90° min de huidige axiale helling van de aarde.
Zonnewende-tradities en oude monumenten
Stonehenge
Wetenschappers denken dat Stonehenge speciaal is ontworpen om uit te lijnen met de zonnewendes. Als je tijdens de zomerzonnewende in het centrum van Stonehenge staat, zie je de zon opkomen bij de Heel Stone, langs de beroemde solstitiële uitlijning van het monument.
De Grote Piramides van Gizeh
In Egypte lijken de Grote Piramides van Gizeh uitgelijnd met de zon. Vanaf de Sfinx gezien gaat de zon tijdens de zomerzonnewende precies onder tussen de piramides van Cheops en Chefren. Bovendien vormt dit schouwspel een beeld dat doet denken aan de Egyptische hiëroglief Akhet, wat “horizon” betekent.
De Tempel van de Zon
De Tempel van de Zon was een heilige ruimte die door de Inca’s in Machu Picchu werd gebouwd om eer te bewijzen aan de zon en offers te brengen. Bij zonsopkomst tijdens de junizonnewende, wanneer het eerste licht boven de verre bergen verschijnt, schijnen de zonnestralen door een van de twee ramen van de Tempel van de Zon en verlichten ze de ceremoniële steen binnenin. Het tweede raam was bedoeld voor de zonnestralen tijdens de winterzonnewende.
Bonus: de put in Syene en de straal van de aarde
De zomerzonnewende en de put in Syene waren alles wat Eratosthenes, hoofdbibliothecaris van de grote bibliotheek van Alexandrië, nodig had om in 240 v.Chr. de straal van de aarde te berekenen.
Eratosthenes had van reizigers gehoord over een put in Syene, het huidige Aswan in Egypte, met een bijzondere eigenschap: op het middaguur van de zomerzonnewende schenen de zonnestralen recht in de put, zonder enige schaduw te werpen. Daaruit concludeerde hij dat de zon recht boven Syene stond. Vervolgens mat Eratosthenes in Alexandrië de schaduw van een stok op het middaguur van de zomerzonnewende en ontdekte hij dat die een hoek van ongeveer 7,2° vormde, oftewel 1/50 van een volledige cirkel.
Astronomen wisten al sinds 500 v.Chr. dat de aarde bolvormig is, dus Eratosthenes begreep dat dit de hoek was die in het middelpunt van de aarde werd gevormd door radiale lijnen vanuit beide steden. Hij hoefde alleen de afstand tussen Alexandrië en Syene te kennen en die met 50 te vermenigvuldigen om de omtrek van de aarde te krijgen.
Waarschijnlijk liet Eratosthenes die afstand meten en kwam hij uit op ongeveer 5000 stadia, of 805 km, tussen Alexandrië en Syene. Daarna gebruikte hij een eenvoudige verhouding om de omtrek van de aarde te berekenen: C = 805 * 360 / 7,2 = 40.250 km.
Vervolgens berekende hij de straal van de aarde: r = C / 2π ≈ 6.405 km. De moderne waarde voor de straal van de aarde is 6.371 km.
Zonnewende: veelgestelde vragen
Wanneer is de volgende zonnewende in 2026?
De volgende zonnewende vindt plaats op 21 juni om 08:25 GMT/UTC. Op het noordelijk halfrond is dit de zomerzonnewende, en op het zuidelijk halfrond de winterzonnewende.
Is de zomerzonnewende de eerste dag van de zomer?
Astronomisch gezien is de zomerzonnewende de eerste dag van de zomer. Op het noordelijk halfrond markeert de junizonnewende het begin van de zomer; op het zuidelijk halfrond begint de zomer bij de decemberzonnewende. Meteorologisch begint de zomer echter op 1 juni op het noordelijk halfrond en op 1 december op het zuidelijk halfrond. Daarom kunnen verschillende kalenders verschillende data geven voor de eerste zomerdag.
Is de winterzonnewende de eerste dag van de winter?
Astronomisch gezien is de winterzonnewende de eerste dag van de winter. Op het noordelijk halfrond markeert de decemberzonnewende het begin van de winter; op het zuidelijk halfrond begint de winter bij de junizonnewende. Meteorologisch begint de winter echter op 1 december op het noordelijk halfrond en op 1 juni op het zuidelijk halfrond. Daarom kunnen verschillende kalenders verschillende data geven voor de eerste winterdag.
Zijn zonnewendes overal op aarde hetzelfde?
Zonnewendes gebeuren op hetzelfde moment op de hele aarde, maar hun gevolgen zijn per halfrond tegengesteld. De junizonnewende markeert het begin van de zomer op het noordelijk halfrond en het begin van de winter op het zuidelijk halfrond. Bij de decemberzonnewende is het omgekeerd: dan begint de winter op het noordelijk halfrond en de zomer op het zuidelijk halfrond.
Wat is het verschil tussen zonnewende en equinox?
Kort gezegd: zonnewendes horen bij de langste en kortste dag van het jaar, terwijl equinoxen de momenten zijn waarop dag en nacht bijna even lang zijn. Soms zoeken mensen naar “equinox zomer” of “equinox winter”, maar astronomisch gezien vallen equinoxen in maart en september; zomer en winter beginnen met de zonnewendes. Je kunt meer lezen over equinoxen in ons artikel over dit onderwerp.
Wanneer is de langste dag van het jaar?
De dag met de meeste uren zonlicht valt op de zomerzonnewende. Op het noordelijk halfrond gebeurt dit rond 21 juni; op het zuidelijk halfrond rond 21 december.
Wanneer is de kortste dag van het jaar?
De dag met de minste uren daglicht valt op de winterzonnewende. Op het noordelijk halfrond gebeurt dit rond 21 december; op het zuidelijk halfrond rond 21 juni.
Wanneer is de langste dag in Nederland en België in 2026?
In Nederland en België valt de langste dag van 2026 op 21 juni, tijdens de zomerzonnewende. Dit is de dag met de meeste uren daglicht van het jaar. Daarna worden de dagen langzaam korter.
Wanneer is de kortste dag in Nederland en België in 2026?
In Nederland en België valt de kortste dag van 2026 op 21 december, tijdens de winterzonnewende. Dit is de dag met de minste uren daglicht en de langste nacht van het jaar. Daarna worden de dagen langzaam langer.
Wanneer worden de dagen langer in 2026?
Op het noordelijk halfrond, dus ook in Nederland en België, worden de dagen langer na de winterzonnewende. Begin 2026 zijn de dagen al aan het lengen sinds de winterzonnewende van december 2025, en ze blijven langer worden tot de zomerzonnewende op 21 juni 2026. Na de winterzonnewende op 21 december 2026 beginnen de dagen opnieuw te lengen.
Wanneer worden de dagen korter in 2026?
Op het noordelijk halfrond worden de dagen korter na de zomerzonnewende. In 2026 gebeurt dat na 21 juni. De dagen blijven korter worden tot de winterzonnewende op 21 december 2026; daarna worden ze weer langer.
Waarom is de langste dag niet de warmste dag?
Land en oceanen hebben tijd nodig om op te warmen en af te koelen. Daarom brengt de zomerzonnewende wel de langste dag, maar komen de hoogste temperaturen meestal pas één of twee maanden later. In de wetenschap heet dit effect de seizoensvertraging.
Hoe heten 21 juni en 21 december?
Elk jaar zijn er twee zonnewendes, rond 21 juni en rond 21 december. Op het noordelijk halfrond heet de junizonnewende de zomerzonnewende, en de decemberzonnewende de winterzonnewende. Op het zuidelijk halfrond is het andersom.
Bestaat er een lentezonnewende of herfstzonnewende?
Nee. Er bestaat geen lentezonnewende en geen herfstzonnewende. De astronomische seizoenen worden gemarkeerd door twee zonnewendes — in juni en december — en twee equinoxen — in maart en september. De lente en de herfst beginnen met equinoxen, niet met zonnewendes.
Hoeveel zonnewendes zijn er per jaar?
Er zijn twee zonnewendes per jaar: één in juni en één in december. Elke zonnewende markeert het moment waarop een van de halfronden van de aarde het sterkst naar de zon toe of van de zon af helt. Daardoor krijgt dat halfrond de langste of kortste dag van het jaar. Er zijn ook twee equinoxen per jaar — één in maart en één in september — wanneer geen van beide halfronden naar de zon toe of van de zon af helt en dag en nacht bijna even lang zijn.
Wat is een zonnewende: in het kort
Een zonnewende is een astronomische gebeurtenis die twee keer per jaar plaatsvindt, wanneer de zon haar noordelijkste of zuidelijkste punt ten opzichte van de hemelevenaar bereikt. De volgende zonnewende vindt plaats op 21 juni 2026 om 08:25 GMT/UTC. Op het noordelijk halfrond is dat de langste dag van het jaar en het begin van de zomer; op het zuidelijk halfrond is het de kortste dag en het begin van de winter. Wil je het exacte tijdstip van de zonnewende voor jouw locatie weten, gebruik dan de Sky Tonight app.
Bedankt voor het lezen van dit artikel! Heb je vragen over zonnewendes, stel ze dan gerust via onze sociale media. Wil je je astronomische kennis uitbreiden, doe dan onze quiz over equinoxen en zonnewendes. Fijne zonnewende!
