Sterrenbeeld Centaurus: sterren, locatie en hoe je het vindt
Centaurus (de Centaur) is een groot zuidelijk sterrenbeeld. Het is vooral bekend om Alpha Centauri, het sterrensysteem dat het dichtst bij de Zon staat en Proxima Centauri bevat. Het herbergt ook Omega Centauri, een spectaculaire bolvormige sterrenhoop. Centaurus is vooral zichtbaar vanaf het Zuidelijk Halfrond en vanaf lage noordelijke breedten, en ligt naast het Zuiderkruis. We laten je zien hoe je Centaurus snel kunt vinden (met de gratis Star Walk 2 app of via klassiek starhoppen), wat je kunt observeren zodra je het hebt gevonden en welke verhalen erbij horen. Laten we beginnen!
Inhoud
- Feiten over het sterrenbeeld Centaurus
- Waar staat het sterrenbeeld Centaurus?
- Alpha Centauri en Beta Centauri – Belangrijkste sterren van Centaurus
- Opvallende deep-skyobjecten in het sterrenbeeld Centaurus
- Mythe van het Centaur-sterrenbeeld
- Leuke weetjes over Centaurus
- Sterrenbeeld Centaurus: kernpunten
Feiten over het sterrenbeeld Centaurus
- Naam: Centaurus
- Afkorting: Cen
- Grootte: 1.060 vierkante graden
- Rechte klimming: 11h tot 15h
- Declinatie: -30° tot -65°
- Zichtbaar tussen: 25°N – 90°S
- Helderste ster: Alpha Centauri (α Cen)
- Hoofdsterren: 11
- Aangrenzende sterrenbeelden: Antlia, Carina, Circinus, Crux, Hydra, Libra (hoek), Lupus, Musca, Vela
Waar staat het sterrenbeeld Centaurus?
Het sterrenbeeld Centaurus ligt naast het bekende sterrenbeeld Crux. Als je het Zuiderkruis ooit hebt gezien, heb je waarschijnlijk ook de twee helderste Centaurus-sterren opgemerkt: Alpha en Beta Centauri. Laten we nu bekijken hoe je het hele sterrenbeeld Centaurus kunt vinden.
Hoe vind je Centaurus aan de nachtelijke hemel?
Om Centaurus aan de hemel te vinden, begin je met een gemakkelijk herkenningspunt: het Zuiderkruis (Crux). Zodra je dat hebt gevonden, kijk je in de buurt naar twee heldere sterren — dat zijn Alpha Centauri en Beta Centauri. Ze zijn zelfs onder een lichtvervuilde hemel goed te zien en markeren het onderste deel van het been van de Centaur.
Vanaf hier wordt het iets lastiger, maar onder een donkere hemel kun je het lichaam van de Centaur herkennen als een driehoek van sterren boven het Zuiderkruis en de twee “aanwijzersterren” (Alpha en Beta Centauri). Als je twijfelt of je de juiste driehoek te pakken hebt, is er een heel duidelijke hint: op de rug van de Centaur zit een opvallende “ster” die eigenlijk een sterrenhoop is — Omega Centauri.
De menselijke helft van de Centaur is het moeilijkst te tekenen. Die strekt zich omhoog uit vanaf het hoogste punt van die driehoek.
Wil je het raden helemaal overslaan, dan is er een snelle route: open de Star Walk 2 app, zoek naar Centaurus, tik erop en richt je telefoon op de hemel — de app leidt je in real time naar het sterrenbeeld.
Waar is het sterrenbeeld Centaurus zichtbaar?
Centaurus is het best te zien vanaf het Zuidelijk Halfrond en is het makkelijkst te observeren rond mei.
Op het Noordelijk Halfrond is Centaurus alleen zichtbaar vanaf de meest zuidelijke breedten (ongeveer ten zuiden van 25°N), en zelfs daar staat het laag aan de zuidelijke horizon. Je ziet waarschijnlijk alleen het bovenste deel van Centaurus, áls je het al ziet — controleer daarom je exacte zichtbaarheid in de Star Walk 2 app.
Wat is de beste tijd om Centaurus te zien?
Het sterrenbeeld Centaurus is het makkelijkst te observeren van maart tot en met mei, met mei als beste periode. Rond mei klimt het naar het hoogste punt aan de hemel rond 8:00-10:00 p.m. lokale tijd, waardoor ’s avonds kijken extra handig is. Zit je ver in het zuiden van het Noordelijk Halfrond, dan is mei je beste kans om Centaurus laag boven de horizon te zien, terwijl waarnemers op het Zuidelijk Halfrond het sterrenbeeld hoog en compleet aan de hemel kunnen bewonderen.
Alpha Centauri en Beta Centauri – Belangrijkste sterren van Centaurus
Alpha Centauri en Beta Centauri zijn de helderste sterren van het sterrenbeeld en schitteren dicht bij het Zuiderkruis. Zodra je ze hebt gevonden, heb je het bekendste deel van het sterrenbeeld al te pakken — laten we ze nu wat beter bekijken.
.jpg){kind=link}
Alpha Centauri – De helderste ster van Centaurus
Alpha Centauri is de helderste ster in Centaurus en de derde helderste ster aan de nachtelijke hemel, na Sirius en Canopus. Wat op één ster lijkt, is in werkelijkheid een drievoudig systeem: een nauwe dubbelster van Alpha Centauri A en B, met daaromheen een verder weg staande (en veel bekendere) metgezel, Proxima Centauri.
Alpha Centauri A (ook bekend als Rigil Kentaurus, wat “de voet van de Centaur” betekent) is een hoofdreeksster van type G2V, vergelijkbaar met onze Zon. Hij is iets zwaarder en ongeveer 1,5 keer zo lichtkrachtig als de Zon. De ster heeft een gelige tint en een schijnbare magnitude van -0.01.
Alpha Centauri B (bekend als Toliman, wat “de struisvogels” betekent) is een oranjegele K1V-ster met een schijnbare magnitude van 1.33 tot 1.35. Hij is iets minder massief en half zo helder als de Zon. De twee sterren zijn gravitatiegebonden en draaien ongeveer elke 80 jaar om hun gezamenlijke zwaartepunt. Onder stabiele atmosferische omstandigheden kun je de twee onderscheiden met een verrekijker of een kleine telescoop.
Wil je meer heldere sterren aan de hemel vinden? Bekijk dan onze infographic over de helderste sterren en hun sterrenbeelden. Leer ze allemaal herkennen en maak indruk op je vrienden!
Proxima Centauri – De dichtstbijzijnde ster bij de Aarde
Een rode dwerg, Proxima Centauri, is het derde lid van het Alpha Centauri-systeem. Hij is veel zwakker dan Alpha Centauri A en B en is alleen te onderscheiden met een middelgrote telescoop (minstens 6–8 inch opening) onder een donkere, heldere hemel.
Ondanks zijn bescheiden uiterlijk trekt Proxima Centauri ieders aandacht. Dit zijn enkele redenen:
- Het is de dichtstbijzijnde ster bij de Aarde, op slechts 4 lichtjaar afstand.
- Proxima Centauri heeft drie bevestigde planeten, bekend als Proxima Centauri b, c en d. Dit zijn de dichtstbijzijnde bekende exoplaneten buiten ons Zonnestelsel.
- Proxima Centauri b draait om Proxima Centauri binnen de bewoonbare zone. Hoewel het niet bevestigd is, is het mogelijk dat er vloeibaar water — en misschien zelfs leven — kan bestaan. En omdat het zo dichtbij is, is deze exoplaneet relatief eenvoudig te bestuderen.
Beta Centauri (Hadar) — De op één na helderste ster van Centaurus
Beta Centauri, ook Hadar genoemd, is de op één na helderste ster in Centaurus. Hij schittert rond magnitude 0.6 en is een drievoudig stersysteem, opgebouwd uit Beta Centauri Aa, Ab en B. Alle drie de sterren zouden hetzelfde spectraalklasse-type B1 hebben en zien er blauw-wit uit.
Opvallende deep-skyobjecten in het sterrenbeeld Centaurus
Omega Centauri
Omega Centauri (NGC 5139) is een bolvormige sterrenhoop die er met het blote oog uit kan zien als een heldere “ster”, maar in werkelijkheid is het een zwerm van ongeveer 10 miljoen sterren! Het is de grootste bekende bolhoop in de Melkweg, met een doorsnede van grofweg 150 lichtjaar en aanzienlijk meer massa dan typische bolhopen.
Je vindt Omega Centauri op de “rug” van Centaurus. Met een geïntegreerde magnitude van ongeveer 3.7 kan hij zelfs zichtbaar zijn onder sterk lichtvervuilde hemel. In een verrekijker houdt het op een lichtpunt te zijn en laat hij zijn echte aard zien — een gloed van ontelbare sterren. Een perfect doelwit voor deep-skyfans!
Lambda Centauri-nevel – De Rennende Kip-nevel
De Lambda Centauri-nevel (IC 2944, Caldwell 100, of de Rennende Kip-nevel) is een emissienevel rondom een open sterrenhoop. Hij ligt op ongeveer 6.000–6.500 lichtjaar afstand en beslaat ~75 boogminuten (ongeveer 2,5 volle manen breed), dus je bekijkt hem het best met een verrekijker of een groothoek-telescoop met lage vergroting. Met een totale helderheid rond magnitude 4.5 is hij onder een donkere hemel met het blote oog te zien. Astrofotografen zijn er dol op vanwege de dramatische donkere vlekken die bekendstaan als Bokglobulen (“Thackeray’s Globules”), die als inktdruppels afsteken tegen de heldere waterstofgloed.
Parelcluster
Het Parelcluster (NGC 3766, Caldwell 97) is een heldere open sterrenhoop met een geïntegreerde magnitude van ongeveer 5.3, op circa 5.500 lichtjaar afstand. De sterrenhoop is jong (ongeveer 14,4 miljoen jaar is “kinderlijk” op kosmische schaal!), waardoor hij in een telescoop scherp en “sprankelend” oogt, met veel blauw-witte sterren. De sterrenhoop ligt in de buurt van de Rennende Kip-nevel, op de grens met het sterrenbeeld Carina. Onder een donkere, heldere hemel is hij ook zonder optiek te zien.
Centaurus A
Centaurus A (NGC 5128, Caldwell 77) is een starburststelsel, het vijfde helderste sterrenstelsel dat vanaf de Aarde te zien is. Diep vanbinnen bevindt zich een superzwaar zwart gat, 50-60 miljoen keer de massa van de Zon, en het stelsel was ook het toneel van minstens twee supernova’s. Rond magnitude 6.8 kan het in een verrekijker verschijnen als een zwakke, ovale gloed. Met een telescoop onder goede omstandigheden kun je de beroemde stofband zien die door het centrum loopt en het stelsel zijn kenmerkende uiterlijk geeft.
Mythe van het Centaur-sterrenbeeld
Het sterrenbeeld Centaurus gaat terug op een Babylonisch sterrenbeeld dat bekendstond als Bizon-man (MUL.GUD.ALIM). De Bizon-man kwam in twee hoofdvormen voor: ofwel een vierpotige bizon met een mensenhoofd, of een hybride met een mensenhoofd en -romp die verbonden waren met de achterpoten en staart van een stier of bizon. Hij was nauw verbonden met de zonnegod Utu-Shamash. Tegen het einde van het 3e millennium v.Chr. was die oudere hemelfiguur in de Babylonische overlevering grotendeels vervangen door een ander sterrenbeeld, bekend als het Wilde Zwijn.
De Grieken zagen het sterrenbeeld als een centaur en gaven het zijn huidige naam. Een centaur is een wezen dat half mens en half paard is — vaak geïdentificeerd met Chiron, de beroemdste centaur onder zijn soortgenoten. Chiron stond bekend als genezer en leermeester en begeleidde helden als Achilles, Jason en Hercules. Door een noodlottige wending verwondde Hercules Chiron per ongeluk met een vergiftigde pijl, en de pijn was zo verschrikkelijk dat zelfs onsterfelijkheid als een vloek voelde. Uiteindelijk schonken de goden Chiron verlossing en, om hem te eren, plaatsten ze zijn gestalte tussen de sterren als Centaurus.
Leuke weetjes over Centaurus
-
Er zit een “diamantster” verstopt in Centaurus. Van één van de Centaurus-sterren, de witte dwerg BPM 37093, wordt gedacht dat hij een gekristalliseerd koolstofinterieur heeft — in feite een enorme diamantachtige structuur. De ster kreeg de bijnaam “Lucy”, naar het Beatles-nummer “Lucy in the Sky with Diamonds”.
-
Een ingebouwd hemels kompas. De twee heldere sterren Alpha en Beta Centauri, ook wel de Southern Pointers genoemd, kunnen samen met het Zuiderkruis helpen om de richting van de zuidelijke hemelpool te bepalen.
-
Centaurus was ooit goed zichtbaar vanaf beide halfronden. In de oudheid was Centaurus een equatoriaal sterrenbeeld, maar door de axiale precessie van de Aarde is het in de loop van millennia zuidwaarts verschoven. Nu moeten waarnemers op het Noordelijk Halfrond iets meer dan 7.000 jaar wachten op de beste zichtbaarheid van het sterrenbeeld!
-
Centaurus is niet de enige centaur aan de hemel. Het dierenriemsterrenbeeld Boogschutter (Sagittarius) wordt ook als centaur afgebeeld, dus de nachtelijke hemel heeft meer dan één half-mens, half-paard personage. Hou je ook van “volledige” paarden? Bekijk dan onze gids over paardachtige sterrenbeelden voor het complete overzicht.
Sterrenbeeld Centaurus: kernpunten
Centaurus is het best zichtbaar vanaf het Zuidelijk Halfrond, maar je kunt het ook zien vanaf de lagere breedten van het Noordelijk Halfrond — vooral rond het hoogseizoen in mei. Gebruik het Zuiderkruis als startpunt, volg de heldere “aanwijzersterren” Alpha en Beta Centauri en bevestig vervolgens de lichaamdriehoek met de makkelijk te herkennen gloed van Omega Centauri. Voor de snelste en meest frustratievrije manier om Centaurus te vinden, gebruik je de gratis Star Walk 2 app.
Veel sterrenkijkplezier!
