Sterrenbeeld Jachthonden: sterren, sterrenstelsels en vinden
Canes Venatici, de Jachthonden, is een noordelijk sterrenbeeld onder de steel van het Steelpannetje. De vage omtrek verbergt prachtige objecten: de dubbelster Cor Caroli, de dieprode veranderlijke ster La Superba, de bolvormige sterrenhoop M3 en vier Messier-sterrenstelsels, waaronder het Draaikolkstelsel. Gebruik de gratis app Star Walk 2 om het sterrenbeeld aan jouw hemel te vinden en volg deze gids om de interessantste kenmerken ervan te ontdekken.
Inhoud
- Canes Venatici: feiten over het sterrenbeeld
- Waar staat Canes Venatici aan de hemel?
- Wanneer kun je Canes Venatici het beste zien?
- Canes Venatici vinden
- Heldere sterren in Canes Venatici
- Beste deep-skyobjecten in Canes Venatici
- Geschiedenis en betekenis van Canes Venatici
- Veelgestelde vragen over Canes Venatici
- Canes Venatici: belangrijkste feiten
Canes Venatici: feiten over het sterrenbeeld
- Naam: Canes Venatici
- Betekenis: de Jachthonden
- Afkorting: CVn
- Oppervlakte: ongeveer 465 vierkante graden (het 38e grootste sterrenbeeld)
- Zichtbaar tussen: ongeveer 90° N en 40° Z
- Helderste ster: Cor Caroli (Alpha² Canum Venaticorum), magnitude 2,9; ongeveer 2,8 voor het niet-gescheiden Alpha-paar
- Messierobjecten: M3, M51, M63, M94 en M106
- Aangrenzende sterrenbeelden: Grote Beer, Ossenhoeder en Hoofdhaar
- Beste zichtbaarheid: op avonden in april en mei
Canes Venatici vormt met het blote oog geen opvallend patroon, maar wordt veel interessanter wanneer je het met een verrekijker of telescoop bekijkt.
Waar staat Canes Venatici aan de hemel?
Canes Venatici ligt tussen de Grote Beer in het noorden, de Ossenhoeder in het oosten en het Hoofdhaar in het zuiden. De grenzen lopen ongeveer van +28° tot +52° declinatie. Het sterrenbeeld staat het gunstigst voor waarnemers op het noordelijk halfrond, vooral op gematigde noordelijke breedtegraden. Vanaf gematigde zuidelijke breedtegraden blijft het laag boven de noordelijke horizon, en het noordelijkste deel kan helemaal niet boven de horizon komen.
Wanneer kun je Canes Venatici het beste zien?
Zoek het sterrenbeeld op het noordelijk halfrond op lenteavonden, vooral in april en mei, wanneer Canes Venatici hoog en gunstig aan de hemel staat. Op het zuidelijk halfrond bieden dezelfde maanden de beste waarnemingen op herfstavonden; vanaf gematigde zuidelijke breedtegraden blijft het sterrenbeeld laag in het noorden. Maanloze nachten met een heldere atmosfeer zijn vooral belangrijk voor de sterrenstelsels; de helderste ster van het sterrenbeeld, Cor Caroli, is zelfs onder een stedelijke hemel zichtbaar.
Canes Venatici vinden
Begin bij Alkaid, de ster aan het uiteinde van de steel van het Steelpannetje. Cor Caroli staat ongeveer 14° verderop, in het open gebied onder de steel en in de richting van de heldere Arcturus. Dat is iets minder dan anderhalve vuistbreedte met uitgestrekte arm. Chara staat ongeveer 5° ten noordwesten van Cor Caroli, ruwweg binnen één beeldveld van een gebruikelijke 10×50-verrekijker.
Je kunt ook de kromming van de steel van het Steelpannetje volgen naar de oranje Arcturus en vervolgens ongeveer 25° terugkijken in de richting van het Steelpannetje om Cor Caroli te vinden. Samen met Arcturus, Spica en Denebola vormt deze ster de Grote Diamant.
Zoek voor een snelle controle naar Canes Venatici of een van de onderstaande objecten in Star Walk 2. De app toont de positie vanaf jouw locatie en wanneer het object zijn hoogste punt aan de hemel bereikt.
Heldere sterren in Canes Venatici
Cor Caroli: de helderste ster
Cor Caroli is het gemakkelijkste herkenningspunt van het sterrenbeeld. Met het blote oog heeft het niet-gescheiden paar Alpha Canum Venaticorum een magnitude van ongeveer 2,8. Een kleine telescoop met een vergroting van ongeveer 40× splitst het in Alpha² (magnitude 2,9) en Alpha¹ (magnitude rond 5,6); de sterren staan ongeveer 19 boogseconden uit elkaar.
De officiële naam Cor Caroli behoort tot Alpha². Deze magnetische, chemisch peculiere ster is het prototype van de Alpha² Canum Venaticorum-veranderlijken. De helderheid verandert licht met een periode van 5,47 dagen, maar niet genoeg om dat met het blote oog waar te nemen. De naam betekent ‘Hart van Karel’ en verwees oorspronkelijk naar koning Karel I van Engeland.
Chara: een nabije zonachtige ster
Chara, of Beta Canum Venaticorum, is een hoofdreeksster van spectraalklasse G met magnitude 4,2, op ongeveer 28 lichtjaar afstand. De ster is vanaf een redelijk donkere locatie zonder optische hulpmiddelen zichtbaar en gemakkelijk met een verrekijker te zien. Zoek ongeveer 5° ten noordwesten van Cor Caroli.
La Superba: een dieprode veranderlijke ster
La Superba, of Y Canum Venaticorum, is een koolstofrijke rode reus en een van de roodste sterren die amateurwaarnemers kunnen bekijken. De helderheid varieert in ongeveer 160 dagen tussen magnitude 4,8 en 6,3, met daarnaast veranderingen op langere termijn. Rond de maximale helderheid kan de ster onder een donkere hemel nauwelijks met het blote oog zichtbaar zijn, maar met een verrekijker is de oranjerode kleur betrouwbaarder te zien. Zoek ongeveer op een derde van de afstand van Chara naar Mizar en Alcor.
Beste deep-skyobjecten in Canes Venatici
Canes Venatici bevat de bolvormige sterrenhoop M3 en vier Messier-sterrenstelsels. Geen van deze objecten is gemakkelijk zonder optische hulpmiddelen te zien. De vermelde magnitudes zijn bij benadering geïntegreerde visuele magnitudes: sterrenstelsels verspreiden dat licht over een oppervlak, waardoor oppervlaktehelderheid, atmosferische transparantie en lichtvervuiling sterk beïnvloeden wat je ziet. Bekijk de schaal van Bortle om te bepalen hoe donker jouw hemel is en kies een maanloze nacht voor betere waarneemomstandigheden.
M3: heldere bolvormige sterrenhoop
M3 is een bolvormige sterrenhoop van magnitude 6,2, op ongeveer 34.000 lichtjaar afstand. Zoek tussen Cor Caroli en Arcturus, iets dichter bij Arcturus. Door een 10×50-verrekijker verschijnt M3 als een compacte, ronde nevelvlek. Een kleine telescoop toont een heldere, korrelige bol, en een telescoop van 100–150 mm kan onder goede omstandigheden de sterren langs de rand beginnen op te lossen.
M51: Draaikolkstelsel
M51 is een grand-designspiraalstelsel van magnitude 8,4 dat een wisselwerking heeft met NGC 5195. Zoek het ongeveer 3,5° ten zuidwesten van Alkaid. Vanaf een donkere locatie kan een grote verrekijker een zwak vlekje tonen, terwijl een kleine telescoop twee nevelige centra laat zien. Voor een glimp van de spiraalarmen zijn doorgaans een donkere, transparante hemel, indirect kijken en een opening van ongeveer 200 mm of meer nodig.
M63: Zonnebloemstelsel
M63 is een vlokkig spiraalstelsel van magnitude 8,5, wat betekent dat de armen er fragmentarisch uitzien in plaats van doorlopend. Het staat ongeveer 5° ten noordoosten van Cor Caroli. Onder een uitstekende hemel kan een grote verrekijker het als een zwak vlekje tonen; een kleine telescoop laat een langwerpige gloed met een helderder centrum zien. De zonnebloemachtige structuur wordt zichtbaar op astrofoto’s.
M94: sterrenstelsel met een helder centrum
M94 is een spiraalstelsel van magnitude 8,2 met een compact centrum met hoge oppervlaktehelderheid, waardoor het een van de gemakkelijkere sterrenstelsels voor een kleine telescoop is. Zoek ongeveer 3° ten oosten van Chara. Onder een uitzonderlijk donkere hemel kan een 10×50-verrekijker de kern als een heel klein, wazig vlekje tonen; voor de ringen en zwakke buitenstructuur heb je een grotere opening of een camera nodig.
M106: sterrenstelsel met een actieve kern
M106 is een spiraalstelsel van magnitude 8,4 met een actieve kern. Het staat ongeveer 6,5° ten noordwesten van Chara. Vanaf een donkere locatie kan een grote verrekijker een zwak vlekje tonen, terwijl een kleine telescoop een langwerpige nevel met een helderder centrum laat zien. De ongewone armen van heet gas zijn niet zichtbaar door amateurtelescopen.
Bekijk voor meer objecten en fotografietips in dit hemelgebied de gidsen over deep-skyobjecten in april en deep-skyobjecten in mei.
Geschiedenis en betekenis van Canes Venatici
Canes Venatici behoorde niet tot de 48 sterrenbeelden van Ptolemaeus. In zijn catalogus waren de sterren in dit gebied niet aan een sterrenbeeld toegewezen en stonden ze onder de Grote Beer. Tijdens de middeleeuwen veranderde een vertaaltraditie de knots of gekromde staf van de Ossenhoeder in honden, waarna Europese kaartenmakers jachthonden naast de Ossenhoeder begonnen af te beelden.
Johannes Hevelius ontwierp Canes Venatici in 1687 als een afzonderlijk sterrenbeeld; het verscheen in zijn sterrenatlas, die in 1690 postuum werd gepubliceerd. Hij noemde de noordelijke hond Asterion en de zuidelijke hond Chara. Tegenwoordig is Chara de door de IAU goedgekeurde naam van Beta Canum Venaticorum; Asterion blijft de historische naam van een hond en is geen officiële eigennaam van een ster.
Veelgestelde vragen over Canes Venatici
Wat betekent Canes Venatici?
Canes Venatici is Latijn voor ‘de Jachthonden’. In latere Europese sterrenverhalen behoren de honden Asterion en Chara toe aan de Ossenhoeder.
Waar staat Canes Venatici?
Canes Venatici staat onder de steel van het Steelpannetje, tussen de Grote Beer en de Ossenhoeder en ten noorden van het Hoofdhaar. Cor Caroli, op ongeveer 14° van Alkaid, is het gemakkelijkste herkenningspunt.
Wanneer is Canes Venatici het beste zichtbaar?
April en mei bieden de beste waarnemingen in de avond: in de lente op het noordelijk halfrond en in de herfst op het zuidelijk halfrond. Waarnemers in het zuiden moeten laag naar het noorden kijken wanneer het sterrenbeeld zijn hoogste punt bereikt.
Kun je Canes Venatici met het blote oog zien?
Ja, maar verwacht geen opvallende figuur. Cor Caroli is gemakkelijk met het blote oog zichtbaar, Chara vereist een redelijk donkere hemel en La Superba kan rond de maximale helderheid nauwelijks zichtbaar worden. In de praktijk heb je voor de Messierobjecten een verrekijker of telescoop nodig.
Hoeveel Messierobjecten staan er in Canes Venatici?
Canes Venatici bevat vijf Messierobjecten: M3, M51, M63, M94 en M106. M3 is het gemakkelijkst met een verrekijker te zien; van de sterrenstelsels is M94 dankzij zijn heldere centrum een van de toegankelijkste objecten voor een kleine telescoop.
Canes Venatici: belangrijkste feiten
Canes Venatici is een zwak sterrenbeeld met een uitzonderlijk rijke lijst aan waarneemobjecten. Vind Cor Caroli op ongeveer 14° van Alkaid en verken daarna Chara, La Superba en de vijf Messierobjecten. Noordelijke waarnemers krijgen de beste aanblik op lenteavonden; zuidelijke waarnemers kunnen het beste kiezen voor herfstavonden met een vrije noordelijke horizon. De gratis app Star Walk 2 kan je naar elk object leiden en helpen een donkere, maanloze waarneemperiode te plannen.
