Maan, Jupiter, Mars en Regulus: een zeldzame ontmoeting op 30 november 2026
Zeven keer in 200 jaar, en de volgende keer is al deze november. Aan het einde van de maand verzamelen Jupiter, Mars, Regulus en de afnemende maan zich binnen een cirkel met een diameter van slechts 5,2°. Vergelijkbare ontmoetingen zijn uiterst zeldzaam: tussen 1900 en 2099 zijn er maar zeven.
En je kunt ze alle vier met het blote oog zien. Afhankelijk van je locatie valt het beste moment vóór zonsopkomst op 30 november of 1 december. Gebruik de gratis Star Walk 2-app om vooraf te bekijken hoe het groepje aan jouw hemel verschijnt.
Inhoud
- Zo bekijk je de ontmoeting in november 2026
- Waarom is dit bijzonder?
- Wanneer en waar je het groepje vanaf jouw locatie ziet
- De maan bedekt Jupiter en Regulus
- Wat laten een verrekijker en telescoop zien?
- Fotografeer het hele groepje
- Maan, Jupiter, Mars en Regulus in november 2026: de belangrijkste punten
Zo bekijk je de ontmoeting in november 2026
Zoek eerst de maan. Rond 30 november is ongeveer 60% van de maanschijf verlicht. Zodra de maan opkomt, heb je dus een gemakkelijk herkenbaar vertrekpunt. Zoek in de buurt naar drie heldere stippen.
De helderste stip is Jupiter (mag. −2,2). Je zult hem niet snel verwarren met iets anders: in deze periode is hij na de maan en Venus het op twee na helderste object aan de nachtelijke hemel. De roodachtige stip is Mars (mag. 0,5), die minder helder is dan Jupiter.
De blauwwitte stip is Regulus (mag. 1,4), de helderste ster van Leeuw. Hij zal het minst opvallende lid van het groepje zijn, maar laten we hem dat niet kwalijk nemen: zijn licht heeft bijna tachtig jaar gereisd voordat het je ogen bereikt.
Wanneer ze het dichtst bij elkaar staan, passen alle vier binnen een cirkel die ongeveer half zo breed is als je vuist op armlengte. De vorm van het groepje verandert gedurende de nacht doordat de maan langs de andere objecten beweegt.
Probeer tijdens het verkennen van dit stukje hemel ook een gespiegeld vraagteken bij Regulus te herkennen. Dat is de Sikkel van de Leeuw. Regulus vormt de punt, terwijl de gebogen sterrenrij de kop en de manen van de leeuw uitbeeldt. Het maanlicht maakt zwakke sterren moeilijker zichtbaar, maar ook een deel van het patroon helpt je de leeuw rond dit heldere groepje voor te stellen.
Waarom is dit bijzonder?
Misschien denk je: de maan komt toch elke maand langs heldere stippen, wat is hier dan zo speciaal aan? Wat ons opviel, is hoeveel voorwaarden tegelijk samenkomen: de maan, twee zulke heldere planeten en een ster minstens zo helder als Regulus, allemaal binnen een cirkel met een diameter van slechts 5,2°.
We hebben de periode 1900–2099 onderzocht op ontmoetingen waarbij de helderste van de twee planeten minstens zo helder was als Jupiter deze november, en de zwakkere minstens zo helder als Mars deze november. De ster moest minstens de helderheid van Regulus hebben; de maanfase maakte niet uit. Het resultaat: slechts 7 vergelijkbare ontmoetingen in 200 jaar! Dit zijn ze allemaal:
| Datum (UTC) | Twee planeten en hun magnitudes | Ster | Kleinste groepsdiameter |
|---|---|---|---|
| 23 juli 1925 | Venus (mag. −3,9); Mercurius (mag. 0,2) | Regulus | 4,6° |
| 20 juni 1963 | Venus (mag. −3,9); Mercurius (mag. 0,0) | Aldebaran | 4,7° |
| 24 september 1968 | Venus (mag. −3,9); Mercurius (mag. 0,2) | Spica | 4,5° |
| 24 april 1980 | Jupiter (mag. −2,2); Mars (mag. 0,0) | Regulus | 2,8° |
| 17 juli 2001 | Venus (mag. −4,1); Saturnus (mag. 0,1) | Aldebaran | 4,4° |
| 24 november 2022 | Venus (mag. −3,9); Mercurius (mag. −0,7) | Antares | 4,5° |
| 30 november 2026 | Jupiter (mag. −2,2); Mars (mag. 0,5) | Regulus | 5,2° |
Berekend met de efemeriden JPL DE440s. De datums zijn in UTC. De diameter beschrijft de kleinste cirkel die de middelpunten van alle vier de objecten omvat, gezien vanuit het middelpunt van de aarde, dus in geocentrische coördinaten. Het beeld vanaf jouw locatie kan daarvan afwijken.
Kijk naar 24 april 1980: de maan, Jupiter, Mars en Regulus, precies dezelfde vier die we binnenkort zien. Dat was de vorige keer dat ze binnen 5,2° bij elkaar stonden terwijl beide planeten minstens zo helder waren als nu. Het groepje was toen zelfs nog compacter.
Niet al deze gebeurtenissen zijn even gemakkelijk waar te nemen. In november 2022 stonden de objecten dicht bij de zon, waarbij het lid van de groep dat er het dichtst bij stond slechts ongeveer 6° van de zon verwijderd was. Deze november staat de hele groep meer dan 90° van de zon, zodat we het tafereel vanuit veel delen van de wereld aan een donkere hemel kunnen bewonderen.
Wanneer gebeurt het weer?
Na november 2026 vonden we tot het einde van 2099 geen andere ontmoetingen binnen 5,2° die aan dezelfde helderheidsgrenzen voldoen. Vergroten we de cirkel tot 6°, dan komen er wel vier datums bij:
| Datum (UTC) | Hemelburen van de maan | Kleinste groepsdiameter |
|---|---|---|
| 5 oktober 2051 | Mercurius, Venus, Spica | 5,4° |
| 18 november 2052 | Venus, Jupiter, Spica | 5,6° |
| 15 september 2080 | Mercurius, Venus, Spica | 5,7° |
| 17 september 2088 | Venus, Jupiter, Spica | 5,9° |
De groep van 2051 staat opnieuw dicht bij de zon. De volgende gebeurtenis op deze lijst die vanaf geschikte locaties tegen een donkere hemel te zien is, valt op 18 november 2052. Helaas is dat nog lang wachten.
Als we minder strenge eisen aan de helderheid stellen, zijn er onderweg nog andere mooie ontmoetingen te vinden. Zo staan dezelfde vier objecten op 30 september 2062 nog dichter bij elkaar, binnen ongeveer 1,5°. Jupiter en Mars zien er dan wel minder helder uit.
Natuurlijk zijn dit maar cijfers en statistieken. In zekere zin kun je vrijwel elke rangschikking van drie of meer objecten een eenmalige gebeurtenis in je leven noemen, als je de criteria maar precies genoeg kiest.
Maar is het niet bijzonder dat tijdens jouw leven twee planeten die totaal anders zijn dan de aarde, onze eigen maan en een stralende ster met een diameter die meerdere keren zo groot is als die van de zon precies zo komen te staan dat ze vanaf de aarde samen in één klein stukje nachtelijke hemel verschijnen? Je hoeft alleen maar naar buiten te gaan en omhoog te kijken.
Wanneer en waar je het groepje vanaf jouw locatie ziet
Het juiste tijdstip kiezen is belangrijk: de maan verschuift merkbaar van uur tot uur, en haar schijnbare positie hangt ook af van je locatie. In de tabel is het beste moment het tijdstip waarop de groepsdiameter het kleinst is terwijl alle vier de objecten minstens 10° hoog staan en de zon minstens 12° onder de horizon staat. Valt dat moment aan het begin van het zichtbare tijdvak en staan de objecten nog laag, dan kun je wachten tot ze hoger komen; het groepje wordt dan wel wijder.
In Nederland en Vlaanderen kun je het best vóór zonsopkomst op 30 november kijken. Volgens de gekozen criteria valt het beste moment in Amsterdam om 07:03, in Rotterdam om 07:04 en in Den Haag om 07:05. Het groepje is dan ongeveer 7,0° breed.
In Groningen ligt het minimum om 06:58, in Eindhoven om 06:59 en in Antwerpen om 07:02. Over alle genoemde steden bedraagt de diameter ongeveer 7,0–7,1°. De maan staat het laagst, maar bereikt toch een hoogte van 47–49°.
Voor alle steden in de tabel valt het kleinste zichtbare groepje op 30 november, aan het einde van het gekozen tijdvak, wanneer de zon een hoogte van −12° bereikt. Alle tijden zijn plaatselijke tijden in MET (UTC+1). Begin gerust eerder om de objecten rustig te vinden; ze staan dan iets verder uit elkaar.
| Stad | Tijdzone | Zichtbaar vanaf | Beste moment | Zichtbaar tot | Groepsdiameter | Laagste object | Hoogte |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amsterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 30 november 00:21 | 30 november 07:03 | 30 november 07:03 | 7,0° | Maan | 48° |
| Rotterdam, Nederland | MET (UTC+1) | 30 november 00:23 | 30 november 07:04 | 30 november 07:04 | 7,0° | Maan | 48° |
| Den Haag, Nederland | MET (UTC+1) | 30 november 00:23 | 30 november 07:05 | 30 november 07:05 | 7,0° | Maan | 48° |
| Groningen, Nederland | MET (UTC+1) | 30 november 00:13 | 30 november 06:58 | 30 november 06:58 | 7,1° | Maan | 47° |
| Eindhoven, Nederland | MET (UTC+1) | 30 november 00:19 | 30 november 06:59 | 30 november 06:59 | 7,1° | Maan | 49° |
| Antwerpen, België | MET (UTC+1) | 30 november 00:24 | 30 november 07:02 | 30 november 07:02 | 7,0° | Maan | 49° |
Zo lees je de tabel:
- Zichtbaar vanaf / tot: het tijdvak waarin alle vier de objecten minstens 10° boven de horizon staan en de zon minstens 12° eronder.
- Beste moment: het tijdstip met de kleinste groepsdiameter binnen de genoemde zichtbaarheidsvoorwaarden. Tijden zijn afgerond op minuten, diameters op 0,1° en hoogten op 1°; de grenswaarden zijn vóór het afronden gecontroleerd.
- Groepsdiameter: de hoekdiameter van de kleinste cirkel die de middelpunten van de maan, Jupiter, Mars en Regulus omvat, gezien vanuit de genoemde stad op het beste moment.
- Laagste object / hoogte: welk van de vier het dichtst bij de horizon staat en hoe hoog het staat op het beste moment.
Open Star Walk 2 om de hemel vanaf jouw locatie vooraf te bekijken. Zoek Jupiter en tik op het klokpictogram om Time Machine te openen. Stel de datum in en laat de tijd vooruitlopen om te zien hoe de maan de andere drie objecten nadert. Vergelijk 30 november met 1 december en zoek een tijdstip waarop het groepje boven de horizon staat en de hemel donker is.
De maan bedekt Jupiter en Regulus
Sommige waarnemers zien een van de heldere stippen achter de maan verdwijnen. Dat is een bedekking door de maan: de maan schuift precies tussen jou en het verder weg gelegen object. Rond deze ontmoeting zijn er twee van zulke bedekkingen, zichtbaar vanuit verschillende delen van de wereld.
Jupiterbedekking op 30 november in Chili en Argentinië
Waarnemers in delen van Chili en Argentinië, op de Falklandeilanden en in Antarctica kunnen op 30 november zien hoe de maan Jupiter bedekt. Op sommige plaatsen gebeurt dit in de schemering of overdag. Controleer daarom de plaatselijke voorspelling voordat je plannen maakt. In het Chileense Lebu verdwijnt Jupiter bijvoorbeeld om 04:59 CLST (UTC−3) achter de maan en verschijnt hij om 05:38 CLST weer. Nederland en België liggen buiten de bedekkingszone.
Dit is de vierde van acht bedekkingen van Jupiter door de maan tussen 8 september 2026 en 12 mei 2027. Na 30 november volgt een onderbreking in december en januari. De volgende bedekking is op 20 februari 2027; het gebied waar de gebeurtenis zichtbaar is, verandert van keer tot keer.
Regulusbedekking op 30 november–1 december in Nieuw-Zeeland
In Nieuw-Zeeland en op Norfolk zal de maan Regulus bedekken. In gecoördineerde wereldtijd (UTC) valt de gebeurtenis op 30 november, maar in Nieuw-Zeeland gebeurt dit in de vroege uren van 1 december, plaatselijke tijd. De maan staat laag tussen oost en noordoost, dus zoek een plek met een vrije horizon. Nederland en België liggen buiten de bedekkingszone: hier trekt de maan langs Regulus zonder de ster te bedekken.
Door een telescoop lijkt Regulus plotseling uit te gaan zodra de maanrand hem bereikt. Jupiter heeft een grotere schijnbare schijf en verdwijnt geleidelijk. Begin enkele minuten eerder met kijken, zodat je het beslissende moment niet mist.
Wat laten een verrekijker en telescoop zien?
Begin met je ogen en probeer alle vier de objecten te herkennen. Heb je een verrekijker, bekijk ze dan van dichterbij.
Een verrekijker met een werkelijk beeldveld van 6° is te krap voor de hele groep vanuit de Nederlandse en Vlaamse steden in de tabel: op de genoemde tijden is de groep ongeveer 7,0–7,1° breed. Voor het totaalbeeld heb je een groter beeldveld nodig, of je kijkt met het blote oog. Controleer het beeldveld van je verrekijker voordat je op pad gaat.
Kijk goed naar Jupiter. Als je de verrekijker stilhoudt, zie je misschien kleine lichtpuntjes naast de planeet. Dat zijn enkele van zijn vier grote Galileïsche manen. Met een kleine telescoop zijn ze gemakkelijker te onderscheiden. Je ziet ze niet noodzakelijk alle vier: sommige kunnen achter Jupiter, in zijn schaduw of voor zijn schijf staan.
Ook de maan heeft veel te bieden. Volg de grens tussen de verlichte en donkere zijde, de terminator, waar lange schaduwen kraters en bergen laten opvallen. Een hogere vergroting helpt bij het bekijken van die details; gebruik je ogen of een verrekijker met een ruim beeldveld voor het hele groepje.
Fotografeer het hele groepje
Probeer de maan, beide planeten en Regulus op één foto vast te leggen. Een camera op een statief is een goed begin. Je kunt het ook proberen met een stevig ondersteunde telefoon, met handmatige instellingen of de nachtmodus.
Reken op een paar proefopnamen. De maan is veel helderder dan haar gezelschap: bij een belichting die Mars en Regulus duidelijk laat zien, kan de maanschijf helemaal wit worden. Maak kortere belichtingen voor het maanoppervlak en langere voor de omringende objecten en vergelijk de resultaten.
Blijf je wat langer buiten, maak dan een uur later nog een foto. Kijk hoe de maan ten opzichte van Regulus is verschoven. Misschien kun je vastleggen hoe de vorm van het groepje tijdens je waarneming verandert.
Meer lezen: Astrofotografie voor beginners: zo fotografeer je de nachtelijke hemel
Maan, Jupiter, Mars en Regulus in november 2026: de belangrijkste punten
Rond 30 november 2026 verzamelen Jupiter, Mars, Regulus en de afnemende maan zich in Leeuw, met een kleinste groepsdiameter van ongeveer 5,2°, ruwweg de helft van de breedte van je vuist op armlengte. Alle vier zijn helder genoeg om met het blote oog te zien. In de 200 jaar van 1900 tot 2099 zijn er maar zeven vergelijkbare ontmoetingen, dus mis deze kans niet!
Afhankelijk van je locatie heb je het beste zicht vóór zonsopkomst op 30 november of in de nacht van 30 november op 1 december. Bekijk de gratis Star Walk 2-app om het groepje vooraf aan jouw hemel te zien en je waarneemtijd te kiezen.
