Het verhaal van Félicette: hoe de wereld de eerste kat in de ruimte bijna vergat
Op 18 oktober 1963 werd een zwart-witte Franse kat genaamd Félicette de eerste kat in de ruimte. Ze keerde veilig terug van haar ruimtemissie, maar daarmee was haar verhaal nog niet voorbij. Lees hoe ze werd geselecteerd, wat er daarna met haar gebeurde en hoe ze uiteindelijk werd herdacht.
Inhoud
- Waarom stuurde Frankrijk een kat de ruimte in?
- Félicettes vlucht op 18 oktober 1963
- Wat gebeurde er na de vlucht met Félicette?
- Félicette herdenken, de eerste kat in de ruimte
- Ruimtekat Félicette: conclusie
Waarom stuurde Frankrijk een kat de ruimte in?
Het idee om een kat de ruimte in te sturen ontstond begin jaren 1960 bij wetenschappers van het Franse centrum voor opleiding en onderzoek in de luchtvaartgeneeskunde (CERMA). Ze wilden onderzoeken hoe gewichtloosheid de hersenactiviteit beïnvloedt, waaronder de processen die betrokken zijn bij evenwicht en oriëntatie. Katten waren geschikt voor dit onderzoek, omdat hun zenuwstelsel al uitgebreid was bestudeerd in laboratoriumexperimenten.
In 1963 selecteerde CERMA 14 katten als mogelijke astronauten. Een deel van hen was van de straten van Parijs gehaald. Het waren allemaal vrouwtjes, die vanwege hun rustigere gedrag werden gekozen. Ze doorliepen verdere selectierondes en kregen twee maanden speciale astronautentraining ter voorbereiding op hun vlucht.
De wetenschappers besloten een kat een suborbitale vlucht te laten maken. De raket zou haar boven de 100 km brengen, een veelgebruikte grens van de ruimte. Na het uitschakelen van de motor zou ze enkele minuten gewichtloosheid ervaren. De capsule zou zich van de raket losmaken en aan parachutes naar de aarde terugkeren. Tijdens de hele reis zou de kat vastgezet in een speciale houder liggen.
De hele vlucht zou ongeveer 10 minuten duren, maar zelfs zo kort stilzitten is voor katten lastig. Daarom kozen ze de rustigste en meest volgzame katten.
De onderzoekers lieten de katten steeds langer in de houders zitten, draaiden ze rond in centrifuges om de krachten tijdens de lancering en de terugkeer in de dampkring na te bootsen, en testten hun kalmte en aanpassingsvermogen. Ook werden er operatief elektroden in hun hersenen geïmplanteerd om de hersenactiviteit te volgen.
Eén zwart-witte kat viel op tussen de andere. Ze stond destijds alleen bekend als C341: om te voorkomen dat ze zich emotioneel aan de proefdieren zouden hechten, gaven de wetenschappers de katten nummers in plaats van namen. Met een gewicht van 2,5 kg (5,5 lb) werd C341 gekozen vanwege haar rustige karakter en geschikte gewicht.
Félicettes vlucht op 18 oktober 1963
Op 18 oktober 1963 maakte Félicette haar historische reis als onderdeel van het Franse ruimtevaartprogramma. Een Véronique AGI-raket bracht de kat in een capsule naar een hoogte van 157 kilometer, waarmee ze officieel de ruimte bereikte.
Félicettes missie was een suborbitale vlucht: de raket bereikte kort de ruimte en keerde daarna langs een boogvormige baan terug naar de aarde, zonder een volledige omloop te maken. De hele vlucht duurde ongeveer 10 minuten, waarvan Félicette zo’n 5 minuten gewichtloosheid meemaakte. Anders dan ruimtetoeristen kon ze vanuit haar capsule niet naar de aarde kijken.
Tijdens de vlucht ondervond het kleine katje een belasting van maximaal 9,5 g — meer dan twee keer zoveel als de Apollo-astronauten tijdens hun lancering naar de maan! Félicette was tijdens de lancering ongetwijfeld erg gestrest, maar ze bleef volkomen rustig tijdens de gewichtloze fase. Ze was inderdaad de juiste keuze voor de missie: elke paniekreactie zou het onmogelijk hebben gemaakt om de hersensignalen te interpreteren.
Tijdens de afdaling ondervond Félicette ‘slechts’ 7 g totdat de parachutes van haar capsule opengingen. Het openen veroorzaakte een korte piek van ongeveer 9 g. Zo’n 10 minuten na de lancering daalde de capsule veilig neer op aarde en landde ondersteboven — een opmerkelijke prestatie voor een kat.
Na de landing hadden de wetenschappers ongeveer 13 minuten nodig om Félicette te vinden en op te halen. Wonderwel kwam ze ongedeerd uit haar capsule, een bewijs dat haar missie was geslaagd.
Wat gebeurde er na de vlucht met Félicette?
Nadat C341 veilig op aarde was teruggekeerd, noemden de media haar Félix, naar het tekenfilmpersonage Felix de Kat. Ze dachten ten onrechte dat ze een kater was. CERMA veranderde de naam in de vrouwelijke vorm, Félicette, en nam die officieel over.
Hoewel Félicettes vlucht een wetenschappelijk succes was, liep haar verhaal tragisch af. Na haar terugkeer voerden de onderzoekers ongeveer twee maanden lang verschillende onderzoeken bij haar uit. Om de benodigde informatie over haar evenwichtssysteem en hersenen te verzamelen, moesten ze echter sectie verrichten. Daarvoor euthanaseerden ze Félicette. Later gaven de wetenschappers toe dat de sectie geen nuttige informatie had opgeleverd.
Op 24 oktober 1963, zes dagen na Félicettes geslaagde vlucht, probeerde Frankrijk een tweede kat de ruimte in te sturen. De missie eindigde tragisch: door een storing met de explosieve bouten van de raket werd die onder een gevaarlijk steile hoek gelanceerd. De naamloze kat kwam om bij de daaropvolgende harde landing. Ook de meeste andere katten uit het Franse ruimtevaartprogramma werden na afloop van het programma geëuthanaseerd. Félicette bleef de eerste en enige kat die een succesvolle ruimtevlucht voltooide en levend terugkeerde.
Félicette herdenken, de eerste kat in de ruimte
Ondanks haar bijdrage aan de wetenschap kreeg Félicette veel minder erkenning dan andere dierlijke astronauten. Chimpansee Ham kreeg bijvoorbeeld een eregraf bij de International Space Hall of Fame, terwijl er monumenten werden opgericht voor de hond Laika. Het verhaal van Félicette bleef daarentegen minder bekend.
Waarom werd Félicette over het hoofd gezien?
Een mogelijke reden voor Félicettes geringe bekendheid is dat verhalen over de vroege ruimtevaartgeschiedenis vaak draaien om de rivaliteit tussen de Verenigde Staten en de USSR. Frankrijk en het Franse ruimtevaartprogramma blijven daardoor op de achtergrond.
Een andere reden zijn wellicht de verontrustende beelden van Félicette: foto’s van haar met elektroden in haar schedel waren onaangenaam voor lezers, vooral voor aanhangers van de groeiende dierenrechtenbeweging.
Félicette op postzegels
Félicettes reis werd herdacht op postzegels, maar op sommige stond haar naam verkeerd. Zo noemden postzegels uit de Comoren, Tsjaad en Niger haar ‘Félix’ in plaats van Félicette, waardoor het leek alsof de eerste kat in de ruimte een mannetje was. Ze vierden haar prestatie, maar schreven die niet onder haar eigen naam aan Félicette toe.
Het standbeeld ter ere van Félicette
In 2017 nam Félicettes verhaal echter een nieuwe wending, toen liefhebber Matthew Serge Guy een Kickstarter-campagne ter ere van haar begon. Meer dan 1.100 mensen doneerden en de campagne bracht 57.000 Amerikaanse dollar op om Félicette te herdenken. Het geld werd besteed aan een bronzen standbeeld van Félicette van 1,5 meter (5 voet) hoog, ontworpen door beeldhouwer Gill Parker.
Het standbeeld toont Félicette zittend op de aardbol, met haar blik gericht op de hemel waar ze ooit doorheen reisde. Het werd op 18 december 2019, bijna zes decennia na haar reis, onthuld op de campus van de International Space University in Straatsburg.
Ruimtekat Félicette: conclusie
Félicette schreef op 18 oktober 1963 geschiedenis als de eerste kat die de ruimte bereikte en levend terugkeerde. Haar vlucht blijft een bijzonder, maar tragisch hoofdstuk in de ruimtevaartgeschiedenis. Katten hebben ook een plek tussen de sterren dankzij de namen en vormen van sterrenbeelden, sterren en nevels. Ontdek in onze gids over ruimtekatten meer verbanden tussen katten en astronomie.
