Betelgeuze: nieuws in 2026 en de toekomstige supernova

Betelgeuze zal waarschijnlijk niet op korte termijn als supernova ontploffen, maar dat is geen reden om de ster over te slaan. Deze heldere oranje ster markeert de schouder van het bekende sterrenbeeld Orion en is van september tot maart een mooi waarneemdoel. Wil je Betelgeuze nu meteen aan jouw hemel vinden? Open de app Star Walk 2: die wijst je rechtstreeks de weg naar de ster. Lees verder over Betelgeuze, zijn raadselachtige afname in helderheid en de zwakke begeleider die in zijn gloed verscholen zit.

Inhoud

• Wanneer is Betelgeuze zichtbaar?
  • 2–3 oktober 2026: de Maan vormt een bijna gelijkzijdige driehoek met Aldebaran en Betelgeuze
  • 29–30 oktober 2026: de Maan vormt een gelijkbenige driehoek met Aldebaran en Betelgeuze
• Waar staat Betelgeuze?
  • Hoe vind je Betelgeuze aan de hemel?
• Wat is Betelgeuze?
• Siwarha: de nabije begeleidende ster van Betelgeuze
• Wanneer wordt Betelgeuze een supernova?
  • De Grote Verduistering van Betelgeuze in 2019–2020
  • Siwarha en Betelgeuze: wat de begeleider kan verklaren
  • Wat zou er gebeuren als Betelgeuze ontplofte?
• Betelgeuze: nog geen supernova, maar wel een hemels juweel

Wanneer is Betelgeuze zichtbaar?

Betelgeuze is van september tot maart vanuit de meeste bewoonde gebieden gemakkelijk waar te nemen. Vooral van december tot februari staat de ster ’s avonds gunstig. In de app Sky Tonight kun je de precieze zichtbaarheidstijden voor jouw locatie opzoeken en meldingen instellen om niets te missen.

Klaar om te gaan kijken? Test je kennis met onze sterrenkijkquiz!

Kun je een ster onderscheiden van een planeet en een satelliet van een vliegtuig? Ken je de basisasterismen? Test je sterrenkijkvaardigheden en kennis met deze quiz!

Doe de quiz!

2–3 oktober 2026: de Maan vormt een bijna gelijkzijdige driehoek met Aldebaran en Betelgeuze

Kijk op 2 of 3 oktober vóór zonsopkomst omhoog om de afnemende Maan samen met Aldebaran en Betelgeuze een grote, bijna gelijkzijdige driehoek te zien vormen. Elke zijde beslaat ongeveer 20°, zo’n twee vuistbreedten met gestrekte arm. De Maan is voor meer dan de helft verlicht.

De driehoek ziet er in de nacht van 2 op 3 oktober vooral vanuit Oost- en Zuidoost-Azië, Australië en Nieuw-Zeeland symmetrisch uit. In de Nederlandse steden uit de tabel is de vorm het gelijkmatigst in de vroege uren van 3 oktober, maar de langste en kortste zijde verschillen dan nog ongeveer 4,2°. De groepering blijft goed te zien. De vorm verandert doordat de Maan ten opzichte van de achtergrondsterren naar het oosten beweegt.

Beide sterren hebben een warme kleur. Betelgeuze, op de schouder van Orion, schijnt oranjerood. De helderheid varieert meestal tussen magnitude 0,0 en 1,6. Aldebaran (magnitude 0,9), het heldere oog van de Stier, oogt oranje. De Maan vormt de noordelijke hoek van de driehoek.

Je hebt geen verrekijker nodig. Alle drie de objecten zijn helder genoeg om ze bij een heldere hemel ook vanuit een stad te zien. De wijde driehoek komt bovendien het best tot zijn recht met het blote oog.

De hoekafstand Betelgeuze–Aldebaran is in elke rij ongeveer 21°23′; die kolom is daarom weggelaten. Alle tijden zijn in CEST (UTC+2). Gedeelde waarden op het beste tijdstip: Laagste object: Betelgeuze.

• Zichtbaarheidsvenster: alle drie de objecten staan minstens 10° boven de horizon en de Zon meer dan 6° eronder. Alle datums en tijden zijn lokaal, in de 24-uursnotatie en in stappen van 5 minuten. Het begin is naar boven afgerond en het einde naar beneden.
• Beste tijd: van de tijdstippen in stappen van 5 minuten binnen het venster kiezen we dat waarop de driehoek het meest op een gelijkzijdige driehoek lijkt. In de genoemde steden is dat telkens het begin van het venster op 3 oktober, als Betelgeuze nog laag staat.
• Grootste verschil tussen zijden: het verschil tussen de langste en de kortste zijde; hoe kleiner de waarde, hoe meer de driehoek gelijkzijdig is. Afstanden en verschillen zijn afzonderlijk afgerond op 1′, waardoor de getoonde waarden onderling een afrondingsverschil van 1′ kunnen vertonen.
• Laagste object / Hoogte: het laagste van de drie objecten en zijn hoogte op het beste tijdstip, afgerond op hele graden. De hoekafstanden zijn topocentrisch, berekend vanuit elke stad.

29–30 oktober 2026: de Maan vormt een gelijkbenige driehoek met Aldebaran en Betelgeuze

Kijk op de avond van 29 oktober of vóór zonsopkomst op 30 oktober omhoog om de afnemende, nog meer dan half verlichte Maan samen met Aldebaran en Betelgeuze een grote driehoek te zien vormen. Vanuit sommige plaatsen lijkt de Maan even ver van beide sterren te staan, waardoor een gelijkbenige driehoek ontstaat.

De vorm verschilt per locatie en waarneemtijdstip. In delen van Europa, Afrika en Zuid-Azië is de meest symmetrische opstelling te zien. In de Nederlandse steden uit de tabel, waaronder Groningen en Eindhoven, zijn de twee zijden die bij de Maan samenkomen laat op de avond van 29 oktober bijna even lang: elk ongeveer 20°, of twee vuistbreedten met gestrekte arm. Het verschil blijft in alle geselecteerde steden onder 0,2°. De basis tussen Aldebaran en Betelgeuze is ongeveer 21,4°. Elders kan de driehoek ongelijkmatiger lijken, omdat het moment van gelijke afstanden buiten het plaatselijke zichtbaarheidsvenster valt.

De twee sterren van de driehoek zijn gemakkelijk te herkennen. Aldebaran (magnitude 0,9), het heldere oog van de Stier, schijnt oranje. Betelgeuze, op de schouder van Orion, oogt oranjerood; de helderheid varieert meestal tussen magnitude 0,0 en 1,6. De Maan is voor ongeveer 80% verlicht.

Je hebt geen verrekijker nodig. Alle drie de objecten zijn helder genoeg om ze bij een heldere hemel ook vanuit een stad te zien, en de wijde driehoek komt het best tot zijn recht met het blote oog. Zoek hem, afhankelijk van je locatie, van de late avond tot vóór het aanbreken van de dag.

De hoekafstand Betelgeuze–Aldebaran is in elke rij ongeveer 21°23′; die kolom is daarom weggelaten. Alle tijden zijn in CET (UTC+1). Gedeelde waarden op het beste tijdstip: Laagste object: Betelgeuze.

• Zichtbaarheidsvenster: alle drie de objecten staan minstens 10° boven de horizon en de Zon meer dan 6° eronder. Alle datums en tijden zijn lokaal, in de 24-uursnotatie en in stappen van 5 minuten. Het begin is naar boven afgerond en het einde naar beneden.
• Beste tijd: van de tijdstippen in stappen van 5 minuten binnen het venster kiezen we dat waarop de twee zijden die bij de Maan samenkomen het meest gelijk zijn. In de genoemde steden valt dit samen met het begin van het venster op de avond van 29 oktober, als Betelgeuze nog laag staat.
• Verschil tussen zijden: het absolute verschil tussen de hoekafstanden Maan–Betelgeuze en Maan–Aldebaran; hoe kleiner de waarde, hoe meer de driehoek gelijkbenig is. Afstanden en verschillen zijn afzonderlijk afgerond op 1′, waardoor afrondingsverschillen van 1′ kunnen ontstaan.
• Laagste object / Hoogte: het laagste van de drie objecten en zijn hoogte op het beste tijdstip, afgerond op hele graden. De hoekafstanden zijn topocentrisch, berekend vanuit elke stad.

Waar staat Betelgeuze?

Betelgeuze staat in het sterrenbeeld Orion. Het is de op één na helderste ster van het sterrenbeeld; de blauwachtige Rigel staat op de eerste plaats en schittert bij de linkervoet van de jager. Je vindt Betelgeuze boven Alnitak, de eerste van de drie sterren die de beroemde Gordel van Orion vormen. Rigel staat aan de andere kant van de Gordel, onder de ster Mintaka. Kun je wel een geheugensteuntje gebruiken? Bekijk dan ons boeiende hemelgedicht op Instagram, dat je naar de opvallendste sterren van Orion leidt!

Betelgeuze maakt deel uit van het asterisme Winterdriehoek, ook bekend als de Grote Zuidelijke Driehoek. Dit asterisme ligt binnen de Winterzeshoek en omvat ook de heldere sterren Sirius en Procyon.

Om Betelgeuze te vinden, kijk je naar de zuidwestelijke hemel als je je op het noordelijk halfrond bevindt, of naar het noordwesten als je op het zuidelijk halfrond bent. De ster is het best zichtbaar tussen 85° noorderbreedte en 75° zuiderbreedte.

Hoe vind je Betelgeuze aan de hemel?

Met een sterrenkunde-app zoals Star Walk 2 of Sky Tonight kun je Betelgeuze gemakkelijk aan de nachtelijke hemel vinden. Typ ‘Betelgeuze’ in de zoekbalk, selecteer de ster in de zoekresultaten en richt je apparaat op de hemel. Volg de pijl op het scherm tot je de heldere, roodachtige Betelgeuze zowel op de hemelkaart in de app als aan de echte hemel boven je ziet.

Wat is Betelgeuze?

Laten we beginnen met de wetenschappelijke kenmerken van Betelgeuze.

• Officiële naam: Betelgeuze
• Bayer-aanduidingen: α Orionis, Alpha Orionis, Alpha Ori, α Ori
• Catalogusaanduidingen: 58 Ori, HR 2061, HD 39801, HIP 27989
• Sterrenbeeld: Orion
• Stertype: rode superreus
• Rechte klimming: 05h 55m 10.305s
• Declinatie: +07° 24′ 25.4304″
• Schijnbare magnitude: veranderlijk
• Massa: 11–16 zonsmassa’s
• Lichtkracht: 65.000–100.000 L☉
• Straal: circa 640–1.021 zonsstralen
• Oppervlaktetemperatuur: 3.500 K
• Afstand tot de aarde: ongeveer 650 lichtjaar
• Rotatieperiode: 36 ± 8 jaar

Nu maken we het wat eenvoudiger. Wat is Betelgeuze in een notendop?

• Rode superreus: sterren van dit type naderen het einde van hun leven. Ze behoren tot de grootste sterren in het heelal en zetten naarmate ze ouder worden steeds verder uit. In onze kleurrijke infographic lees je meer over de levenscyclus van sterren.

Verken de evolutie van sterren: van de uitgestrektheid van stellaire kraamkamers tot de doodsstrijd van supernova's en de raadselachtige aantrekkingskracht van zwarte gaten.

Zie Infografiek

• Grote en zware ster: Betelgeuze kan ongeveer 16 keer zoveel massa hebben als de zon en haar straal is 640 tot 1.021 keer zo groot als die van de zon. Als de ster in het centrum van ons zonnestelsel stond, zou ze tot aan de planetoïdengordel reiken en mogelijk zelfs nog verder.

• Ver hemellichaam: Betelgeuze staat op ongeveer 650 lichtjaar van ons. Dit betekent dat het licht dat we nu van Betelgeuze zien, in de middeleeuwen aan zijn reis begon. Toch is het de rode superreus die het dichtst bij ons zonnestelsel staat, waardoor de ster een belangrijk onderzoeksobject voor wetenschappers is.

• Veranderlijke ster: anders dan bij de meeste sterren, waarvan de helderheid relatief stabiel is, neemt de helderheid van Betelgeuze in de loop van de tijd toe en af. De ster heeft verschillende helderheidscycli, waaronder pulsaties van ongeveer 185 dagen en 400–420 dagen, plus een lange secundaire periode van ongeveer 2.100 dagen die waarschijnlijk met haar begeleider samenhangt. Daarnaast vertoont Betelgeuze plotselinge helderheidsveranderingen die buiten de bekende cycli vallen.

• Oranje-rode ster die met het blote oog zichtbaar is: Betelgeuze is doorgaans de op één na helderste ster in Orion, na Rigel, en een van de helderste sterren aan de hele nachtelijke hemel. Haar precieze plaats in de ranglijst verandert met haar helderheid, maar zelfs op haar zwakst blijft ze met het blote oog zichtbaar.

Siwarha: de nabije begeleidende ster van Betelgeuze

Astronomen beschikken nu over sterk rechtstreeks bewijs dat Betelgeuze een begeleidende ster heeft. In juli 2025 meldden zij de eerste waarschijnlijke rechtstreekse detectie van de lang vermoede begeleider. Vervolgens publiceerden astronomen in juli 2026 waarnemingen die in december 2024 met ESO’s Very Large Telescope waren gedaan. Die leverden het duidelijkste beeld tot nu toe op van wat waarschijnlijk Betelgeuze B is.

Betelgeuze B staat ook bekend als Siwarha, wat in het Arabisch ‘haar armband’ betekent. De naam verwijst naar de traditionele Arabische naam van Betelgeuze, die vaak als ‘de hand van Orion’ wordt vertaald, en weerspiegelt de nauwe band tussen de twee sterren. De naam Siwarha werd in september 2025 officieel erkend; Alpha Orionis B blijft een astronomische aanduiding voor de begeleider.

Siwarha lijkt een jonge hoofdreeksster te zijn met een geschatte massa van ongeveer 2,6–3,1 zonsmassa’s, ervan uitgaande dat ze ongeveer 10 miljoen jaar geleden samen met Betelgeuze is ontstaan. De ster bleef zo lang verborgen omdat ze in de waarnemingen met blauw licht waarmee ze voor het eerst werd ontdekt ongeveer zes magnituden zwakker is en uiterst dicht om de superreus draait.

De begeleider voltooit ongeveer elke 2.100 dagen, oftewel ongeveer iedere zes jaar, een omloop en beweegt daarbij door de buitenlagen van de enorme atmosfeer van Betelgeuze. Als vervolgwaarnemingen dit bevestigen, zou Betelgeuze de eerste rode superreus zijn waarvan een nabije begeleidende ster rechtstreeks in beeld is gebracht: een zeldzame configuratie met belangrijke gevolgen voor ons begrip van de evolutie van zware sterren.

Siwarha wacht waarschijnlijk een dramatisch einde. Modellen wijzen erop dat getijdeninteracties de begeleidende ster uiteindelijk naar binnen kunnen trekken, waarna ze mogelijk door Betelgeuze wordt opgeslokt. De exacte tijdschaal is echter onzeker en moet opnieuw worden beoordeeld aan de hand van de nieuwe schatting van de massa van de begeleider.

Astronomen verwachten dat de volgende bijzonder goede gelegenheid om Siwarha waar te nemen en te bestuderen zich in november 2027 voordoet. Dan bereikt de ster haar grootste schijnbare scheiding van Betelgeuze. Helaas is Siwarha vanaf de aarde alleen met professionele telescopen te zien.

Wanneer wordt Betelgeuze een supernova?

Hoe mooi Betelgeuze ook is om waar te nemen, de grote vraag die veel mensen bezighoudt is wanneer de ster een supernova wordt. Als het binnenkort gebeurt, wordt het een van de grootste astronomische gebeurtenissen uit de geschiedenis! Een supernova van Betelgeuze zou ongeveer zo helder kunnen worden als een halve maan en mogelijk maandenlang overdag zichtbaar zijn. Het zou een schouwspel zijn dat niemand kan missen. De meeste huidige modellen verwachten echter niet dat dit op een menselijke tijdschaal zal gebeuren.

De Grote Verduistering van Betelgeuze in 2019–2020

Alle ophef over een mogelijke supernova van Betelgeuze begon in 2019, toen de ster plotseling terugviel tot ongeveer 40% van haar gebruikelijke helderheid en begin 2020 geleidelijk weer normaal werd. Aanvankelijk dachten veel mensen dat Betelgeuze op ontploffen stond, maar de waarnemingen ondersteunden die uitleg niet. De Grote Verduistering volgde op een grote uitbarsting aan het oppervlak: uitgestoten materiaal koelde af tot een stofwolk die een deel van de ster aan het zicht onttrok. De gebeurtenis was geen bewijs dat de kern van Betelgeuze op instorten stond.

Siwarha en Betelgeuze: wat de begeleider kan verklaren

In juli 2025 meldden astronomen de eerste waarschijnlijke rechtstreekse detectie van de nabije begeleidende ster van Betelgeuze. Die ontdekking veranderde onze kijk op een van de beroemde ‘stemmingswisselingen’ van Betelgeuze. De cyclus van ongeveer 2.100 dagen is met name geen aftelling naar een ophanden zijnde supernova, maar houdt mogelijk verband met haar begeleider, Siwarha.

Siwarha is een ster van middelgrote massa die ongeveer eens per 2.100 dagen om Betelgeuze draait. Ze beweegt door de uitgestrekte buitenste atmosfeer van de rode superreus en woelt daarbij het gas achter zich op. Vergelijk het met een boot die door het water vaart: Siwarha laat mogelijk een dicht zog van verstoord materiaal achter. Dat zog kan een deel van het licht van Betelgeuze absorberen en verstrooien en zo bijdragen aan de langdurige helderheidsvariaties die astronomen jarenlang voor raadsels stelden.

Astronomen zagen jarenlang dat de helderheid van Betelgeuze in een cyclus van 2.170 dagen varieert. Sommige onderzoekers interpreteerden deze cyclus als een mogelijk teken dat Betelgeuze zich in de late fase van koolstofverbranding in de kern bevond, een stadium dat enkele eeuwen vóór een supernova zou optreden. Recente waarnemingen en modellen ondersteunen echter het idee dat de cyclus het best wordt verklaard door binaire interactie, en niet door een ophanden zijnde kerninstorting.

Beeldvorming met hoge resolutie en langdurige spectroscopie hebben inmiddels tekenen van de invloed van de begeleider onthuld, waaronder aanwijzingen voor verstoord gas in de atmosfeer van Betelgeuze. Deze bevindingen ondersteunen een binaire verklaring voor de lange cyclus, maar bepalen op zichzelf niet in welke fase van kernverbranding Betelgeuze zich bevindt of hoelang de ster nog precies te leven heeft. Eén evolutiemodel suggereert dat de supernova mogelijk nog ongeveer 100.000 jaar op zich laat wachten, al blijft het tijdstip onzeker.

Dus ja, Betelgeuze zal ooit ontploffen. Maar Siwarha biedt een veel betere verklaring voor haar lange helderheidscyclus, terwijl de huidige modellen nog steeds een duidelijke boodschap afgeven: de supernova laat op zich wachten.

Wat zou er gebeuren als Betelgeuze ontplofte?

Zware sterren zoals Betelgeuze eindigen als kerninstortingssupernova’s. Als Betelgeuze haar waterstofrijke mantel behoudt, wordt ze waarschijnlijk een type II-supernova. De instorting begint wanneer kernfusie de ijzerkern van de ster niet langer kan ondersteunen. Om een ernstige bedreiging voor de biosfeer van de aarde te vormen, zou een supernova zich doorgaans binnen ongeveer 50 lichtjaar moeten voordoen, terwijl Betelgeuze ongeveer 650 lichtjaar van ons verwijderd is. Toch kan een supernova tijdelijke gevolgen voor de aarde hebben. Veel dieren gebruiken bijvoorbeeld de maan om te navigeren en kunnen door een ongebruikelijke lichtbron in de war raken. Zelfs astronomen zouden met uitdagingen te maken krijgen. De nachtelijke hemel waarnemen is al lastig wanneer de maan helder is, en een supernova van Betelgeuze zou dat nog moeilijker maken.

Ondanks die uitdagingen zou een supernova van Betelgeuze een ongelooflijke gebeurtenis zijn om mee te maken. De laatste bekende supernova die in de Melkweg werd waargenomen, vond plaats in 1604. Hoewel er in het heelal regelmatig sterren ontploffen, staan de meeste te ver weg om zonder krachtige telescopen te zien. Een supernova van Betelgeuze zou de dichtstbijzijnde kunnen zijn die ooit in de geschreven geschiedenis is waargenomen.

Modellen suggereren dat Betelgeuze bij haar ontploffing een schijnbare magnitude van ongeveer −8 tot −12 kan bereiken en weken of maanden aan de daghemel zichtbaar kan zijn. Terwijl ze geleidelijk vervaagt, kan ze ’s nachts nog enkele jaren met het blote oog zichtbaar blijven. Instrumenten op aarde zouden vóór het eerste zichtbare licht neutrino’s moeten detecteren — en mogelijk ook zwaartekrachtgolven — waardoor we wellicht minuten, uren of zelfs dagen vóór het optische schouwspel worden gewaarschuwd. Stel je voor dat mensen over de hele wereld opblijven om Betelgeuze te bekijken, vol spanning wachten op het spectaculaire lichtschouwspel en juichen wanneer het eindelijk begint.

Betelgeuze: nog geen supernova, maar wel een hemels juweel

Betelgeuze is een schitterende oranje-rode ster in Orion die je gemakkelijk met het blote oog kunt zien. Haar veranderende helderheid voedde jarenlang speculaties over een ‘aanstaande supernova’, maar recent onderzoek suggereert dat haar lange helderheidscyclus beter kan worden verklaard door een nabije begeleidende ster. Voor astronomen is dit een grote doorbraak, ook al is het misschien een kleine teleurstelling voor sterrenkijkers: Betelgeuze zal naar verwachting niet snel ontploffen.

Het voordeel is eenvoudig: we krijgen meer tijd om van de ster te genieten. Met haar subtiele flikkeringen, enorme omvang en pas ontdekte begeleider blijft Betelgeuze een van de boeiendste sterren aan de hemel.

Wil je haar snel vinden? Gebruik de gebruiksvriendelijke app Star Walk 2, zoek Betelgeuze op en neem even de tijd om een van de beroemdste sterren aan de hemel te bewonderen.