Pegasus: het sterrenbeeld van het Gevleugelde Paard
Volgens de Chinese dierenriem is 2026 het jaar van het Paard — hét perfecte moment om je blik naar de hemel te richten en Pegasus te ontdekken: het legendarische gevleugelde paard uit de Griekse mythologie. Als symbool van kracht, vrijheid en inspiratie spreekt Pegasus al duizenden jaren tot de verbeelding van sterrenkijkers. Van eeuwenoude mythen en heldere sterren tot beroemde deep-sky-objecten zoals de Grote Pegasus-cluster: dit sterrenbeeld biedt volop om te verkennen. Wil je zien waar Pegasus nu staat? Gebruik de app Sky Tonight — richt je telefoon op de lucht en volg de gids om het gevleugelde paard tussen de sterren te vinden.
Inhoud
- Feiten over het sterrenbeeld Pegasus
- Het sterrenbeeld Pegasus op de sterrenkaart
- Helderste sterren in het sterrenbeeld Pegasus
- Opvallende deep-sky-objecten in het sterrenbeeld Pegasus
- Wie is Pegasus: de mythes over het gevleugelde paard
- Sterrenbeeld Pegasus: kort samengevat
Feiten over het sterrenbeeld Pegasus
- Naam: Pegasus
- Afkorting: Peg
- Grootte: 1121 vierkante graden
- Rechte klimming: 21h tot 00h
- Declinatie: 2.33° tot 36.61°
- Zichtbaar tussen: 90°N – 54°S
- Helderste ster: Enif (ε Peg)
- Belangrijkste sterren: 13
- Messier-objecten: 1
- Aangrenzende sterrenbeelden: Andromeda, Hagedis, Zwaan, Vosje, Dolfijn, Veulen, Waterman, Vissen
Leuke weetjes over het sterrenbeeld Pegasus
- Men is het er doorgaans over eens dat de omtrek van Pegasus alleen de bovenste helft van het paard weergeeft. De achterbenen ontbreken.
- Pegasus bevat het Grote Vierkant van Pegasus, een van de grootste en meest herkenbare sterrenpatronen aan de hemel. Toch horen niet alle sterren ervan officieel bij Pegasus: één hoek van het Grote Vierkant, Alpheratz, behoort officieel tot het naburige sterrenbeeld Andromeda, niet tot Pegasus.
- Het sterrenbeeld Pegasus is beroemd omdat het de eerste exoplaneet herbergt die ooit werd gevonden rond een zonachtige ster. In 1995 ontdekten astronomen een gasreus met de naam Dimidium (of 51 Pegasi b), die om de hoofdreeksster 51 Pegasi draait, een G-type ster.
- In de traditionele Chinese astronomie werd Pegasus niet als één enkel sterrenbeeld gezien. In plaats daarvan werden de sterren verdeeld over meerdere kleinere asterismen aan de noordelijke hemel, binnen het gebied van de Zwarte Schildpad van het Noorden.
Het sterrenbeeld Pegasus op de sterrenkaart
Pegasus beslaat 1121 vierkante graden van de hemel en staat daarmee op de 7e plaats qua grootte van de 88 moderne sterrenbeelden.
Het sterrenbeeld grenst aan 8 andere: Andromeda in het noorden en oosten, Hagedis in het noorden, Zwaan in het noordwesten, Vosje, Dolfijn en Veulen in het westen, Waterman in het zuiden en Vissen in het zuiden en oosten.
Het behoort tot de Perseus-familie van sterrenbeelden, waartoe ook Perseus, Andromeda, Cassiopeia, Cepheus en Walvis behoren. Met uitzondering van Walvis liggen alle leden van deze groep ten noorden van de ecliptica.
Waar en wanneer is het sterrenbeeld Pegasus zichtbaar?
Pegasus is een groot sterrenbeeld dat dicht bij de hemelequator ligt, waardoor het vanuit beide hemisferen te zien is, behalve vanuit het grootste deel van Antarctica. Het is het best zichtbaar van september tot november, waarbij oktober de beste kijkomstandigheden biedt.
Hoe vind je het sterrenbeeld Pegasus?
Pegasus bevat het Grote Vierkant van Pegasus, een groot asterisme gevormd door heldere sterren met een magnitude van ongeveer 2.1–2.9, goed zichtbaar met het blote oog. Om zeker te weten dat je het juiste vierkant hebt gevonden, kun je twee andere, nog opvallendere asterismen als richtpunt gebruiken:
- Begin bij de Grote Wagen en gebruik die om Polaris, de Poolster, te vinden.
- Zoek vervolgens Cassiopeia, een heldere zigzag die lijkt op een W of M.
- Ga vanaf Cassiopeia in dezelfde richting verder, weg van Polaris, en je komt uit bij Pegasus.
Een andere handige referentie is de Zomerdriehoek gevormd door Vega, Deneb en Altair: Pegasus staat net ten oosten ervan.
Waar staat het sterrenbeeld Pegasus nu?
Wil je de exacte positie van het sterrenbeeld Pegasus aan jouw hemel bepalen, gebruik dan een sterrenkijk-app. Deze apps tonen de positie van het sterrenbeeld in realtime. Hieronder lees je hoe je Pegasus vindt met de apps Star Walk 2 en Sky Tonight:
- Open de app en tik op het vergrootglas-icoon (linksonder in Star Walk 2 / onderbalk in Sky Tonight);
- Typ “Pegasus” in de zoekbalk;
- Tik op het juiste zoekresultaat in Star Walk 2, of op het blauwe doelwit-icoon naast de naam van het object in Sky Tonight;
- Je ziet de huidige positie van het sterrenbeeld aan de hemel;
- Richt je apparaat omhoog en volg de pijl om het sterrenbeeld in de echte nachtelijke hemel boven je te vinden.
Extra hulp nodig? Bekijk de videotutorials van Star Walk 2 en Sky Tonight en volg de stappen die daar worden uitgelegd.
Helderste sterren in het sterrenbeeld Pegasus
In deze sectie bespreken we de vier helderste sterren van Pegasus. Enif is de helderste, terwijl Sheat, Markab en Algenib drie hoeken van het Grote Vierkant van Pegasus vormen. Enif, Sheat en Markab staan ook in de top 100 helderste sterren.
Enif
- Andere namen: Epsilon Pegasi, ε Peg, 8 Pegasi, HD 206778, HIP 107315, HR 8308
- Type: K-type (oranje) superreus
- Magnitude: 2.38
- Oorsprong van de naam: “neus” (Arabisch)
- Beschrijving: Enif is de helderste ster in het sterrenbeeld Pegasus en markeert de snuit van het gevleugelde paard. Hij staat op een afstand van ongeveer 690 lichtjaar van het zonnestelsel. Enif is een langzaam onregelmatig veranderlijke ster, die doorgaans schijnt met magnitude 2.37–2.45, maar zeldzame extreme uitbarstingen heeft laten zien, waarbij hij zo helder leek als magnitude 0.7 en zo zwak als 3.5.
Het Grote Vierkant van Pegasus
Het Grote Vierkant van Pegasus is een bekend asterisme dat het hoofdlichaam van Pegasus voorstelt. Het bestaat uit Markab, Scheat en Algenib, samen met Alpheratz (Alpha Andromedae) — een ster die ooit bekendstond als Delta Pegasi voordat hij definitief aan Andromeda werd toegewezen. In de app Sky Tonight wordt het Grote Vierkant duidelijk gemarkeerd, waardoor je het makkelijk herkent.
Scheat
- Andere namen: Beta Pegasi, β Peg, 53 Pegasi, HR 8775, HD 217906, HIP 113881
- Type: rode reus
- Magnitude: 2.44
- Oorsprong van de naam: “de bovenarm” (Arabisch)
- Beschrijving: Scheat is de op één na helderste ster in het sterrenbeeld Pegasus. Hij vormt de rechterbovenhoek van het Grote Vierkant van Pegasus en markeert het gebied van het bovenste voorbeen van het paard. Hij staat op een afstand van ongeveer 196 lichtjaar van de Zon.
Markab
- Andere namen: Alpha Pegasi, α Peg, Marchab, 54 Pegasi, HR 8781, HD 218045, HIP 113963
- Type: subreus
- Magnitude: 2.49
- Oorsprong van de naam: “zadel van het paard” (Arabisch)
- Beschrijving: Markab is de derde helderste ster in het sterrenbeeld Pegasus en vormt de rechteronderhoek van het Grote Vierkant van Pegasus. Hij staat op een afstand van ongeveer 133 lichtjaar van de Zon.
Algenib
- Andere namen: Gamma Pegasi, γ Peg, 88 Pegasi, HD 886, HIP 1067, HR 39
- Type: dubbelster
- Magnitude: 2.83
- Oorsprong van de naam: “de zijkant/de vleugel” (Arabisch)
- Beschrijving: Algenib is een meervoudig stersysteem dat met het blote oog als één ster lijkt en de vierde plaats inneemt qua helderheid in Pegasus. Hij markeert de basis van de vleugel van Pegasus en bevindt zich in de linkeronderhoek van het Grote Vierkant van Pegasus. Algenib staat op een afstand van ongeveer 470 lichtjaar.
Opvallende deep-sky-objecten in het sterrenbeeld Pegasus
Pegasus bevat een rijke variatie aan deep-sky-objecten. Hieronder lichten we een selectie uit die opvalt door structuur, uniek karakter en visuele aantrekkingskracht.
Grote Pegasus-cluster
De Grote Pegasus-cluster (M15, NGC 7078) is het enige Messier-object in het sterrenbeeld Pegasus. Het is een bolvormige sterrenhoop op ongeveer 35,000 lichtjaar van de aarde. Met een leeftijd van circa 13 miljard jaar is het een van de oudste en dichtst opeengepakte bolhopen in de Melkweg. Onder uitzonderlijk donkere hemel kun je hem met het blote oog net zien. Met een verrekijker of kleine telescoop verschijnt hij als een wazige “ster”. Middelgrote tot grote telescopen lossen afzonderlijke sterren op.
Het Kwintet van Stephan
Het Kwintet van Stephan is een compacte groep van vijf sterrenstelsels. Eén lid, NGC 7320, staat veel dichterbij op ongeveer 40 miljoen lichtjaar, terwijl de andere vier (NGC 7317, NGC 7318A, NGC 7318B en NGC 7319) op ongeveer 290 miljoen lichtjaar afstand staan en fysiek met elkaar interageren. De groep is erg zwak en visueel lastig waar te nemen en vereist een telescoop met grote opening en een donkere hemel. Astrofotografie met lange belichting is de beste manier om alle vijf sterrenstelsels zichtbaar te maken.
Spiegelei-stelsel
Het Spiegelei-stelsel (NGC 7742) is een face-on spiraalstelsel op ongeveer 72 miljoen lichtjaar afstand. Het staat vooral bekend om zijn heldere centrale kern, omringd door een gladde, symmetrische ring van sterren, waardoor het op een spiegelei lijkt. Opvallend is dat het sterrenstelsel geen centrale balk heeft, terwijl zulke balken doorgaans verantwoordelijk zijn voor het vormen van ringstructuren in spiraalstelsels. Dat maakt de oorsprong van de ring van NGC 7742 extra intrigerend. Visueel is het stelsel zwak; je ziet het het best met middelgrote tot grote telescopen.
Wie is Pegasus: de mythes over het gevleugelde paard
Pegasus is een oud sterrenbeeld dat verbonden is met de Griekse mythen van Perseus en Andromeda. Volgens de legende was Pegasus een schitterend gevleugeld paard dat werd geboren uit het bloed van de Gorgo Medusa, toen zij door de held Perseus werd gedood. Toen haar bloed de aarde raakte, sprong Pegasus tevoorschijn, al in staat om te vliegen. Later reed Perseus op Pegasus toen hij Andromeda redde van een zeemonster. Deze mythe weerspiegelt zich aan de hemel in een groep naburige sterrenbeelden die samen één verhaal delen. Je kunt Pegasus, Perseus, Andromeda en Cassiopeia samen zien in onze Instagram video, waarin hun vormen en legendes zijn verweven tot een kort gedicht dat hun verhalen tot leven brengt.
Daarna werd Pegasus een centrale figuur in de legende van de held Bellerophon, die hij hielp bij het verslaan van de angstaanjagende Chimera — een vuurspuwend wezen met het lichaam van een leeuw, de kop van een geit en de staart van een slang. Na deze overwinning probeerde Bellerophon op Pegasus naar de Olympus te rijden. Beledigd door de arrogantie van de held stuurde Zeus een steekvlieg om Pegasus te steken, waardoor hij bokte en Bellerophon terug naar de aarde wierp.
Daarna werd Pegasus op stal gezet bij andere paarden van Zeus. Hij werd het trouwe rijdier van de god en droeg zijn bliksemschichten tijdens de strijd. Als beloning voor de loyaliteit en moed van het gevleugelde paard plaatste Zeus Pegasus aan de hemel als sterrenbeeld.
Sterrenbeeld Pegasus: kort samengevat
Pegasus is het 7e grootste sterrenbeeld aan de nachtelijke hemel en is het best te zien van september tot november. Het is vooral bekend om het asterisme van het Grote Vierkant van Pegasus en wordt omringd door andere heldere sterrenpatronen, waardoor het relatief eenvoudig te vinden is. Voor een nóg makkelijkere manier om het sterrenbeeld te vinden en de interessantste objecten te verkennen, kun je de app Sky Tonight gebruiken!
