Gids voor het sterrenbeeld Aquila: betekenis, sterren en hoe je het vindt
Aquila is een van die sterrenbeelden die je misschien al eens hebt gezien zonder de naam te kennen. De helderste ster, Altair, vormt een van de hoeken van de beroemde Zomerdriehoek, samen met Vega en Deneb. In deze gids leer je wanneer Aquila zichtbaar is, waar je moet kijken en welke sterren en deep-skyobjecten het sterrenbeeld bevat. De snelste manier om het sterrenbeeld te vinden: open Star Walk 2, zoek naar “Aquila” of “Altair” en volg de hemelkaart in de app naar deze majestueuze vogel!
Inhoud
- Feiten over het sterrenbeeld Aquila
- Locatie van het sterrenbeeld Aquila
- Wanneer is Aquila zichtbaar?
- Hoe vind je het sterrenbeeld Aquila?
- Heldere sterren in het sterrenbeeld Aquila
- Betekenis en mythe van het sterrenbeeld Aquila
Veelgestelde vragen over het sterrenbeeld Aquila
- Wat is Aquila?
- Wat is er bijzonder aan het sterrenbeeld Aquila?
- Hoeveel sterren staan er in het sterrenbeeld Aquila?
- Wat is de helderste ster in het sterrenbeeld Aquila?
- Maakt Aquila deel uit van de dierenriem?
- Wanneer is het sterrenbeeld Aquila zichtbaar?
- Kun je het sterrenbeeld Aquila met het blote oog zien?
- Waar staat het sterrenbeeld Aquila nu aan de hemel?
- Sterrenbeeld Aquila: belangrijkste feiten
Feiten over het sterrenbeeld Aquila
- Naam: Aquila (de Arend)
- Afkorting: Aql
- Volledig zichtbaar tussen: 78°N en 71°S
- Beste zichtbaarheid: augustus; over het algemeen goed van juli tot september
- Grootte: ongeveer 652 vierkante graden (22e grootste sterrenbeeld)
- Rechte klimming: 18h 41m tot 20h 38m
- Declinatie: +18° tot −12°
- Helderste ster: Altair (Alpha Aquilae)
- Belangrijkste sterren: 11
- Messier-deep-skyobjecten: 0
- Meteorenzwermen: Juni-Aquiliden, Epsilon-Aquiliden
- Aangrenzende sterrenbeelden: Delphinus, Sagitta, Hercules, Ophiuchus, Serpens Cauda, Scutum, Sagittarius, Capricornus, Aquarius
Aquila is een seizoenssterrenbeeld, zichtbaar wanneer de zon er niet dicht langs beweegt. De helderste sterren zijn gemakkelijk met het blote oog te zien, vooral op donkere plekken. Onder een stedelijke hemel blijft Altair, de helderste ster van het sterrenbeeld, duidelijk zichtbaar, terwijl de zwakkere sterren die de vleugels van de Arend vormen lastiger te volgen kunnen zijn. Bekijk onze gids over de Bortle-schaal om te leren hoe lichtvervuiling de zichtbaarheid beïnvloedt.
Locatie van het sterrenbeeld Aquila
Aquila ligt op de hemelequator, langs de Melkweg. Het beslaat 652 vierkante graden aan de hemel, waardoor het het 22e grootste van de 88 officieel erkende sterrenbeelden is.
Aquila grenst aan negen sterrenbeelden: Aquarius, Capricornus, Sagittarius, Scutum, Serpens Cauda, Ophiuchus, Hercules, Sagitta en Delphinus. Drie daarvan — Aquarius, Capricornus en Sagittarius — zijn sterrenbeelden van de dierenriem en liggen onder een van de vleugels van de Arend. Sagitta ligt net boven de kop van de Arend, terwijl Scutum, Serpens Cauda, Ophiuchus en Hercules zich bij de andere vleugel bevinden.
Waar staat het sterrenbeeld Aquila aan de hemel?
Aquila is zichtbaar vanuit de meeste bewoonde delen van de aarde. Op het noordelijk halfrond zoek je het in de zuidelijke hemel op zomeravonden en avonden in het begin van de herfst. Op het zuidelijk halfrond verschijnt Aquila in de noordelijke hemel, waarbij de hoogte boven de horizon afhangt van je breedtegraad.
Wanneer is Aquila zichtbaar?
De beste tijd om Aquila te zien is augustus, wanneer het sterrenbeeld het hoogst klimt aan de avondhemel.
Op het noordelijk halfrond staat het meestal gunstig van juli tot september en kan het, afhankelijk van je breedtegraad, tot in november zichtbaar blijven op herfstavonden.
Op het zuidelijk halfrond verschijnt Aquila in de noordelijke hemel tijdens winteravonden en avonden in het vroege voorjaar. De hoogte boven de horizon hangt sterk af van je breedtegraad.
Hoe vind je het sterrenbeeld Aquila?
De makkelijkste manier om Aquila te vinden
De makkelijkste manier om Aquila te vinden is met sterrenkijkapps. Zo voorkom je dat je Altair verwart met een andere heldere ster en kun je gemakkelijker de volledige omtrek van Aquila herkennen. Hieronder leggen we uit hoe je het sterrenbeeld vindt met Star Walk 2 en Sky Tonight.
- Open de app en tik op het vergrootglaspictogram linksonder op het scherm;
- Typ “Aquila” in de zoekbalk;
- Tik op het bijbehorende zoekresultaat;
- Je ziet de huidige positie van het sterrenbeeld aan de hemel;
- Richt je apparaat op de hemel en volg de witte pijl om het sterrenbeeld te vinden.
Bekijk voor een visuele uitleg de videotutorial en volg de stappen die daar worden getoond.
- Open de app en tik op het vergrootglaspictogram onderaan het scherm;
- Typ “Aquila” in de zoekbalk;
- Tik op het doelpictogram naast het bijbehorende zoekresultaat;
- Je ziet de huidige positie van het sterrenbeeld aan de hemel;
- Richt je apparaat op de hemel en volg de witte pijl om het sterrenbeeld te vinden.
Vind Aquila via Altair
Altair is een heldere witte ster die zelfs onder een lichtvervuilde hemel opvalt. Meestal is hij makkelijk te herkennen, omdat er aan beide kanten een zwakkere ster staat: Tarazed en Alshain. Samen vormen deze drie sterren een korte, bijna rechte lijn: de kop en snavel van de Arend.
Zo vind je Aquila stap voor stap met behulp van Altair:
- Zoek een heldere witte ster hoog aan de zuidelijke hemel op het noordelijk halfrond (of lager aan de noordelijke hemel op het zuidelijk halfrond) — dit is waarschijnlijk Altair.
- Zoek naar twee zwakkere sterren aan weerszijden: Tarazed aan de ene kant en Alshain aan de andere.
- Stel je deze drie sterren voor als de kop van de Arend, waarbij Alshain de snavel vormt.
- Onder een donkere hemel kun je de zwakkere sterren volgen die vanaf de kop doorlopen en het lichaam en de vleugels van Aquila vormen.
Vind Aquila via de Zomerdriehoek
Aquila is ook gemakkelijk te vinden met behulp van de Zomerdriehoek, een van de bekendste asterismen aan de hemel. De Zomerdriehoek bestaat uit drie heldere sterren:
- Vega in Lyra
- Deneb in Cygnus
- Altair in Aquila
Voor waarnemers op het noordelijk halfrond is Altair de laagste en meest zuidelijke van de drie sterren, terwijl Vega hoger aan de hemel staat. Deneb staat ten noorden van Altair en markeert de staart van Cygnus. Voor waarnemers op het zuidelijk halfrond staat de driehoek lager aan de noordelijke hemel, en kan de oriëntatie omgekeerd lijken.
De Zomerdriehoek is vooral handig omdat hij herkenbaar blijft, zelfs wanneer lichtvervuiling veel zwakkere sterren verbergt. Als je Vega, Deneb en Altair kunt zien, kun je je aan de hemel oriënteren en Aquila snel vinden vanaf beide halfronden.
Lees meer: Het asterisme van de Zomerdriehoek
Bonus: gebruik Delphinus als extra check
Zie je iets dat op Altair lijkt, maar weet je niet zeker of je de juiste ster hebt gevonden — en kun je het niet controleren met een sterrenkijkapp — gebruik dan het kleine sterrenbeeld Delphinus als extra controle.
Delphinus heeft een opvallende vorm: een klein ruitje dat het lichaam van de Dolfijn voorstelt, met een korte lijn van sterren als staart. Scan met een verrekijker het gebied rond je vermoedelijke Altair. Vind je Delphinus in de buurt, dan is die heldere ster vrijwel zeker Altair — en heb je Aquila correct gelokaliseerd.
Heldere sterren in het sterrenbeeld Aquila
Hieronder staan de belangrijkste sterren van Aquila, van het heldere herkenningspunt Altair tot de zwakkere sterren die helpen de omtrek van de Arend te vormen.
Altair
- Andere namen: α Aquilae, 53 Aquilae, HD 187642, HIP 97649, HR 7557
- Type: hoofdreeksster van type A
- Magnitude: 0,76
- Oorsprong van de naam: “de vliegende arend” (Arabisch)
Altair is de helderste ster in Aquila; hij markeert het oog van de Arend. Hij maakt deel uit van het asterisme van de Zomerdriehoek. Altair is een van de dichtstbijzijnde sterren bij de aarde die met het blote oog zichtbaar zijn (hij staat op 17 lichtjaar van onze planeet).
Altair is ook beroemd om zijn snelle rotatie. Hij draait zo snel dat de ster licht is afgeplat bij de polen en breder is rond de evenaar. Voor gewone waarnemers is zijn belangrijkste rol echter eenvoudiger: Altair is de ster die Aquila gemakkelijk vindbaar maakt.
Tarazed
- Andere namen: γ Aquilae, Reda, 50 Aquilae, HD 186791, HIP 97278, HR 7525
- Type: heldere reuzenster
- Magnitude: 2,72
- Oorsprong van de naam: “de balansbalk” (Perzisch)
Tarazed is de op een na helderste ster in Aquila. Samen met Altair en de zwakkere ster Alshain (mag 3,87) vormt hij een asterisme dat bekendstaat als de Familie van Aquila of de Schacht van Aquila.
Tarazed lijkt aan de hemel dicht bij Altair te staan, maar de twee sterren zijn fysiek niet met elkaar verbonden. Tarazed is een grote oranje reus, veel verder weg en veel helderder dan Altair. Zijn warme kleur kan opvallen voor aandachtige waarnemers, vooral wanneer je die vergelijkt met het witte licht van Altair.
Alshain
- Andere namen: β Aquilae, Beta Aql, 60 Aquilae, HD 188512, HIP 98036, HR 7602
- Type: subreus in een meervoudig sterrenstelsel
- Magnitude: 3,87
- Oorsprong van de naam: “de slechtvalk” (Perzisch-Arabisch)
Samen met Altair en Tarazed behoort Alshain tot het asterisme dat bekendstaat als de Familie van Aquila of de Schacht van Aquila. Van de drie is Alshain de zwakste. Het is een meervoudig sterrenstelsel op ongeveer 44 lichtjaar van de aarde. De hoofdster is een geelachtige subreus, terwijl een van de bekende begeleiders een zwakke rode dwerg is. Met het blote oog lijkt Alshain een enkele ster aan de andere kant van Altair ten opzichte van Tarazed.
Okab
- Andere namen: ζ Aquilae, 17 Aquilae, HD 177724, HIP 93747, HR 7235
- Type: dubbelstersysteem
- Magnitude: 2,99
- Oorsprong van de naam: “de staart van de arend” (Arabisch)
Okab is de op twee na helderste ster in Aquila. Moderne sterrenkijkers zien hem als de rechtervleugel van de Arend, maar in traditionele afbeeldingen van het sterrenbeeld markeert Okab de staart van de vogel.
Andere opvallende sterren in Aquila
Aquila bevat nog verschillende andere sterren die nuttig zijn om het sterrenbeeld te volgen.
Delta Aquilae is een witgele subreus van ongeveer magnitude 3,4, op ruwweg 51 lichtjaar afstand.
Eta Aquilae maakt ook deel uit van de figuur van het sterrenbeeld. Deze ster is bijzonder opmerkelijk omdat het een Cepheïde veranderlijke ster is — een type pulserende ster waarvan de helderheid volgens een regelmatig patroon verandert. Cepheïden zijn belangrijk in de astronomie omdat ze wetenschappers helpen afstanden in het heelal te meten.
Deep-skyobjecten in het sterrenbeeld Aquila
Hoewel het sterrenbeeld Aquila geen Messierobjecten bevat, herbergt het veel andere deep-skyobjecten, omdat het langs de Melkweg ligt. De meeste zijn zwak (mag 9 of zwakker), maar ze zijn nog steeds de moeite waard om met een telescoop op te zoeken.
Donkere nevels Barnard 142 en Barnard 143
In de buurt van Altair vind je een beroemd paar donkere nevels: Barnard 142 en Barnard 143. Samen staan ze vaak bekend als Barnards E-nevel, omdat hun vorm in groothoekbeelden op de letter “E” lijkt.
Donkere nevels zijn stofwolken die het licht van sterren erachter blokkeren. In plaats van te gloeien, verschijnen ze als donkere vlekken tegen de heldere achtergrond van de Melkweg. Barnards E is het best te zien met een verrekijker of op groothoekfoto’s onder een donkere hemel.
Astronomen noemen nevels vaak naar de vormen die ze lijken te maken — al is er bij sommige nevels behoorlijk wat verbeelding nodig om de overeenkomst te zien. Bekijk de beelden van andere prachtige deep-skyobjecten en probeer hun namen te raden op basis van hun vorm!
Open sterrenhoop NGC 6709
NGC 6709 is een van de toegankelijkere open sterrenhopen in Aquila. Hij heeft een schijnbare magnitude van ongeveer 6,7 en is dus geen typisch object voor het blote oog, maar hij kan onder een heldere, donkere hemel met een verrekijker worden gezien.
Door een verrekijker of kleine telescoop verschijnt NGC 6709 als een losse groep sterren. Het is een prettig doel voor beginners, omdat je er geen grote telescoop voor nodig hebt en het object in een rijk gebied van de Melkweg ligt.
Planetaire nevel NGC 6781
NGC 6781 is een andere planetaire nevel in Aquila. Hij is groter en zwakker dan veel compacte planetaire nevels en profiteert daarom van een donkere hemel en een telescoop met middelgrote opening. In kleine instrumenten kan hij verschijnen als een zwakke, ronde gloed.
Dit is geen beginnerspronkjstuk zoals de Ringnevel in Lyra, maar wel een lonend doel voor ervaren waarnemers die graag subtiele deep-skyobjecten opsporen.
De Glowing Eye-nevel
NGC 6751, ook bekend als de Glowing Eye-nevel of Dandelion Puffball-nevel, is een planetaire nevel bij het uiteinde van de staart van de Arend, dicht bij de ster 12 Aquilae. Hij bevindt zich naar schatting op ongeveer 6.500 lichtjaar van ons en heeft een magnitude van 11,8.
NGC 6751 is een prachtig object op astrofoto’s, met een duidelijk zichtbare ringachtige structuur. Visueel is hij veel uitdagender. Je hebt een telescoop en goede waarneemomstandigheden nodig om hem duidelijk te zien.
Phantom Streak-nevel
De Phantom Streak-nevel (NGC 6741) is een planetaire nevel die te vinden is rond de staart van de Arend. Hij staat op ongeveer 7.000 lichtjaar van de aarde en heeft een schijnbare magnitude van 11,6.
Hoewel NGC 6741 voor een planetaire nevel vrij helder is, is hij visueel een lastig doel omdat hij door een gewone telescoop extreem klein lijkt. Zijn heldere hoofdgedeelte beslaat slechts enkele boogseconden, waardoor hij bij lage vergroting bijna sterachtig kan lijken in plaats van nevelachtig. Gebruik voor de beste kans om hem te vinden een telescoop, hoge vergroting en een gedetailleerde sterrenkaart of sterrenkijkapp.
Astrofotografietip
Open sterrenhopen zoals NGC 6709 zijn goede eerste doelen voor slimme telescopen. Een apparaat zoals Seestar S30 Pro kan de sterrenhoop automatisch vinden en volgen, en vervolgens korte belichtingen stapelen om meer sterren op je scherm zichtbaar te maken. Koop nu de slimme telescoop Seestar S30 Pro.
Kosmologische noot
Astronomen hebben gesproken over een mogelijke clustering van gammaflitsen die bekendstaat als de Hercules-Corona Borealis Great Wall. Het is geen waarneemdoel en de aard ervan wordt nog steeds besproken, dus je kunt het beter behandelen als een kosmologisch onderwerp dan als een deep-skyobject in Aquila.
Betekenis en mythe van het sterrenbeeld Aquila
Het sterrenbeeld Aquila is door veel culturen door de geschiedenis heen voorgesteld als een vliegende vogel. De naam betekent “arend” in het Latijn, en verschillende mythen verbinden het met verschillende goddelijke of mythische vogels.
Griekse mythen over het sterrenbeeld Aquila
In de Griekse mythologie dacht men dat Aquila Aetos Dios voorstelde — de arend die de bliksemschichten van Zeus droeg. Daarom wordt het sterrenbeeld vaak afgebeeld als een arend met een bliksemschicht in zijn snavel. Op een ander moment stuurde Zeus ook een vogel om de jongen Ganymedes te ontvoeren (voorgesteld door het nabijgelegen sterrenbeeld Aquarius), die hij als schenker voor de Olympische goden wilde hebben.
Volgens een andere mythe werd Zeus verliefd op de godin Nemesis, maar zij wees zijn avances af. Daarom veranderde hij zichzelf in een zwaan en liet hij de godin Aphrodite in een arend veranderen om hem zogenaamd te achtervolgen, zodat Nemesis medelijden met hem zou krijgen en hem bescherming in haar armen zou bieden. Later plaatste Zeus de vogels tussen de sterren, als de sterrenbeelden Aquila en Cygnus, om de gebeurtenis te herdenken.
Het sterrenbeeld Aquila in andere culturen
In het hindoeïsme wordt het sterrenbeeld Aquila geassocieerd met Garuda, de half-arend, half-menselijke godheid. In het oude Egypte stelde Aquila mogelijk de valk van Horus voor.
Er bestaat ook een mythe die wijdverspreid is in China, Korea, Japan, Vietnam en veel andere Aziatische landen. Het verhaal heeft veel verschillende varianten en draait om Altair, de helderste ster in Aquila, en Vega, de helderste ster in Lyra. Volgens de legende zijn zij een verliefd paar dat wordt gescheiden door de hemelse rivier — de Melkweg — en elkaar maar één keer per jaar kan ontmoeten, op de 7e dag van de 7e maanmaand, wanneer een zwerm eksters een brug over de rivier vormt. Die eksters zouden trouwens de meteoren van de Perseïden kunnen zijn, die rond deze tijd parallel aan de Melkweg bewegen.
Veelgestelde vragen over het sterrenbeeld Aquila
Wat is Aquila?
Aquila is een sterrenbeeld waarvan de naam “arend” betekent. Het is een van de seizoenssterrenbeelden en is vooral bekend om de heldere ster Altair, een van de drie sterren van het asterisme de Zomerdriehoek.
Wat is er bijzonder aan het sterrenbeeld Aquila?
Aquila ligt op de hemelequator, wat betekent dat het zichtbaar is vanaf de meeste noordelijke en zuidelijke breedtegraden. Misschien is dat wel waarom het in mythen over de hele wereld voorkomt. Het bevat de heldere ster Altair en een aantal opvallende deep-skyobjecten.
Hoeveel sterren staan er in het sterrenbeeld Aquila?
De Hipparcos-catalogus bevat meer dan 1.500 sterren binnen de officiële grenzen van Aquila, maar de bekende omtrek van het sterrenbeeld wordt getekend met 11 hoofdsteren. Slechts enkele daarvan zijn helder genoeg om duidelijk met het blote oog op te vallen.
Wat is de helderste ster in het sterrenbeeld Aquila?
Altair is de helderste ster in het sterrenbeeld Aquila. Hij is ook de 12e helderste ster aan de nachtelijke hemel en maakt deel uit van het asterisme de Zomerdriehoek.
Maakt Aquila deel uit van de dierenriem?
Nee, Aquila maakt geen deel uit van de dierenriem. De sterrenbeelden van de dierenriem liggen langs de schijnbare baan van de zon langs de hemel, terwijl Aquila in de buurt ligt maar buiten de dierenriemgroep valt.
Wanneer is het sterrenbeeld Aquila zichtbaar?
Aquila is gemakkelijk te zien aan de nachtelijke hemel van juli tot september. Afhankelijk van je breedtegraad kan het tot ongeveer november zichtbaar blijven. De beste maand om Aquila te observeren is augustus, omdat het sterrenbeeld dan ’s nachts het hoogst komt.
Kun je het sterrenbeeld Aquila met het blote oog zien?
Ja, Aquila is zichtbaar met het blote oog. Altair is heel gemakkelijk te zien, en verschillende andere hoofdsteren van het sterrenbeeld zijn zichtbaar onder redelijk donkere omstandigheden. In steden kan de volledige omtrek moeilijk te volgen zijn.
Waar staat het sterrenbeeld Aquila nu aan de hemel?
Sterrenbeelden bewegen gedurende de nacht langs de hemel en veranderen met de seizoenen van positie. Gebruik de gratis app Star Walk 2 om precies te zien waar Aquila vanaf jouw locatie staat: zoek naar “Aquila”, en de app leidt je naar het sterrenbeeld aan de echte hemel boven je.
Sterrenbeeld Aquila: belangrijkste feiten
Aquila is een equatoriaal sterrenbeeld dat vooral bekend is dankzij Altair, de heldere ster die een van de hoeken van de Zomerdriehoek markeert. Het is zichtbaar vanaf een groot deel van de wereld en is het gemakkelijkst te observeren op zomeravonden en avonden in het vroege najaar op het noordelijk halfrond.
Begin bij Altair, zoek Tarazed en Alshain aan weerszijden ervan en volg daarna het lichaam en de vleugels van de Arend. Zodra je Aquila hebt gevonden, kun je de rijke Melkwegvelden verkennen, waaronder Barnards E-nevel, NGC 6709, NGC 6751, NGC 6781 en de Phantom Streak-nevel.
Wil je Aquila vanavond vinden? Open de app Star Walk 2, zoek naar “Aquila” of “Altair” en laat de app je naar de Arend aan jouw hemel leiden.
Veel kijkplezier!
