Leoniden 2026: piek, kijktips en geschiedenis

~5 min

De meteorenzwerm de Leoniden bereikt zijn maximum op 17 en 18 november 2026, met onder ideale omstandigheden tot 15 meteoren per uur. Ook de geschiedenis is de moeite waard: deze november is het 60 jaar geleden dat de spectaculaire Leonidenstorm van 1966 plaatsvond. In 2026 wordt geen vergelijkbare storm verwacht, maar de zwerm is nog steeds een goede reden om naar buiten te gaan. Zoek met Sky Tonight het beste kijkmoment en lees verder voor tips om de Leoniden dit jaar te zien.

Inhoud

Leoniden: de belangrijkste feiten en waarneemomstandigheden in 2026

  • Actieve periode: 6–30 november
  • Maximum: 17–18 november
  • Meteoren per uur: 15
  • Maanfase: wassende maan, net na het Eerste Kwartier
  • Radiant: in het sterrenbeeld Leeuw
  • Moederlichaam: komeet 55P/Tempel-Tuttle
  • Zichtbaarheid: beide halfronden; beter vanaf het noordelijk halfrond

De aantallen meteoren per uur zijn schattingen van de zenitale uurfrequentie (ZHR): het aantal meteoren dat je in één uur zou zien bij een ideaal donkere hemel, met de radiant recht boven je. In werkelijkheid zie je er meestal minder.

De Leoniden zijn een klassieke herfstmeteorenzwerm op het noordelijk halfrond, veroorzaakt door deeltjes van komeet 55P/Tempel-Tuttle. Ze staan bekend om hun historische meteorenstormen, maar vertonen in de meeste jaren een gematigde activiteit met zeer snelle meteoren.

Zichtbaarheidsverwachting voor de Leoniden in 2026

Volgens de kalender voor 2026 van de International Meteor Organization wordt het gebruikelijke maximum van de Leoniden verwacht op 17 november om 23:45 UTC, dus op 18 november om 00:45 MET (UTC+1) in Nederland en België. Een alternatieve voorspelling van Michail Maslov in dezelfde kalender noemt 17 november om 16:00 UTC, oftewel 17:00 MET.

Rond het verwachte maximum staat de wassende maan net voorbij het Eerste Kwartier. Zolang de maan boven de horizon staat, kan het maanlicht zwakkere meteoren overstralen. Plan je waarnemingen na de plaatselijke maansondergang en vóór de ochtendschemering, wanneer de radiant in de Leeuw hoger staat. In Nederland en België zijn de uren vóór de ochtendschemering op 18 november geschikt; controleer wanneer de maan op jouw locatie ondergaat. Over het algemeen zijn de omstandigheden beter op het noordelijk halfrond.

Voor 2026 wordt geen grote uitbarsting verwacht. Modellen wijzen op ontmoetingen met verschillende ijle stofsporen, die van 17 tot en met 19 november voor een bescheiden toename van de activiteit kunnen zorgen.

Waar moet je kijken voor de Leoniden in 2026?

De radiant van de Leoniden in het sterrenbeeld Leeuw
De radiant van de Leoniden (het punt waarvandaan de meteoren lijken te komen) bevindt zich in het sterrenbeeld Leeuw.

De radiant van de meteorenzwerm ligt in het sterrenbeeld Leeuw. Dit is het punt waaruit de Leoniden lijken te komen. Je hoeft echter niet speciaal naar dat sterrenbeeld te kijken. Probeer juist zoveel mogelijk van de nachtelijke hemel te overzien. Meteoren verder van de radiant hebben meestal langere schijnbare banen, waardoor je ze gemakkelijker kunt zien en fotograferen. Kijk met het blote oog — een telescoop of verrekijker is niet nodig. Zoek een donkere plek met vrij uitzicht en geef je ogen ongeveer 30 minuten om aan het donker te wennen. Meer tips vind je in onze gids voor het waarnemen van meteorenzwermen.

Wil je toch een oriëntatiepunt, dan kun je de radiant van de Leoniden vinden met Star Walk 2 of Sky Tonight:

  • Open een van de apps en zoek op ‘Leoniden’.
  • Tik in Sky Tonight op het doelwitknopje naast de radiant van de Leoniden; tik in Star Walk 2 gewoon op het zoekresultaat. De hemelkaart toont de positie van de radiant op de gekozen datum.
  • Richt je apparaat op de hemel, zodat de kaart op het scherm overeenkomt met de echte hemel boven je. Volg daarna de pijl om de huidige positie van de Leonidenradiant te vinden.
Zo vind je de Leoniden in Star Walk 2 en Sky Tonight
Met de Star Walk 2 en Sky Tonight apps, kun je de locatie van het radiant van de Leoniden in de lucht in realtime vinden.

Wat zijn de Leoniden?

De Leoniden behoren tot de belangrijkste jaarlijkse meteorenzwermen en bereiken hun maximum midden november. Ook beginnende meteorenkijkers kunnen ze waarnemen. Het moederlichaam is komeet Tempel-Tuttle. De radiant ligt in het sterrenbeeld Leeuw, waardoor de meteoren uit dat sterrenbeeld lijken te komen.

Anders dan de Tauriden, die ook in november zichtbaar zijn, zijn Leonidenmeteoren zeer snel. De deeltjes komen met 71 kilometer per seconde de atmosfeer binnen, veel sneller dan een geweerkogel, en kunnen een lang blauwgroen lichtspoor achterlaten. Sommige nalichtende sporen blijven minutenlang zichtbaar en veranderen door winden hoog in de atmosfeer van vorm, totdat ze op enorme rookringen lijken.

De geschiedenis van de Leoniden

De Leoniden hebben enkele van de indrukwekkendste meteorenverschijningen ooit opgeleverd. Hoewel hun gebruikelijke activiteit niet uitzonderlijk is, vielen de meteoren soms als een echte regen uit de hemel. Dat verbaasde waarnemers en gaf wetenschappelijk onderzoek een impuls.

De Leoniden van 1833: de storm die de astronomie veranderde

In november 1833 veroorzaakten de Leoniden een van de opmerkelijkste meteorenstormen ooit vastgelegd, met tienduizenden meteoren per uur. Het verschijnsel hielp het wetenschappelijke onderzoek naar meteoren te veranderen.

Veel astronomen dachten daarvoor dat meteoren atmosferische verschijnselen waren, zoals regen of sneeuw. De Leonidenactiviteit in november 1833 maakte hen nieuwsgierig en leidde tot verschillende nieuwe theorieën. In januari 1834 stelde Denison Olmsted voor dat de meteoren afkomstig waren uit een wolk van deeltjes in de ruimte.

In 1863 gebruikte astronoom Hubert Anson Newton verslagen van eerdere Leonidenverschijningen om voor 1866 een nieuwe storm te voorspellen. Zijn voorspelling dateerde van vóór de ontdekking van de moederkomeet, en de storm keerde inderdaad terug zoals verwacht.

Intussen ontdekte Ernst Tempel in 1865 een komeet, die Horace Tuttle in 1866 onafhankelijk ook ontdekte. Deze komeet Tempel-Tuttle draait in ongeveer 33 jaar om de zon. In 1867 legden astronomen door vergelijking van de banen het verband met de Leoniden. Zo werd de terugkerende meteorenzwerm gekoppeld aan deeltjes die een komeet achterlaat.

De Leonidenstorm van 1833
Deze gravure van de Leoniden meteoorstorm van 1833 is gemaakt door Adolf Vollmy in 1888 voor de adventistische publicatie "Bible Readings for the Home Circle".

De Leoniden van 1966: een meteorenstorm van 15 minuten

In 1966 vond opnieuw een bijzondere Leonidenstorm plaats. Op 17 november zagen gelukkige waarnemers in Noord-Amerika 40 tot 50 meteoren per seconde langs de hemel schieten. Dit adembenemende schouwspel duurde 15 minuten en liet de waarnemers versteld staan.

Wat veroorzaakte de storm? Latere baanberekeningen koppelden hem aan een dicht spoor van deeltjes die komeet 55P/Tempel-Tuttle tijdens zijn terugkeer in 1899 had uitgestoten. In 1966 trok de aarde door die opeenhoping, waardoor het aantal meteoren sterk toenam. In november 2026 is het 60 jaar geleden dat deze storm plaatsvond, maar voor dit jaar wordt gewone Leonidenactiviteit verwacht.

De Leonidenstorm van 1966
Op 17 november 1966 meldde waarnemer Jim Young bij het Table Mountain Observatory in Californië een piek van ongeveer 50 meteoren per seconde. Hij noteerde ook 22 heldere vuurbollen in 90 minuten, waaronder de vuurbol op deze foto.

De geschiedenis van de Leonidenstormen gaat verder

De Leoniden staan bekend om spectaculaire meteorenstormen met tussenpozen van ongeveer 33 jaar, overeenkomstig de omlooptijd van komeet Tempel-Tuttle. Een grote storm is echter niet iedere 33 jaar gegarandeerd. Sommige terugkeren, waaronder die van 1899 en 1933, vielen tegen, terwijl andere jaren onvergetelijk hemels vuurwerk brachten.

Tot tegen het einde van de twintigste eeuw konden astronomen de activiteit van meteorenzwermen nog niet nauwkeurig voorspellen. Pas eind jaren negentig waren computers krachtig genoeg om de Leonidenactiviteit voor meerdere jaren vooruit te berekenen. De Leonidenstorm van 1999 was de eerste die met deze methode met vertrouwen werd voorspeld. Tegenwoordig zijn er voorspellingen van uitbarstingen in de Leonidenactiviteit met een nauwkeurigheid tot tien minuten. Volgens deze berekeningen is de volgende sterke toename mogelijk op 17 november 2033.

De langetermijnvoorspelling van Michail Maslov voor 17 november 2033 geeft een maximale zenitale uurfrequentie (ZHR) van 300–400 onder ideale waarneemomstandigheden. Een recenter model wijst op nog sterkere activiteit, tot 1400 meteoren per uur, al blijft het werkelijke aantal onzeker.

Leoniden 2026: de belangrijkste punten

In 2026 bereiken de Leoniden naar verwachting hun maximum op 17 en 18 november, met tot 15 meteoren per uur onder ideale omstandigheden. De iets meer dan half verlichte maan kan zwakkere meteoren overstralen, maar na de plaatselijke maansondergang en vóór de ochtendschemering kun je van vallende sterren genieten. Zoek een plek ver van stadslicht, laat je ogen aan het donker wennen en geniet van de snelle, kleurrijke meteoren. Met Sky Tonight kun je ook het tijdstip van het maximum voor jouw locatie bekijken.

Veel succes met het spotten van vallende sterren!

Trustpilot