Winterzonnewende 2026: de kortste dag van het jaar
De winter staat voor de deur op het zuidelijk halfrond! In 2026 valt de winterzonnewende op 21 juni om 08:25 GMT/UTC. Dit moment markeert het begin van de astronomische winter en brengt de kortste dag van het jaar naar het gebied ten zuiden van de evenaar. Op het noordelijk halfrond — dus ook in Nederland en België — komt de winterzonnewende later: op 21 december 2026 om 20:50 GMT/UTC, oftewel 21:50 Nederlandse en Belgische tijd. Wil je de exacte tijd van de zonnewende, de daglengte, zonsopkomst en zonsondergang voor jouw locatie weten? Je kunt het controleren in de Sky Tonight-app. Laten we nu bekijken wat de winterzonnewende betekent, waarom dit de kortste dag en de langste nacht oplevert, en hoe mensen dit moment wereldwijd vieren.
Inhoud
- Volgende winterzonnewende 2026 op het zuidelijk halfrond: snelle feiten
- Wanneer is de winterzonnewende 2026?
- Wat is de winterzonnewende?
- Wat is de decemberzonnewende?
- Betekenis van zonnewende
- Hoe lang duurt de winter?
- Winterzonnewende tradities
Winterzonnewende: veelgestelde vragen
- Wanneer is de volgende winterzonnewende op het zuidelijk halfrond?
- Wanneer is de volgende winterzonnewende op het noordelijk halfrond?
- Wat is de kortste dag van het jaar 2026?
- Wanneer is de kortste dag in Nederland en België in 2026?
- Wanneer is de langste nacht van het jaar 2026?
- Wat is de donkerste dag van het jaar?
- Wanneer begint de winter 2026?
- Hoe laat begint de winter in 2026?
- Wanneer worden de dagen langer?
- Hoeveel langer wordt het licht na de kortste dag?
- Is de winterzonnewende altijd op 21 december?
- Wat betekent “winterwende”?
- Wat is “winter solstice” in het Nederlands?
- Hoe lang duurt de winterzonnewende?
- Hoe lang duurt de winter?
- Hoe weet ik de zonsopkomst en zonsondergang van vandaag?
- Waarom is de kortste dag niet de koudste dag?
- Wanneer is de winterequinox?
- Hoe vier je de winterzonnewende?
- Hoe beïnvloedt de winterzonnewende huisdieren?
- Winterzonnewende 2026: samenvatting
Volgende winterzonnewende 2026 op het zuidelijk halfrond: snelle feiten
- Datum: 21 juni 2026
- Exacte tijd: 08:25 GMT/UTC
- Wat markeert het? De eerste dag van de astronomische winter op het zuidelijk halfrond.
- Wat is de winterzonnewende? Het moment waarop een van de halfronden van de aarde het verst van de Zon af gekanteld is en het minste daglicht ontvangt.
- Wat gebeurt er op die dag? Het is de kortste dag van het jaar en de langste nacht op dat halfrond.
Wanneer is de winterzonnewende 2026?
Zuidelijk halfrond: de winterzonnewende vindt plaats op 21 juni 2026 om 08:25 GMT. Dit is de kortste dag van het jaar in landen en gebieden zoals Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, Argentinië, Chili, Uruguay en andere plaatsen ten zuiden van de evenaar.
Noordelijk halfrond: de winterzonnewende vindt plaats op 21 december 2026 om 20:50 GMT. Dit is de kortste dag van het jaar in Nederland, België, Suriname, de meeste Europese landen, Canada en de Verenigde Staten. In Nederland en België is het exacte moment 21:50 uur.
Vergeet niet deze tijd om te rekenen naar je eigen tijdzone. Je kunt daarvoor websites gebruiken zoals World Time Buddy of Dateful. Een andere optie is de sterrenkijk-app Sky Tonight. Open de app, tik op het vergrootglas en typ “Zonnewende” in de zoekbalk. Kies het juiste resultaat; in het venster dat opent zie je de exacte tijd in jouw lokale tijdzone.
Winterzonnewende data 2026-2030
Op het zuidelijk halfrond valt de winterzonnewende meestal op 20 of 21 juni. In zeldzame gevallen kan ze ook op 22 juni plaatsvinden; de volgende winterzonnewende op 22 juni gebeurt in 2203.
Op het noordelijk halfrond valt de winterzonnewende meestal op 21 of 22 december, al kan ze in zeldzame gevallen ook op 20 of 23 december plaatsvinden. De volgende winterzonnewende op 20 december gebeurt in 2080; de volgende op 23 december in 2303.
Houd er rekening mee dat de exacte kalenderdatum per tijdzone kan verschillen.
Zuidelijk halfrond
- 2026: 21 juni, 08:25 GMT
- 2027: 21 juni, 14:11 GMT
- 2028: 20 juni, 20:02 GMT
- 2029: 21 juni, 01:48 GMT
- 2030: 21 juni, 07:31 GMT
Noordelijk halfrond
- 2026: 21 december, 20:50 GMT
- 2027: 22 december, 02:43 GMT
- 2028: 21 december, 08:20 GMT
- 2029: 21 december, 14:14 GMT
- 2030: 21 december, 20:09 GMT
Wanneer begint de winter?
Volgens de meteorologische benadering begint de winter op 1 december op het noordelijk halfrond en op 1 juni op het zuidelijk halfrond.
Volgens de astronomische benadering begint de winter op de dag van de winterzonnewende. Die valt meestal op 21 of 22 december op het noordelijk halfrond en op 20 of 21 juni op het zuidelijk halfrond.
Wat is de winterzonnewende?
De winterzonnewende is het moment waarop een van de halfronden van de aarde zijn maximale kanteling weg van de Zon bereikt. Daardoor ontvangt dat halfrond de minste hoeveelheid zonlicht en beleeft het de kortste dag van het jaar. Tijdens de winterzonnewende staat de baan van de Zon aan de hemel het verst naar het zuiden op het noordelijk halfrond en het verst naar het noorden op het zuidelijk halfrond.
Zonnewendes ontstaan doordat de aardas 23,5 graden helt. Als de aarde niet gekanteld was, zou de Zon het hele jaar door recht boven de evenaar staan. Dan zouden we geen zonnewendes en geen seizoenen hebben. Bekijk deze video voor een visuele uitleg van hoe de kanteling van de aarde werkt.
Gelukkig is onze planeet — net als de andere planeten in het zonnestelsel — gekanteld, en daardoor kennen we seizoenen. De winterzonnewende is een van de overgangspunten tussen de seizoenen, samen met de zomerzonnewende en de lente- en herfstequinoxen. Zoals de naam al zegt, markeert de winterzonnewende het begin van de winter. Woon je op het noordelijk halfrond, dan denk je waarschijnlijk meteen aan december. Dat klopt, maar het kan verwarrend zijn voor mensen die ten zuiden van de evenaar wonen.
Wat is de decemberzonnewende?
De decemberzonnewende is de zonnewende die elk jaar in december plaatsvindt. Op het noordelijk halfrond staat ze meestal bekend als de winterzonnewende, omdat dit de kortste dag van het jaar is. Op het zuidelijk halfrond is het juist de zomerzonnewende, met de meeste uren daglicht.
Zonnewendes worden al sinds de oudheid waargenomen. Onze voorouders gebruikten termen als “winterzonnewende” en “zomerzonnewende” lang voordat ze wisten dat er een ander halfrond bestond. Ze hielden er dus geen rekening mee dat hun winter ergens anders op aarde zomer kon zijn.
Omdat de meeste mensen op aarde op het noordelijk halfrond wonen, wordt “decemberzonnewende” vaak gebruikt als synoniem voor “winterzonnewende”. Daarmee wordt het zuidelijk halfrond eigenlijk overgeslagen.
Daarom gebruiken astronomen liever de termen “decemberzonnewende” en “junizonnewende”, zonder verwijzing naar een seizoen. Toch zijn “winterzonnewende” en “zomerzonnewende” zo sterk ingeburgerd dat ze nog steeds tot misverstanden kunnen leiden.
Betekenis van zonnewende
Het woord “zonnewende” komt overeen met het Latijnse “solstitium”, van “sol” — Zon — en “stit” — stilstaan. Letterlijk betekent het dus zoiets als “de Zon staat stil”. Rond de zonnewendes lijkt het schijnbare pad van de Zon langs de hemel bijna even stil te staan.
Als je de Zon bijvoorbeeld enkele dagen vóór en na een zonnewende steeds op hetzelfde tijdstip fotografeert, zie je dat ze ongeveer op dezelfde plek blijft. Rond de equinoxen verandert haar schijnbare positie juist veel sterker van dag tot dag.
Je kunt dit zelf zien in een analemma: een zonnecurve in de vorm van een langgerekte acht. Die toont de positie van de Zon aan de hemel vanaf één locatie en op hetzelfde tijdstip van de dag, gedurende een heel jaar. Lees meer over analemma’s en hoe je ze gemakkelijk in een paar tikken kunt maken in ons speciale artikel.
Hoe lang duurt de winter?
De seizoenen op aarde duren niet allemaal even lang. Dit is de gemiddelde duur:
- Van de maartequinox tot de junizonnewende: 92,8 dagen
- Van de junizonnewende tot de septemberequinox: 93,6 dagen
- Van de septemberequinox tot de decemberzonnewende: 89,8 dagen
- Van de decemberzonnewende tot de maartequinox: 89,0 dagen
De reden voor deze verschillen is de elliptische baan van de aarde. Onze planeet beweegt niet altijd even snel rond de Zon: het snelst rond het perihelium, het punt het dichtst bij de Zon, in januari; en het langzaamst rond het aphelium, het punt het verst van de Zon, in juni. Gemiddeld duurt de winter 89,0 dagen op het noordelijk halfrond en 93,6 dagen op het zuidelijk halfrond.
Hoe lang duurt de kortste dag van het jaar 2026 op het zuidelijk halfrond?
Laten we de daglengte vergelijken op de twee zonnewendes van 2026. Het eerste getal is de daglengte tijdens de zomerzonnewende op het zuidelijk halfrond (21 december 2026), dus de langste dag van het jaar. Het tweede getal is de daglengte tijdens de winterzonnewende op het zuidelijk halfrond (21 juni 2026), dus de kortste dag.
- Sydney, Australië: 14 u 24 min ⇒ 9 u 54 min
- Ushuaia, Argentinië: 17 u 20 min ⇒ 7 u 12 min
- Kaapstad, Zuid-Afrika: 14 u 25 min ⇒ 9 u 53 min
- Wellington, Nieuw-Zeeland: 15 u 09 min ⇒ 9 u 11 min
- Rio de Janeiro, Brazilië: 13 u 33 min ⇒ 10 u 43 min
Wil je de daglengte voor jouw locatie controleren, open dan de Sky Tonight-app, tik op het kalenderpictogram op het hoofdscherm en ga naar het tabblad Hemel. Onder de grafiek vind je de Daglengte — geel gemarkeerd — voor jouw locatie.
Trouwens: de kortste dag van het jaar heeft niet per se de vroegste zonsondergang. Dat komt door de schuine stand van de aardas en de elliptische baan van de aarde.
Hoe lang duurt de kortste dag van het jaar 2026 op het noordelijk halfrond?
Laten we de daglengte vergelijken op de twee zonnewendes van 2026. Het eerste getal is de daglengte tijdens de zomerzonnewende op het noordelijk halfrond (21 juni 2026), dus de langste dag van het jaar. Het tweede getal is de daglengte tijdens de winterzonnewende op het noordelijk halfrond (21 december 2026), dus de kortste dag.
- New York, Verenigde Staten: 15 u 06 min ⇒ 9 u 15 min
- Ottawa, Canada: 15 u 40 min ⇒ 8 u 42 min
- Londen, Verenigd Koninkrijk: 16 u 38 min ⇒ 7 u 49 min
- Mexico-Stad, Mexico: 13 u 18 min ⇒ 10 u 57 min
- Madrid, Spanje: 15 u 03 min ⇒ 9 u 17 min
Wanneer worden de dagen langer in 2026?
Op het zuidelijk halfrond beginnen de dagen te lengen na de winterzonnewende van 21 juni 2026. Op het noordelijk halfrond — dus ook in Nederland en België — worden de dagen weer langer na de winterzonnewende van 21 december 2026.
In het begin merk je het nauwelijks: de dagen lengen eerst heel langzaam. Daarna wordt de toename van het daglicht steeds duidelijker. Let wel op: de vroegste zonsondergang valt niet altijd precies op de kortste dag. In veel plaatsen gebeurt die enkele dagen vóór de winterzonnewende, terwijl de laatste zonsopkomst juist enkele dagen erna kan vallen. Daardoor kunnen zonsopkomst en zonsondergang rond midwinter wat “scheef” lijken te verschuiven.
Winterzonnewende tradities
Inca-religieuze ceremonie: Inti Raymi
- Waar: Incarijk
- Wanneer: 24 juni
- Gevierd door: de Inca’s
Inti Raymi was een traditionele religieuze ceremonie ter ere van de god Inti, waarbij de winterzonnewende en het Inca-nieuwjaar werden gevierd. De viering duurde negen dagen en omvatte muziek, dans, kleurrijke kleding, het Aya Huma-masker en dierenoffers.
Christelijke feestdag: Sint-Lucia
- Waar: Scandinavië en Italië
- Wanneer: 13 december (de zonnewende volgens de oude kalender)
- Gevierd door: rooms-katholieken, lutheranen en anglicanen
Sint-Lucia is een feestdag ter ere van Lucia van Syracuse, een christelijke martelares. Meisjes dragen witte jurken met rode sjerpen en zetten kransen met kaarsen op hun hoofd ter ere van Sint-Lucia.
Aziatisch festival: Dongzhi
- Waar: Oost-Azië
- Wanneer: 20, 21 of 22 december
- Gevierd door: Chinezen, Japanners, Koreanen, Vietnamezen, Ryukyuanen en Peranakanen
Dongzhi is een periode waarin families samenkomen om het afgelopen jaar te vieren. De traditie omvat het maken en eten van tangyuan — kleverige rijstballen —, rijstcakejes, dumplings en warme stoofgerechten.
Grootste feestdag op Antarctica: Midwinter Day
- Waar: Antarctica
- Wanneer: 20 of 21 juni
- Gevierd door: personeel van onderzoeksstations op Antarctica
Midwinter Day, of het midwinterfestival, werd bedacht door een Britse Antarctische expeditie als een soort imitatie van Kerstmis. Het omvat uitgebreide feestmaaltijden — zoals kreeft en ribeye —, drank, kerstversiering en het uitwisselen van cadeaus.
Iraans festival: Yalda-nacht
- Waar: Iran en regio’s die historisch door de Iraanse cultuur zijn beïnvloed
- Wanneer: 20, 21 of 22 december
- Gevierd door: Iraniërs, Afghanen, Azerbeidzjanen, Tadzjieken en Dagestanen
Yalda-nacht is een feest dat familie en vrienden samen vieren. Tijdens de langste nacht van het jaar eten mensen speciale gerechten, zoals noten, granaatappels en watermeloenen. De rode kleur daarvan symboliseert de karmozijnrode tinten van de dageraad en de gloed van het leven. Sommige mensen blijven de hele nacht wakker om de zonsopkomst te verwelkomen.
Engels festival: Burning the Clocks
- Waar: Brighton, Engeland, Verenigd Koninkrijk
- Wanneer: 20, 21 of 22 december
- Gevierd door: inwoners van Brighton
Burning the Clocks is een viering met een optocht van lantaarns en kostuums, gemaakt van wilgentenen en wit vloeipapier. De processie eindigt met een groot lantaarnvuur en vuurwerk. Het festival werd bedacht als “een tegengif tegen de excessen van de commerciële kerst”.
Winterzonnewende: veelgestelde vragen
Wanneer is de volgende winterzonnewende op het zuidelijk halfrond?
De volgende winterzonnewende op het zuidelijk halfrond vindt plaats op 21 juni 2026 om 08:25 GMT/UTC. Dat is de kortste dag van het jaar ten zuiden van de evenaar en het begin van de astronomische winter daar.
Wanneer is de volgende winterzonnewende op het noordelijk halfrond?
De volgende winterzonnewende op het noordelijk halfrond vindt plaats op 21 december 2026 om 20:50 GMT/UTC. In Nederland en België is dat 21:50 uur. Dit is de kortste dag van het jaar ten noorden van de evenaar en het begin van de astronomische winter.
Wat is de kortste dag van het jaar 2026?
Dat hangt af van het halfrond. Op het zuidelijk halfrond is de kortste dag van het jaar 2026 op 21 juni. Op het noordelijk halfrond, waaronder Nederland en België, is de kortste dag op 21 december.
Wanneer is de kortste dag in Nederland en België in 2026?
In Nederland en België is de kortste dag van het jaar 2026 op 21 december. Dat is de datum van de winterzonnewende op het noordelijk halfrond. Het exacte moment van de winterzonnewende is 21:50 uur lokale tijd.
Wanneer is de langste nacht van het jaar 2026?
De langste nacht valt rond de winterzonnewende. Op het zuidelijk halfrond is dat de nacht rond 21 juni 2026; op het noordelijk halfrond, inclusief Nederland en België, is dat de nacht rond 21 december 2026. De exacte duur van de nacht hangt af van je locatie.
Wat is de donkerste dag van het jaar?
Met “de donkerste dag van het jaar” bedoelen mensen meestal de dag met het minste daglicht: de kortste dag. In Nederland en België is dat in 2026 21 december. Strikt genomen kan het weer — bewolking, regen of mist — een andere dag natuurlijk donkerder laten aanvoelen.
Wanneer begint de winter 2026?
Astronomisch gezien begint de winter op de dag van de winterzonnewende: 21 juni 2026 op het zuidelijk halfrond en 21 december 2026 op het noordelijk halfrond. Meteorologisch begint de winter eerder: op 1 juni op het zuidelijk halfrond en op 1 december op het noordelijk halfrond.
Hoe laat begint de winter in 2026?
Op het zuidelijk halfrond begint de astronomische winter op 21 juni 2026 om 08:25 GMT/UTC. Op het noordelijk halfrond begint de astronomische winter op 21 december 2026 om 20:50 GMT/UTC. In Nederland en België is dat 21:50 uur.
Wanneer worden de dagen langer?
Na de winterzonnewende worden de dagen weer langer. Op het zuidelijk halfrond gebeurt dat na 21 juni 2026. Op het noordelijk halfrond — dus ook in Nederland en België — beginnen de dagen te lengen na 21 december 2026. De eerste dagen is het verschil klein, maar na een paar weken wordt het steeds duidelijker.
Hoeveel langer wordt het licht na de kortste dag?
Dat hangt af van je breedtegraad en van de datum. Direct na de winterzonnewende komt er maar heel weinig daglicht per dag bij; later gaat het sneller, vooral richting de equinox. Wil je de exacte daglengte voor jouw stad zien, open dan Sky Tonight, tik op het kalenderpictogram en ga naar het tabblad Hemel.
Is de winterzonnewende altijd op 21 december?
Nee. Op het noordelijk halfrond valt de winterzonnewende meestal op 21 of 22 december, maar in zeldzame gevallen kan ze ook op 20 of 23 december plaatsvinden. Op het zuidelijk halfrond valt de winterzonnewende meestal op 20 of 21 juni. De exacte datum hangt af van het jaar en je tijdzone.
Wat betekent “winterwende”?
“Winterwende” is een minder gebruikelijke naam voor de winterzonnewende. Het betekent hetzelfde: het moment waarop de Zon haar laagste dagelijkse baan aan de hemel bereikt voor een bepaald halfrond, waardoor daar de kortste dag en de langste nacht van het jaar plaatsvinden.
Wat is “winter solstice” in het Nederlands?
“Winter solstice” betekent in het Nederlands winterzonnewende. Soms zie je ook “winterwende” of “midwinter”, maar in astronomische context is winterzonnewende de duidelijkste term.
Hoe lang duurt de winterzonnewende?
De winterzonnewende duurt niet de hele dag: het is een exact moment. In 2026 is dat moment op 21 juni om 08:25 GMT op het zuidelijk halfrond en op 21 december om 20:50 GMT op het noordelijk halfrond. De datum waarop dit gebeurt noemen we in het dagelijks taalgebruik de kortste dag van het jaar.
Hoe lang duurt de winter?
Gemiddeld duurt de astronomische winter 89,0 dagen op het noordelijk halfrond en 93,6 dagen op het zuidelijk halfrond. Dat verschil komt door de elliptische baan van de aarde en doordat onze planeet niet altijd even snel rond de Zon beweegt.
Hoe weet ik de zonsopkomst en zonsondergang van vandaag?
Je kunt de tijden van zonsopkomst en zonsondergang voor jouw locatie bekijken in Sky Tonight. Open de app, tik op het kalenderpictogram en ga naar het tabblad Hemel. Daar zie je zonsopkomst, zonsondergang, daglengte en andere nuttige gegevens.
Waarom is de kortste dag niet de koudste dag?
De kortste dag brengt het minste daglicht, maar land en oceanen hebben tijd nodig om af te koelen. Door die vertraging — seizoensvertraging of thermische traagheid — valt de koudste periode vaak pas enkele weken na de winterzonnewende.
Wanneer is de winterequinox?
Er bestaat geen “winterequinox”. Equinoxen vinden alleen plaats in de lente en herfst, terwijl zonnewendes plaatsvinden in de zomer en winter. Er bestaat ook geen “lentezonnewende”: daarvoor gebruiken we de term lente-equinox. Lees meer over equinoxen om hun komende data en betekenis te begrijpen.
Hoe vier je de winterzonnewende?
Elke cultuur heeft haar eigen manier om de winterzonnewende te vieren. Wij stellen een astronomische variant voor: ga sterren kijken, zoek naar meteoren of identificeer een heldere ster bij de Maan. Of blijf warm binnen en test je kennis met een quiz over zonnewendes en equinoxen.
Hoe beïnvloedt de winterzonnewende huisdieren?
Ongeveer zoals ze mensen beïnvloedt: je merkt misschien dat je kat of hond wat meer slaapt dan normaal en minder actief is. Rond de winterzonnewende krijgen we minder zonlicht, waardoor we vaak meer slaap nodig hebben en minder energie voelen. Huisdieren kunnen daar vergelijkbaar op reageren. Er bestaat zelfs een aandoening die seizoensgebonden depressie wordt genoemd, waarbij sommige mensen elk jaar rond dezelfde periode depressieve klachten krijgen.
Winterzonnewende 2026: samenvatting
De winterzonnewende vindt plaats op 21 juni 2026 op het zuidelijk halfrond en op 21 december 2026 op het noordelijk halfrond. Ze markeert de kortste dag en de langste nacht van het jaar, evenals het begin van de astronomische winter. Overal ter wereld vieren mensen dit moment al eeuwen — zelfs op Antarctica. Wil je de exacte tijd van de zonnewende en de daglengte voor jouw stad zien? Controleer het in de Sky Tonight-app.
Wat zijn zonnewendes? Leer verder
Nu weet je wat de winterzonnewende is. Maar hoe zit het met haar zomerse tegenhanger? En wat is het verband tussen zonnewendes en equinoxen? Als je beter wilt begrijpen hoe de seizoenen werken, helpen deze bronnen je verder:
- Zomerzonnewende 2026
- Wat zijn zonnewendes?
- Wat zijn equinoxen?
- Quiz: kun jij een equinox van een zonnewende onderscheiden? (Moeilijker dan het lijkt — tenzij je goed hebt opgelet!)
