Manen van Jupiter: Hoeveel Zijn er en Welke Zijn de 4 Grootste?

~10 min

Jupiter is niet alleen: de planeet wordt omringd door een hele familie manen, van piepkleine onregelmatige satellieten tot echte reuzen. De vier grootste zijn de Galileïsche manen Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Het mooiste is dat je ze zelfs met een gewone verrekijker zelf kunt zien! Open Sky Tonight, richt je apparaat op Jupiter en de app laat zien welke maan welke is.

Inhoud

Hoeveel Manen Heeft Jupiter in 2026?

In 2026 zijn 115 manen van Jupiter bevestigd. Dat aantal blijft groeien naarmate astronomen het Jupiterstelsel nauwkeuriger onderzoeken. De allerkleinste maantjes van slechts enkele meters die rond de planeet draaien, zijn daarin nog niet eens meegeteld. De meeste manen van Jupiter hebben een diameter van minder dan 10 kilometer en zijn aan het einde van de twintigste of het begin van de eenentwintigste eeuw ontdekt. De grootste werden echter al in de zeventiende eeuw gezien met een zelfgebouwde telescoop. Het waren de eerste ontdekte manen van Jupiter. Van groot naar klein zijn dat Ganymedes, Callisto, Io en Europa.

De relatieve massa’s van de Joviaanse satellieten
De relatieve massa’s van de Joviaanse satellieten. Degenen kleiner dan Europa zijn op deze schaal niet zichtbaar, en samen zouden ze alleen zichtbaar zijn bij een vergroting van 100×.

Hoe Heten de Manen van Jupiter?

In 2026 hebben slechts 57 manen van Jupiter een officiële naam. Ze zijn vernoemd naar geliefden, gunstelingen en nakomelingen van de Griekse god Zeus, de tegenhanger van de Romeinse god Jupiter. De overige manen hebben voorlopige aanduidingen, zoals S/2017 J 12, of alleen een nummer zonder eigennaam. Blijkbaar had zelfs Zeus niet genoeg favorieten om alle manen van Jupiter een naam te geven.

De vier bekendste manen van Jupiter zijn Ganymedes, Callisto, Io en Europa. In de Griekse mythologie was Ganymedes een mooie Trojaanse prins, Callisto een nimf uit het gevolg van Artemis, Io een priesteres van Hera en Europa een Fenicische prinses. Alle officiële namen vind je in NASA’s lijst met ontdekkingen van satellieten.

Waarom heten de grootste manen van Jupiter Galileïsche manen?

De vier grootste manen van Jupiter werden in 1610 ontdekt door de Italiaanse astronoom Galileo Galilei. Daarom worden ze Galileïsche manen genoemd. Aanvankelijk kon zijn telescoop Io en Europa niet duidelijk als afzonderlijke objecten onderscheiden, waardoor hij er maar drie zag in plaats van vier. Bovendien hield hij ze voor vaste sterren. Pas later merkte hij dat ze niet stilstonden, maar rond Jupiter draaiden.

Galilei’s ontdekking was revolutionair. Ze liet zien dat niet alle hemellichamen om de aarde draaien, in tegenstelling tot het toen gangbare geocentrische wereldbeeld. Ook werd duidelijk hoe belangrijk een telescoop is voor astronomische waarnemingen: Galilei kon de manen van Jupiter pas zien nadat hij zijn zelfgebouwde telescoop had verbeterd.

Galilei noemde de manen aanvankelijk ‘Cosimo’s sterren’ en later ‘sterren van de Medici’, ter ere van zijn beschermheer Cosimo de’ Medici. In zijn aantekeningen gebruikte hij Jupiter I (Io), Jupiter II (Europa), Jupiter III (Ganymedes) en Jupiter IV (Callisto). De namen die we nu gebruiken, werden gekozen door de astronoom Simon Marius. Hij ontdekte de manen bijna tegelijk met Galilei en besloot ze naar figuren uit de Griekse mythologie te noemen. Laten we kennismaken met de eerste manen die bij Jupiter werden gezien.

Jupitermanen op volgorde
In toenemende volgorde van afstand tot Jupiter: de vier grootste Joviaanse manen zijn Io, Europa, Ganymedes en Callisto.

Lees ook: Waarom was Galileo Galilei beroemd? Zijn prestaties en uitvindingen

Zo Bekijk Je de Galileïsche Manen van Jupiter

Om de Galileïsche manen te zien, richt je je verrekijker of telescoop op Jupiter. De vier grootste manen — Io, Europa, Ganymedes en Callisto — zijn zelfs met een kleine telescoop goed te vinden. Een lenzentelescoop met een opening van 60–90 mm laat ze zien als lichtpuntjes. Ook een 10×50-verrekijker kan ze zichtbaar maken, maar gebruik een statief of een andere stevige steun om het beeld stil te houden.

Wil je de manen uit elkaar houden en zien waar elke maan op het moment van je waarneming staat? Gebruik dan de Sky Tonight-app. Open de app, typ de naam van een maan, bijvoorbeeld ‘Io’, in de zoekbalk, open het resultaat en tik op het richtkruis. De app toont de huidige positie van de maan.

De manen verschijnen niet altijd als stipjes naast Jupiter. Met een telescoop en onder geschikte omstandigheden kun je ook deze verschijnselen zien:

  • Overgang: een maan trekt als een stipje voor de schijf van Jupiter langs. Tegen de wolken kan ze licht of donker lijken.
  • Schaduwovergang: een klein donker vlekje beweegt over Jupiter: de schaduw van een maan op de bovenkant van Jupiters wolkendek.
  • Bedekking: een maan trekt achter Jupiter langs en verdwijnt een tijdje uit ons zicht.
  • Verduistering: een maan komt in Jupiters schaduw terecht en wordt tijdelijk donkerder of onzichtbaar.
Overgangen, schaduwovergangen en bedekkingen van de Galileïsche manen
Een Galileïsche maan kan voor de schijf van Jupiter langs bewegen, een schaduw op de bovenzijde van zijn wolkendek werpen of achter de planeet verdwijnen. Deze verschijnselen worden respectievelijk een overgang, een schaduwovergang en een bedekking genoemd.

Wil je weten wanneer deze verschijnselen plaatsvinden? Zoek dan in Sky Tonight naar een Galileïsche maan, bijvoorbeeld ‘Ganymedes’, open de objectkaart en bekijk het tabblad ‘Gebeurtenissen’. Daar zie je wanneer de maan vanaf de aarde gezien voor Jupiter langs trekt, erachter verdwijnt of een schaduw op de planeet werpt.

Vooral dubbele overgangen zijn bijzonder. Daarbij trekken twee Galileïsche manen of hun schaduwen tegelijk over Jupiters schijf. Je vindt deze gebeurtenissen in de kalender via het kalenderpictogram onderaan het hoofdscherm. Zoek naar het pictogram van een planeet met horizontale banden en een klein stipje op de schijf.

De beste tijd om Jupiter en zijn manen te bekijken is rond de oppositie, wanneer de planeet het dichtst bij de aarde staat en het helderst schijnt. Lees meer over komende planeetopposities in ons speciale artikel.

28 november 2026: vier Galileïsche manen aan dezelfde kant van Jupiter

Op 28 november staan Jupiters vier grootste manen — Io, Europa, Ganymedes en Callisto — aan dezelfde kant van de planeet. Rond 07:00 CET (UTC+1), oftewel 06:00 UTC, bevinden ze zich alle vier naast Jupiter.

Een kleine telescoop geeft het duidelijkste beeld van de manen als piepkleine lichtpuntjes naast Jupiter. Met een stevig ondersteunde verrekijker kun je ze mogelijk ook zien, al maakt de felle gloed van de planeet de manen die er het dichtst bij lijken te staan lastiger te onderscheiden.

Het tijdstip is belangrijk, want de posities van de manen veranderen binnen enkele uren merkbaar. Zoek Jupiter op de hemelkaart in Sky Tonight en zoom in. Gebruik daarna de tijdmachinefunctie om hun posities vooraf te bekijken en een geschikt waarnemingstijdstip voor jouw locatie te vinden.

De Grootste Manen van Jupiter: De Belangrijkste Gegevens

MaanVolgorde vanaf Jupiter onder de Galileïsche manenDiameterBekend om
Io13.642,98 ± 1,00 kmVulkanen
Europa23.121,60 ± 0,60 kmMogelijke oceaan en leefbaarheid
Ganymedes35.262,40 ± 3,40 kmGrootste maan van het zonnestelsel
Callisto44.820,60 ± 3,00 kmOud oppervlak vol kraters

Io: De Vulkanische Maan van Jupiter

Io
Sommige vulkanen op Io zijn zo krachtig dat hun uitbarstingen vanaf de aarde zichtbaar zijn met grote telescopen. Io heeft zelfs meren van gesmolten silicatenlava op zijn oppervlak.
  • Massa: 0,015 aardmassa’s
  • Diameter: 3.642,98 ± 1,00 km
  • Omtrek aan de evenaar: 11.445,5 km
  • Baansnelheid: 17,334 km/s
  • Oppervlaktetemperatuur: −183 °C tot −143 °C
  • Magnitude bij oppositie: 5,0
  • Vernoemd naar: een priesteres van Hera en geliefde van Zeus

Toen wetenschappers van de Voyager-missie Io voor het eerst zagen, omschreven ze de maan als een ‘beschimmelde pizza’. Waar komt dat bijzondere uiterlijk vandaan? Io is het vulkanisch actiefste hemellichaam van het zonnestelsel en heeft meer dan 400 actieve vulkanen. Het silicaatoppervlak is bedekt met rijp van zwaveldioxide, donkere plekken van uitbarstende vulkanen en lavastromen. Daarom zien we zwarte, witte, oranje, gele en groene vlekken op Io.

Door die vlekken lijkt Io net een kaaspizza. Maar hoe zit het met andere hemellichamen? Bekijk AI-afbeeldingen van heerlijke gerechten en raad welk ruimteobject elke afbeelding voorstelt! Kun jij ze allemaal herkennen?

Food Quiz Intro 2
Stil je honger naar kennis en heerlijk eten! Kijk naar AI gegenereerde afbeeldingen van heerlijke maaltijden en probeer te raden welke ruimteobjecten ze symboliseren.
Doe de quiz!

Hoe Io hielp aantonen dat licht tijd nodig heeft om te reizen

Io staat bekend om zijn bijzondere uiterlijk, maar wist je dat deze maan ook hielp een eeuwenoud idee te weerleggen? Eeuwenlang dachten veel mensen dat licht zich onmiddellijk voortplantte. In 1676 trok de Deense astronoom Ole Rømer dat idee in twijfel op basis van waarnemingen van Io’s verduisteringen, wanneer de maan door Jupiters schaduw trekt.

In de zeventiende eeuw gebruikten astronomen de regelmatige verduisteringen van Io in Jupiters schaduw als een hemelse klok. Maar die klok leek achter te lopen: naarmate de aarde verder van Jupiter kwam te staan, verscheen Io steeds later uit de schaduw dan voorspeld.

Op 22 augustus 1676 kondigde de astronoom Giovanni Domenico Cassini bij de Koninklijke Academie van Wetenschappen in Parijs aan dat hij zijn verduisteringstabellen zou herzien. Hij overwoog ook dat licht tijd nodig kon hebben om van Jupiters maan naar de aarde te reizen. Later liet Cassini dat idee echter weer los.

De Deense astronoom Ole Rømer werkte het verder uit. Cassini had voorspeld dat Io op 16 november 1676 ongeveer 10 minuten later uit Jupiters schaduw zou komen dan eerdere berekeningen aangaven. Van die datum is geen waarnemingsverslag bewaard gebleven, maar een waargenomen uittrede op 9 november liet de verwachte vertraging zien. Op 21 november presenteerde Rømer zijn verklaring aan de Academie: door de grotere afstand tussen de aarde en Jupiter had het licht meer reistijd nodig.

Zijn verklaring leverde het eerste overtuigende waarnemingsbewijs dat licht zich met een eindige snelheid voortplant. Daarmee werd de oude overtuiging van een onmiddellijke voortplanting weerlegd.

Tegenwoordig weten we dat licht met een eindige snelheid reist: in vacuüm ongeveer 300.000 kilometer per seconde. Astronomen gebruiken die snelheid zelfs om kosmische afstanden te meten. Een lichtjaar is de afstand die licht in één aards jaar aflegt, ongeveer 9,46 biljoen kilometer.

Europa: Jupiters IJsmaan met een Verborgen Oceaan

Europa
Het oppervlak van Europa bestaat uit waterijs en weerkaatst daardoor 5,5 keer zoveel zonlicht als onze Maan.
  • Massa: 0,008 aardmassa’s
  • Diameter: 3.121,60 ± 0,60 km
  • Omtrek aan de evenaar: 9.807 km
  • Baansnelheid: 13,743 km/s
  • Oppervlaktetemperatuur: −223 °C tot −148 °C
  • Magnitude bij oppositie: 5,3
  • Vernoemd naar: een Fenicische edelvrouw en geliefde van Zeus

Europa is de kleinste Galileïsche maan en heeft het gladste oppervlak. Er zijn sterke aanwijzingen voor een oceaan van zout water onder de ijskorst. Die oceaan kan meer dan twee keer zoveel vloeibaar water bevatten als alle aardse oceanen samen. Nog belangrijker is dat de omstandigheden er misschien geschikt zijn voor het ontstaan van buitenaards leven. Daarom is Europa een belangrijk onderzoeksdoel voor astrobiologen.

Europa is slechts één van de mogelijk leefbare plekken in ons zonnestelsel. Ontdek andere kandidaten in onze infographic over leven in het heelal!

Life in the Universe Preview
Is er leven buiten de Aarde? Ontdek mogelijke antwoorden op deze vraag met onze infographic. Zie wat wetenschappers zeggen over buitenaardse wezens!
Zie Infografiek

Ganymedes: De Grootste Maan van het Zonnestelsel

Ganymedes
Ganymedes is de grootste maan in het hele zonnestelsel; hij is groter dan Mercurius en de dwergplaneet Pluto, en slechts iets kleiner dan Mars.
  • Massa: 0,025 aardmassa’s
  • Diameter: 5.262,40 ± 3,40 km
  • Omtrek aan de evenaar: 16.532 km
  • Baansnelheid: 10,880 km/s
  • Oppervlaktetemperatuur: −203 °C tot −121 °C
  • Magnitude bij oppositie: 4,6
  • Vernoemd naar: de schenker van Zeus

Ganymedes lijkt op onze maan, maar heeft ongeveer anderhalf keer zo’n grote diameter (zo zou Ganymedes eruitzien als hij rond de aarde draaide). Het is de enige bekende maan met een eigen magnetisch veld. Vermoedelijk heeft Ganymedes ook een ondergrondse zoutwateroceaan, waardoor hij een doelwit is in de zoektocht naar mogelijk leefbare werelden.

Callisto: Jupiters Maan vol Kraters

Callisto
Het rotsachtige en ijzige oppervlak van Callisto is het oudste van ons zonnestelsel. Het is ongeveer 4 miljard jaar oud en is waarschijnlijk herhaaldelijk geraakt door kometen en asteroïden.
  • Massa: 0,018 aardmassa’s
  • Diameter: 4.820,60 ± 3,00 km
  • Omtrek aan de evenaar: 15.144 km
  • Baansnelheid: 8,204 km/s
  • Oppervlaktetemperatuur: −193 °C tot −108 °C
  • Magnitude bij oppositie: 5,6
  • Vernoemd naar: een nimf en geliefde van Zeus

Callisto is een van de hemellichamen met de meeste kraters in het zonnestelsel. Een van de grootste kraters is vernoemd naar Walhalla, de indrukwekkende hal waar gesneuvelde krijgers in het hiernamaals rusten. Callisto werd als ‘saai’ beschouwd, omdat er geen vulkanische of tektonische activiteit zichtbaar was. Maar in de jaren negentig bleek uit gegevens van een NASA-ruimtesonde dat er mogelijk een oceaan onder het oppervlak ligt. Sindsdien staat ook Callisto op de lijst van mogelijk leefbare werelden.

Veelgestelde Vragen over de Manen van Jupiter

Hoe zijn de Galileïsche manen ontstaan?

Wetenschappers denken dat Jupiters vier grootste manen zijn ontstaan uit de schijf van materiaal die na de vorming van Jupiter zelf overbleef. Net als de andere planeten van het zonnestelsel ontstond Jupiter uit een schijf van gas en stof rond de jonge zon.

Materiaal in de schijf rond de jonge Jupiter begon samen te klonteren en te groeien. Uiteindelijk ontstonden daaruit Jupiters grootste manen, de Galileïsche manen. Ze zijn waarschijnlijk ongeveer 4,5 miljard jaar oud, even oud als het zonnestelsel zelf.

Hoeveel natuurlijke satellieten heeft Jupiter?

In november 2026 heeft Jupiter 115 natuurlijke satellieten. Dat aantal blijft echter groeien: kleine, verre manen worden nog steeds ontdekt, gevolgd en officieel bevestigd. In de toekomst kunnen er dus nog meer bijkomen.

Waarom heeft Jupiter zoveel manen?

Jupiter heeft meer dan twee keer zoveel massa als alle andere planeten van het zonnestelsel samen. Zijn zwaartekracht is daardoor sterk genoeg om zoveel satellieten aan te trekken. Het uitgebreide maanstelsel bestaat zowel uit manen die rond de planeet zijn ontstaan als uit manen die later zijn ingevangen.

Heeft Jupiter de meeste manen in ons zonnestelsel?

Hoewel Jupiter bekendstaat om zijn vele manen, is hij niet de recordhouder. De echte koning van de satellieten is Saturnus, met 293 bevestigde manen in 2026! Wil je meer verrassende feiten over de planeet met de ringen ontdekken? Doe onze quiz!

Saturn Quiz: Lord of the Rings… and Moons!
Denk je dat je Saturnus kent? 🪐 Doe deze quiz om je kennis te testen over zijn iconische ringen, onwaarschijnlijke stormen, mysterieuze manen en andere kenmerken!
Doe de quiz!

Wat is de grootste maan van Jupiter?

De grootste maan van Jupiter is Ganymedes. Het is ook de grootste maan van het hele zonnestelsel: zijn diameter is zelfs groter dan die van de planeet Mercurius. Samen met Io, Europa en Callisto behoort Ganymedes tot de vier Galileïsche manen van Jupiter.

Kan ik de manen van Jupiter zelf zien?

Ja, maar met het blote oog zijn ze vrijwel niet te onderscheiden. Gebruik een stevig ondersteunde verrekijker of een kleine telescoop om ze als lichtpuntjes naast Jupiter te zien. Open Sky Tonight en typ de naam van een maan in de zoekbalk om haar positie aan de hemel te vinden.

Ook zonder verrekijker kun je de Galileïsche manen van dichtbij verkennen met de app Solar Walk 2. Je kunt hun posities in realtime bekijken, hun oppervlakken verkennen, hun afmetingen vergelijken met die van Jupiter en allerlei interessante feiten over elke maan ontdekken.

Hebben de manen van Jupiter een atmosfeer?

Io heeft een atmosfeer die voornamelijk uit zwaveldioxide bestaat. Callisto heeft een uiterst ijle atmosfeer met koolstofdioxide en zuurstof. Ook Europa en Ganymedes hebben een zuurstofatmosfeer, maar die is veel te ijl om in te kunnen ademen.

Kunnen we de manen van Jupiter koloniseren?

Het Jupiterstelsel is over het algemeen niet geschikt voor kolonisatie, vooral door de sterke straling. Op het oppervlak van Europa kun je bijvoorbeeld binnen enkele dagen een dodelijke stralingsdosis oplopen. Van alle manen van Jupiter ondervindt Callisto de minste straling. Deze maan geldt daarom als de waarschijnlijkste plek voor een menselijke basis.

Is het water op Europa drinkbaar?

Niemand heeft het nog gedronken. Men denkt dat het zout is, maar het precieze zoutgehalte en de chemische samenstelling zijn onbekend. Daarom kunnen we niet zeggen of het drinkbaar zou zijn.

De Manen van Jupiter: De Kernpunten

Jupiter wordt omringd door een enorme familie manen, van kleine, verre satellieten tot vier reuzen die zo boeiend zijn dat ze bijna zelfstandige planeten lijken. De vier grootste zijn de Galileïsche manen Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Je hebt geen professionele apparatuur nodig om ze te gaan ontdekken. Als Jupiter aan de hemel zichtbaar is, open je Sky Tonight, zoek je de planeet op en bekijk je de huidige posities van zijn manen. De app helpt je vaststellen welk lichtpuntje naast Jupiter Io, Europa, Ganymedes of Callisto is. Begin vanavond nog aan je ontdekkingstocht langs de bijzondere manen van Jupiter!

Wil je nog meer verrassende feiten over Jupiter, de grootste planeet van het zonnestelsel, ontdekken? Doe dan onze speciale quiz!

What type of planet is Jupiter?
Ben je klaar om de geheimen van de grootste planeet van het zonnestelsel te onthullen? Test je kennis over de Koning der Planeten, Jupiter!
Doe de quiz!
Trustpilot