Zonsverduistering: wat is het en hoe ontstaat die?
De volgende zonsverduistering vindt plaats op 6 februari 2027. Het wordt een ringvormige zonsverduistering die zichtbaar is in delen van Zuid-Amerika en West-Afrika, waaronder Chili, Argentinië, Uruguay, Brazilië, Ivoorkust, Ghana, Togo, Benin en Nigeria. Gebruik de app Sky Tonight om het exacte tijdstip van de verduistering te bekijken en een interactieve eclipskaart te verkennen. In dit artikel leggen we uit waarom zonsverduisteringen ontstaan, bespreken we de verschillende soorten en geven we tips om ze veilig waar te nemen.
Inhoud
- Wat is een zonsverduistering?
- Soorten zonsverduisteringen
- Baily-parels en het diamantenringeffect
- Hoe vaak komen zonsverduisteringen voor?
- Zo bekijk je een zonsverduistering veilig
Veelgestelde vragen over zonsverduisteringen
- Wanneer vindt een zonsverduistering plaats?
- Waarom is er niet elke maand een zonsverduistering?
- Wat is het verschil tussen een zonsverduistering en een maansverduistering?
- Hoelang duurt een zonsverduistering?
- Kun je tijdens een zonsverduistering sterren zien?
- Is het veilig om naar een zonsverduistering te kijken?
- Werken zonnepanelen tijdens een zonsverduistering?
- Zonsverduisteringen: de belangrijkste punten
Wat is een zonsverduistering?
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde door beweegt en voor waarnemers op bepaalde plaatsen op Aarde een deel van de heldere zonneschijf of de volledige zonneschijf bedekt. Zonsverduisteringen kunnen alleen tijdens nieuwe maan plaatsvinden, wanneer de Maan tussen de Aarde en de Zon staat.
Wat gebeurt er tijdens een zonsverduistering?
Tijdens een zonsverduistering staan de Zon, de Maan en de Aarde zo op één lijn dat een deel van de schaduw van de Maan op het aardoppervlak valt. De kernschaduw of antumbra trekt over een smalle centrale baan waar een totale of ringvormige zonsverduistering zichtbaar is. De omringende halfschaduw vormt een veel groter gebied waar waarnemers een gedeeltelijke zonsverduistering zien.
Soorten zonsverduisteringen
De schaduw van de Maan kan in drie delen worden verdeeld: de halfschaduw, de kernschaduw en de antumbra. Welk type verduistering we zien, hangt af van het deel van de schaduw dat op de Aarde valt.
Gedeeltelijke zonsverduistering
Een gedeeltelijke zonsverduistering ontstaat wanneer de Maan slechts een deel van de zonneschijf bedekt. Dit gebeurt wanneer de Zon, de Maan en de Aarde niet precies op één rechte lijn staan. De kernschaduw en antumbra missen de Aarde, maar een gedeeltelijke schaduw of halfschaduw valt wel op onze planeet. Vanuit het gebied binnen de halfschaduw ziet de Zon eruit als een sikkel of als een gedeeltelijk bedekte schijf.
Totale zonsverduistering
We zien een totale zonsverduistering wanneer de Maan de Zon volledig aan het zicht onttrekt, waardoor een totale schaduw of kernschaduw ontstaat. Dit gebeurt wanneer de schijnbare grootte van de Maan groter is dan die van de Zon. Tijdens een totale zonsverduistering wordt de hemel opvallend donker en lijkt het op de schemering bij zonsopkomst of zonsondergang. De corona van de Zon — haar buitenste atmosfeer — wordt dan zichtbaar. Ook de helderste sterren en planeten kunnen verschijnen. Omdat de kernschaduw altijd door de halfschaduw wordt omringd, is op plaatsen net buiten de totaliteitszone een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar.
We zien een totale zonsverduistering wanneer de Maan groter lijkt dan de Zon en we ons in de kernschaduw van de Maan bevinden, zodat de Maan de heldere zonneschijf volledig bedekt. Tijdens de totaliteit wordt de hemel opvallend donker en lijkt het op de schemering bij zonsopkomst of zonsondergang. De corona van de Zon — haar buitenste atmosfeer — wordt rondom de Maan zichtbaar. Ook de helderste sterren en planeten kunnen verschijnen. Waarnemers die zich in de omringende halfschaduw maar buiten de totaliteitszone bevinden, zien een gedeeltelijke zonsverduistering.
Ringvormige zonsverduistering
Een ringvormige zonsverduistering ontstaat wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde door beweegt terwijl ze zich in of nabij haar apogeum bevindt — het verste punt ten opzichte van onze planeet. Tijdens een ringvormige zonsverduistering werpt de Maan een antumbra: een schaduwtype dat alleen bestaat wanneer de lichtbron een grotere diameter heeft dan het voorwerp dat de schaduw veroorzaakt. Wanneer de Maan ver van de Aarde staat, is haar schijnbare hoekdiameter te klein om de Zon volledig te bedekken. Daarom zien we de ‘ring van vuur’: een dunne ring van zonlicht rondom de donkere maanschijf. Omdat de antumbra altijd door de halfschaduw wordt omringd, is op plaatsen net buiten de zone van de ringvormige fase een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar.
Hybride zonsverduistering
Een hybride zonsverduistering, ook wel een ringvormig-totale zonsverduistering genoemd, verandert langs haar baan van ringvormig naar totaal en omgekeerd. Omdat de Aarde rond is, varieert de afstand tot de Maan van plaats tot plaats. Sommige locaties — die dichter bij de Maan liggen — blijven daardoor binnen de baan van de kernschaduw, terwijl andere, verder verwijderde locaties door de antumbra bewegen. Waarnemers op verschillende punten langs de eclipsbaan kunnen dus een totale of ringvormige verduistering meemaken, afhankelijk van hun locatie. Je kunt beide typen echter niet tegelijkertijd vanuit één plaats zien. Omdat de kernschaduw en antumbra altijd door de halfschaduw worden omringd, is net buiten de baan van de hybride zonsverduistering een gedeeltelijke verduistering zichtbaar.
Baily-parels en het diamantenringeffect
Vlak voor en na de totaliteit kunnen enkele bijzondere effecten verschijnen. Omdat de rand van de Maan onregelmatig is, schijnen de laatste zonnestralen door de valleien langs de maanrand. Zo ontstaat een reeks heldere lichtpunten die bekendstaat als de Baily-parels. Het effect is genoemd naar de Engelse astronoom Francis Baily, die het in 1836 beschreef. Wanneer er tegen de corona nog maar één helder lichtpunt zichtbaar is, ontstaat het diamantenringeffect.
Houd je eclipsbril op zolang een van deze effecten zichtbaar is. Zet hem pas af nadat het laatste puntje direct zonlicht is verdwenen en de totaliteit is begonnen.
Hoe vaak komen zonsverduisteringen voor?
Er vindt ongeveer elke 18 maanden ergens op Aarde een totale zonsverduistering plaats. Ringvormige zonsverduisteringen komen eens per 1–2 jaar voor. Hybride verduisteringen zijn het zeldzaamst: ze vinden slechts enkele keren per eeuw plaats, gemiddeld ongeveer eens per tien jaar. In totaal vinden er elk jaar twee tot vijf zonsverduisteringen plaats. Het laatste jaar met vijf zonsverduisteringen was 1935, en het volgende is 2206.
Wanneer is de volgende zonsverduistering?
De volgende zonsverduistering vindt plaats op 6 februari 2027. Het wordt een ringvormige zonsverduistering, waarvan de ‘ring van vuur’ zichtbaar is in delen van Zuid-Amerika en West-Afrika, waaronder Chili, Argentinië, Uruguay, Brazilië, Ivoorkust, Ghana, Togo, Benin en Nigeria. De ringvormige eclipsbaan begint boven de Stille Zuidzee, loopt over het zuiden van Zuid-Amerika en de zuidelijke Atlantische Oceaan en bereikt daarna West-Afrika.
Een gedeeltelijke zonsverduistering is zichtbaar in grote delen van Zuid-Amerika, Afrika en Antarctica, en boven de Stille Zuidzee en de zuidelijke Atlantische Oceaan.
Bekijk onze infographic over de 5 komende verduisteringen om te ontdekken wanneer de volgende eclips vanaf jouw locatie zichtbaar is.
Zo bekijk je een zonsverduistering veilig
Een zonsverduistering bekijken is een bijzondere ervaring, maar het is belangrijk om dit veilig te doen en oogletsel te voorkomen. Volg deze tips:
- Gebruik een geschikte eclipsbril of een geschikt zonnefilter. Controleer of deze aan de internationale veiligheidsnorm ISO 12312-2:2015 voldoet. Dit betekent dat zichtbaar zonlicht tot een veilig niveau wordt teruggebracht en uv- en infraroodstraling van de Zon wordt geblokkeerd.
- Gebruik geen gewone zonnebril of zelfgemaakt filter. Een normale zonnebril en geïmproviseerde filters, zoals beroet glas of belichte fotografische film, bieden onvoldoende bescherming.
- Controleer je eclipsbril of zonnefilter voordat je hem gebruikt. Kijk of er geen krassen of beschadigingen zijn, want die kunnen de veiligheid aantasten. Volg de instructies van de fabrikant voor hergebruik of vervanging.
- Gebruik bij optische instrumenten een speciaal zonnefilter. Het filter moet stevig voor de opening van de telescoop, verrekijker of cameralens worden bevestigd. Kijk nooit door een optisch instrument terwijl je een eclipsbril draagt of een losse zonnekijker voor je ogen houdt: het geconcentreerde zonlicht kan het filter beschadigen en ernstig oogletsel veroorzaken.
- Gebruik indirecte waarnemingsmethoden. Als je geen eclipsbril of zonnefilter hebt, kun je de verduistering indirect bekijken met een gaatjesprojector of door het beeld van de Zon op een wit oppervlak te projecteren.
- Bescherm je ogen tijdens elke gedeeltelijke en ringvormige fase. Alleen waarnemers binnen de totaliteitszone mogen tijdens het korte interval waarin de Maan de heldere zonneschijf volledig bedekt zonder bescherming kijken. Zet je eclipsbril op voordat je naar de Zon kijkt, kijk weg voordat je hem afzet en zet hem weer op voordat het felle zonlicht terugkeert.
Met deze tips kun je veilig van een zonsverduistering genieten zonder je ogen in gevaar te brengen.
Tijd om te testen of je klaar bent voor een zonsverduistering! Doe onze quiz en ontdek hoeveel je over verduisteringen weet. Bekijk ook deze korte video om te zien hoe zonsverduisteringen ontstaan.
Veelgestelde vragen over zonsverduisteringen
Wanneer vindt een zonsverduistering plaats?
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde door beweegt en al het zonlicht of een deel ervan blokkeert. Zonsverduisteringen kunnen alleen tijdens nieuwe maan plaatsvinden, wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde staat.
Waarom is er niet elke maand een zonsverduistering?
Niet elke nieuwe maan veroorzaakt een zonsverduistering, omdat de baan van de Maan iets gekanteld is ten opzichte van de baan van de Aarde rond de Zon. De Maan staat daardoor niet altijd precies tussen de Aarde en de Zon om een verduistering te veroorzaken, zodat de schaduw van de Maan de Aarde mist.
Wat is het verschil tussen een zonsverduistering en een maansverduistering?
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde door beweegt en haar schaduw op de Aarde werpt. Een maansverduistering ontstaat wanneer de Aarde tussen de Zon en de Maan staat en haar schaduw op de Maan werpt. Zonsverduisteringen vinden plaats tijdens nieuwe maan, terwijl maansverduisteringen samenvallen met volle maan. Tijdens een zonsverduistering zien we de donkere maanschijf voor de Zon langs bewegen. Tijdens een totale maansverduistering krijgt de Maan een rood-oranje kleur. Lees meer over maansverduisteringen in dit artikel.
Hoelang duurt een zonsverduistering?
Op één locatie duurt een verduistering van het eerste tot het laatste contact meestal enkele uren. De totaliteit duurt van enkele seconden tot ongeveer 7,5 minuut, terwijl de ringvormige fase langer dan 12 minuten kan duren.
Kun je tijdens een zonsverduistering sterren zien?
Tijdens een totale zonsverduistering, wanneer de Maan de Zon volledig bedekt, wordt het donker genoeg om de helderste sterren en planeten te zien. De hemel wordt echter niet zo donker als ’s nachts. Bovendien duurt de totaliteit maar enkele minuten, waardoor je ogen niet genoeg tijd hebben om zich aan de veranderde lichtomstandigheden aan te passen. Waarschijnlijk zie je daarom alleen de opvallendste objecten.
Is het veilig om naar een zonsverduistering te kijken?
Het is onveilig om rechtstreeks naar de Zon te kijken, omdat uv- en infraroodstraling je ogen kunnen beschadigen. Met een zonnefilter of eclipsbril kun je je ogen echter veilig beschermen.
Werken zonnepanelen tijdens een zonsverduistering?
Naarmate de zonsverduistering haar maximale fase nadert, neemt de energieopbrengst van zonnepanelen merkbaar af. Rond het maximum bereikt de opbrengst haar laagste punt. Daarna neemt deze weer toe wanneer de Maan van de Zon weg beweegt.
Zonsverduisteringen: de belangrijkste punten
Zonsverduisteringen ontstaan wanneer de Maan tussen de Zon en de Aarde door beweegt en het zonlicht gedeeltelijk of volledig blokkeert. Afhankelijk van de positie van de Maan en de locatie van de waarnemer is een van de drie eclipssoorten zichtbaar: gedeeltelijk, totaal of ringvormig. In zeldzame gevallen vindt een hybride verduistering plaats, waarbij sommige locaties een totale en andere een ringvormige zonsverduistering meemaken.
De volgende zonsverduistering wordt ringvormig. Ze vindt plaats op 6 februari 2027, en de ‘ring van vuur’ is zichtbaar in delen van Zuid-Amerika en West-Afrika. Gebruik Sky Tonight om het exacte tijdstip en de zichtbaarheid voor jouw locatie te bekijken.
