De Internationale Dag van de Planetariums 2021 komt eraan!

~4 min
The International Day of Planetariums 2021

Elk jaar, op de tweede zondag van maart, wordt wereldwijd de Internationale Dag van de Planetariums gevierd. In het artikel van vandaag vertellen we je waarom planetariums zo belangrijk zijn en hoe je mee kunt doen aan de viering.

Een korte geschiedenis van het evenement

De Internationale Dag van de Planetariums (die vroeger bekendstond als de Internationale Dag van de Planetaria) wordt jaarlijks op de tweede zondag van maart gehouden. Op deze dag wordt het belang gevierd van het planetarium als educatief hulpmiddel dat ons van de pracht en schoonheid van het universum laat genieten. De belangrijkste doelen van het evenement zijn het informeren van het publiek over de significante rol die planetariums spelen in cultuur, wetenschap en onderwijs, en mensen laten begrijpen dat astronomie een aangename en boeiende activiteit is. Een ander belangrijk doel van de Internationale Dag van de Planetariums in het aanmoedigen van internationale samenwerkingen tussen planetariums in verschillende landen.

De Italiaanse Vereniging van Planetaria organiseerde in 1991 voor het eerst de Dag van de Planetaria in Italië. De International Planetarium Society (IPS) ondersteunde dit initiatief en in 1995 werd de Dag van de Planetaria voor het eerst wereldwijd gehouden. Oorspronkelijk vond de viering plaats op de zondag voor de lente-equinox; maar later werd de datum naar de tweede zondag van maart verschoven, zodat planetariums het evenement makkelijker van tevoren zouden kunnen plannen. Daarnaast houden de planetariums die op zondagen gesloten zijn het evenement op een zaterdag. In 2021 wordt de Internationale Dag van de Planetariums gevierd op 13 of 14 maart.

Wat is een planetarium?

Een planetarium is een theater dat is gebouwd voor het presenteren van educatieve en vermakelijke shows over de sterrenhemel en astronomie in het algemeen. Doorgaans worden in planetariums voorstellingen van hemellichamen geprojecteerd op een groot koepelvormig scherm.

Het woord 'planetarium' kan ook worden gebruikt om instrumenten te omschrijven die het zonnestelsel of het universum in beeld brengen, soms in de vorm van een computersimulatie. Laten we de geschiedenis induiken om meer te weten te komen over de voorgangers van moderne planetariums en hun evolutie van deze primitieve instrumenten naar de hedendaagse wonderen van wetenschap en technologie.

De geschiedenis van het planetarium

De geschiedenis van het planetarium gaat terug tot in de oudheid. De vroegst bekende voorstelling van de sterrenhemel is gevonden in het graf van Senenmoet, een oud-Egyptische architect. Archimedes, een Griekse alleskunner, was de eerste die een primitief planetarium maakte: rond 250 v.Chr. maakte hij een globe van gegoten metaal die de bewegingen van de aarde demonstreerde. Rond 150 n.Chr. tekende de wiskundige en astronoom Ptolemaeus zijn ontwerpen voor een hemelglobe op. Hoewel deze globe nooit is teruggevonden, zijn de aantekeningen voor de constructie ervan bewaard gebleven.

In de middeleeuwen werden in een aantal kathedralen astronomische klokken gebruikt waarop de posities van de zon, de maan, sterrenbeelden en grote planeten konden worden afgelezen. In 1584 vervaardigde de Deense astronoom Tycho Brahe de eerste hemelglobe. Dit model van een hemelbol had een diameter van 1,5 meter en toonde sterren die met het blote oog zichtbaar waren. Enkele decennia later, in 1654, werd de Globe van Gottorf vervaardigd in Gottorf, Duitsland. Binnen deze globe, met een diameter van ongeveer vier meter stond een cirkelvormige bank voor meerdere mensen. Op de binnenzijde van de Globe van Gottorf werd de sterrenkaart met astrologische en mythologische symbolen afgebeeld.

Een van de voorgangers van de moderne planetariums is het instrument dat we planetarium noemen, een mechanisch model van het zonnestelsel, dat werd gebruikt om de bewegingen van de planeten en hun manen rondom de zon na te bootsen. Het eerste planetarium werd in 1704 vervaardigd door klokkenmakers George Graham en Thomas Tompion. Dit instrument werd vernoemd naar Charles Boyle, de 4de Graaf van Orrery, een Engelse edelman en beschermheer van de wetenschappen. Het planetarium van Eise Eisinga, het oudste werkende planetarium, werd tussen 1774 en 1781 in Nederland vervaardigd.

Pas in de jaren 1920 werd het eerste projectieplanetarium uitgevonden door het bedrijf Carl Zeiss. Hiermee konden de planetaire bewegingen op een nieuwe manier in beeld worden gebracht. In 1919 kwam Walther Bauersfeld, hoofdontwerpingenieur van Carl Zeiss, op het idee om de hemellichamen in een donkere ruimte te projecteren. Het zou Bauersfeld en een uitgebreide staf van wetenschappers en ingenieurs nog enkele jaren aan berekeningen en onderzoek kosten om het idee uit te voeren. Het resultaat was het eerste moderne projectieplanetarium, waarmee het mogelijk werd om een grote verscheidenheid aan hemellichamen uit ons prachtige universum te laten zien.

In de jaren 1980 verschenen de eerste digitale projectoren die computersimulaties projecteerden en het grote publiek kennis lieten maken met de moderne astrofysica. Vandaag de dag kunnen we dankzij deze computersimulaties opstijgen vanaf de aarde en door de ruimte reizen, waarbij we andere planeten en verafgelegen sterren kunnen bezoeken. Dit hebben we mede te danken aan onze gegevens van het universum, die niet alleen zijn verkregen met behulp van telescopen, maar ook met ruimtesondes. Bovendien zijn er tal van draagbare planetariums, die veel gebruikt worden op scholen, universiteiten en tentoonstellingen, en planetarium-apps die liefhebbers van astronomie helpen om op om wanneer of waar dan ook het universum te verkennen.

Hoe vieren we de Internationale Dag van de Planetariums?

Normaal gesproken worden op de Internationale Dag van de Planetariums door planetariums overal ter wereld diverse educatieve evenementen gehouden, bijvoorbeeld lezingen en tentoonstellingen. Om zoveel mogelijk bezoekers te trekken is de entree gratis of met korting. Sommige planetariums bereiden een week vol evenementen voor, die begint of eindigt met de Internationale Dag van de Planetariums.

Naar onze mening is de beste manier om deel te nemen aan dit geweldige evenement en je in te laten met de prachtige wereld van de astronomie een bezoek brengen aan een planetarium bij jou in de buurt. Of aanschouw de ruimte van bij je thuis met de sterrenkijkgids Star Walk 2! Op 13 en 14 maart geven we tot 70% korting op de Star Walk 2 app (overigens is er geen verschil tussen Star Walk 2 en Star Walk 2 Free wat betreft de inhoud, maar de betaalde versie is vrij van advertenties). Aanschouw sterren, planeten, sterrenbeelden, manen en andere ruimteobjecten in de sterrenhemel boven je met je eigen virtuele planetarium!

Veel plezier bij het sterrenkijken!

Tekst Credit:
Afbeelding Credit:Vito Technology
Star Walk 2 logo

Star Walk 2

Te downloaden in de App Store
Get it on Google Play